Mentionsy Mentionsy
8:10
8:10

Studniówka prezydentury Donalda Trumpa

29.04.2025 ·29 min 39 s

Bartosz Wieliński, wicenaczelny "Gazety Wyborczej", rozmawia z Maciejem Czarneckim, dziennikarzem działu zagranicznego "Wyborczej", który właśnie wrócił ze Stanów Zjednoczonych. Jak zmieniają się nastroje na amerykańskich ulicach? Dlaczego Amerykanie nie dostrzegają zagrożeń dla demokracji ze strony Donalda Trumpa? Skąd jego wyborcy czerpią wiedzę? Czy możliwy jest zwrot Ameryki w stronę Europy? I jak Polska ułoży sobie relacje z USA?

To jest ósma dziesięć. Podcast Gazety Wyborczej. W dzisiejszym odcinku będziemy rozmawiać o studniówce Donalda Trumpa. Ósma dziesięć. Podcast Gazety Wyborczej. Proszę Państwa, to jest 8.10. Bartosz Wieński z Gazety Wyborczej. Witam Państwa serdecznie w naszym podcastzie. Witam także widzów, którzy oglądają nas na wyborcza.pl i na YouTubie Gazety Wyborczej. Przepraszam, trochę się trzęsę, bo to nasz pierwszy, czy mój pierwszy wideopodcast. Proszę trzymać kciuki, żeby wszystko się Ci się udało. Tym bardziej, że sprawa jest poważna. Mam bardzo poważnego gościa, Maciej Czarnecki, mój kolega z redakcji z działu zagranicznego, który właśnie wrócił ze Stanów Zjednoczonych.

Natomiast to, co robi Donald Trump w tym momencie, to chyba jeszcze go przebija, jeśli chodzi o tempo działania, bo rekordowa liczba rozporządzeń i rozpycha się mocno. Co z tego wynika? Do Stanów Zjednoczonych jeździsz bardzo często. Byłeś... Chyba na początku zeszłego roku byłeś przed wyborami, relacjonując kampanię wyborczą i ostatnią fazę. Jak zmieniły się nastroje? No byłeś teraz, tak jak zmieniły się nastroje na amerykańskich ulicach. Nastroje to zależy kogo pytać oczywiście, bo Republikanie są w dużej mierze cały czas w niebo wzięci, zapatrzeni w Donalda Trumpa. Cokolwiek by się nie działo, to w zasadzie jadą przekazem cały czas Trumpa. Ja ich pytałem o różne rzeczy, na przykład o Ukrainę i wtedy i teraz.

I to widać po prostu jak na dłoni, że bieżący przekaz teraz z Białego Domu, wtedy z Mar-a-Lago, to jest to, co oni po prostu mówią. Jeżeli Trump mówi, że trzeba zatrzymać tą wojnę, bo za dużo ludzi ginie, to ludzie też mówią, że za dużo ludzi ginie. Jeżeli przetacza inne argumenty też o np. nadzorze niewystarczającym nad rzekomym funduszami, które są przekazywane Ukrainie, no to też jest ta narracja, więc to się zmienia w zależności dosłownie od przekazu dnia. No i Republikanie, cokolwiek by się nie działo, to stoją przy Trumpie. To też pokazują badania. Znaczy troszeczkę jest tam lekkie wahnięcie, ale w przeważającej części to jest 80 kilka procent w dalszym ciągu i to tak pod 90 procent stoi przy Donaldzie Trumpie.

Nawet jeżeli mają jakieś wątpliwości co do poszczególnych części jego polityki, na przykład cła. troszeczkę wzbudziły pewien niepokój nie tylko inwestorów, ale też przeciętnych Amerykanów, bo przecież wiemy, że te kwestie gospodarcze były chyba najważniejsze dla ludzi w wyborach. No to często ludzie mi mówili, no tak, to jest taka tabletka, którą musimy wziąć, żeby potem było lepiej. To co Trump mówi, to co on pisał w tweetach dosłownie. Także ja jestem przygotowany, przygotowana na to, że teraz będzie trochę trudniej, ale on wie co robi. Więc to już praktycznie się ociera trochę o kult, no bo ekonomiści mówią przecież, że może być naprawdę ciężko w dłuższym okresie też, jeżeli ta wojna handlowa będzie kontynuowana. Natomiast demokraci... Rozmawiałem też sporo z demokratami, miałem dużo okazji do tego, no bo w Ameryce zaczęły się szerzyć protesty różnorakie przeciwko polityce Trumpa i Ilona Muska.

No i co tu dużo mówić, demokraci dalej są w rozsypce, wyborcy są, widać ogromne niezadowolenie z tego, co prezentuje teraz partia demokratyczna. Trzeba przyznać oczywiście, że demokraci nie mają zbyt wielu instrumentów, żeby się sprzeciwiać Trumpowi, no bo nie mają większości ani w Izbie Reprezentantów, ani w Senacie, więc nie mają kontroli nad komisjami. Nie mają jeszcze przywództwa tak naprawdę, bo jesteśmy w takim okresie leczenia kaca po porażce Kamali Harris. Długi kac. Długi kac, tak, no bo też potężna porażka jednak, utrata kongresu, wyraźno przegrana. I to przywództwo dopiero będzie się jakby rozjaśniać, kto tam obejmie stery.

Na razie takie najgłośniejsze głosy to są chyba ze strony lewicy, czyli ten wielki tur Berniego Sandersa i Alexandria Ocasio-Cortez. który przyciąga rzeczywiście tłumy na liberalnych kampusach, ale generalnie tak się nie wygrywa wyborów. W Stanach Zjednoczonych wybory prezydenckie, zwłaszcza decydują się w swing statesach, w tych stanach wahadłowych, gdzie takimi kluczowymi grupami elektoratu jednak są bardziej umiarkowani wyborcy z przedmieści. Cały czas trwa wypatrywanie takiego nowego przywództwa, nowej taktyki. Tam jest strasznie dużo pytań w partii demokratycznej. Jaką taktykę obrać w ogóle wobec Donalda Trumpa? Czy atakować go frontalnie, czy tak punktowo wybierać najważniejsze bitwy? Czy kto ma być przywódcą? Czy właśnie pójść w prawo, czy pójść w lewo?

To jest taka dyskusja, jaka miała miejsce w Polsce gdzieś w 2016, wczesnym 2017 roku. Tak, są pewne podobieństwa, na pewno. Ludzie wchodzą na ulicę, organizują się jakoś oddalnie, politycy nie wiedzą, co z tym zrobić, przy budce żadnego wtedy nie było faktycznie widać i to się jakoś rozpełzło wtedy. To nie jest dobra diagnoza. Zobaczymy, co będzie. Był taki słynny felieton Jima Carvilla w New York Timesie, który powiedział, że demokraci powinni po prostu roll over and play dead, czyli poczekać aż Donald Trump i jego ludzie dokonają samozaurania, bo to się mówi już od dawna, że partia republikańska to jest taka partia, która krytykuje, mówi, że rząd federalny nie powinien... nie potrafi rządzić ludźmi, a kiedy dochodzi do władzy, to udowadnia, że miał rację.

Więc kto wie, czy też tak nie będzie, bo po niektórych posunięciach Trumpa już widać, że może być ciężko, bo nie da się ciąć bezkarnie po prostu profesjonalnej administracji. wprowadzać tak głębokich cięć bez rezultatów, później efektów negatywnych. Nie da się wojować z całym światem, podkopywać zaufania sojuszników, nie wiem, ciąć pomocy rozwojowej i oczekiwać, że to nie przyniesie później efektów destabilizacji na świecie, które też będą się... odbijać na Ameryce. Możemy tu wymieniać różne po prostu skutki tych reform, które są teraz wprowadzane i to co ekonomiści mówią, bezrobocie, inflacja, która będzie rosła, więc w pewnym momencie Donald Trump raczej prędzej niż później zacznie się zderzać po prostu ze skutkami swoich decyzji.

Widzę w sondażach tąpnięcie zaufania do Donalda Trumpa. Największe... w porównaniu z innymi prezydentami, ale to chyba niczym nie przesądza. No, Donaldowi Trumpowi nie przeszkodziło wygrać wyborów. Wiele rzeczy mu nie przeszkodziło. To, że miał na karku cztery procesy karne, to, że był jedynym prezydentem w historii Stanów Zjednoczonych, który został poddany dwóm impeachment'om, to, że jego pierwsza kadencja to było w zasadzie chodzenie od kryzysu do kryzysu i wprowadzanie chaosu w państwie. Także... Paradoks polega na tym, że nawet w momencie tego swojego zwycięstwa dość pokaźnego w zeszłym roku był, jeżeli patrzeć na całość populacji amerykańskiej, to nie miał jakichś specjalnie dobrych ratingów i był niepopularny.

Wcześniej przed wyborami też natykałem się na różnych wiecach na tych propalestyńskich demonstrantów, z których część też nie poszła do wyborów. Wiemy dlaczego. Z powodu polityki Joe'ego Bidena i Kamali Harris, powiązanej z nim na Bliskim Wschodzie. To się oczywiście odbiło też na wynikach, więc to też automatycznie to niezadowolenie i niepopularność Trumpa nie zawsze się musi przekładać na wynik wyborczy tak wprost. Natomiast na pewno po ostatnich sondażach widać, że Donald Trump coraz słabiej, coraz gorzej jest oceniany przez wyborców niezależnych. I to jest dla niego bardzo zła wiadomość. Jeśli coś jeszcze ciekawego wyciągać z tych sondaży, to mnie uderzyło na przykład to, że... O ile wyborcy republikańscy generalnie zgadzają się dalej, zgadzają się z jego polityką, byliby gotowi na niego głosować, to już pojawiają się jakieś takie wątpliwości troszeczkę.

Na przykład kilkanaście procent republikańskich wyborców zadeklarowało w jednym z ostatnich sondaży, że w ich ocenie Donald Trump przekracza swoje uprawnienia i że nie powinno tak być. Też trochę pocieszające jest to, że kiedy ankieterzy pytali wyborców, czy Donald Trump powinien spróbować rządzić przez trzecią kadencję, no bo wiemy, że on tak rzuca to niby trochę żartem, niby nie, trochę sobie żartuje, o nie wiem, może jednak powinien spróbować, może nie. To jest taki typowy styl Donalda Trumpa. gdzie on coś niby żartuje, a później jak przychodzi co do czego, to mówi, no przecież wam mówiłem, tak? A jak się nie da tego wprowadzić, no to był tylko żart. Tak samo jest teraz, przecież mówił, że żartował, kiedy mówił, że zakończy wojnę w Ukrainie w 24 godziny.

w mało spektakularnym sposób. W Stanach realizuje się dokładnie ten sam scenariusz. Dziennikarze z Socialist Press się nie wpuszcza do Białego Domu, ponieważ nie chcą uznawać zmian w terminologii geograficznej pana prezydenta. Sędziego, jednego sędzia właśnie aresztowano. za to, że nie zgadzała się z polityką wobec migrantów. Tych gruźb usuwania sędziów z urzędów już było parę. Służba cywilna została przez Elona Muska przeorana bardzo, bardzo mocno. I to już mówiliśmy o tym, że nie wiemy, czy państwo będzie w stanie dalej funkcjonować. Jak na to patrzą Amerykanie? Bo tak jak jest wolność sądów, wolność mediów, służba cywilna jako instytucja, to są filary państwa demokratycznego. No tak, to wszystko co powiedziałeś to jest prawda i można do tego dodać jeszcze ileś różnych punktów typu też zwrócenie się przeciwko wrogom politycznym i próby wykorzystywania wymiaru sprawiedliwości do tego, chociażby to polecenie dla Departamentu Sprawiedliwości, żeby wszcząć dochodzenie przeciwko Chrisowi Krebsowi, czyli szefowi tej Agencji do Spraw Cyberbezpieczeństwa, która zaprzeczała kłamstwom wyborczym Donalda Trumpa i myślę, że to jest tylko wierzchołek góry lodowej.

ignorowanie, próby ignorowania, a przynajmniej flirtowanie z ignorowaniem wyroków sądów, rozmontowanie administracji. Natomiast taką cechą, to ewidentnie po prostu Ameryka Donalda Trumpa zmierza trochę tą ścieżką nieliberalnych demokracji tak zwanych, tych takich spin dyktatorów w rodzaju Wiktora Orbana czy Erdogana, Reczepa Erdogana. Natomiast specyfika tych nieliberalnych demokracji jest taka, że ci ludzie nie wtrącają masowo ludzi do więzień, nie cenzurują na twardo prasy, tylko manipulują. Praca sama się cenzuruje. Manipulują, próbują korumpować tych, którzy są im niewygodni, próbują nakłaniać różnymi sposobami, lawirować, zniekształcać rzeczywistość itd.

trwanym zagraniem PiSu, który przyniósł bardzo dużo plusów, było przejęcie mediów publicznych, które ciągle mają dostęp do milionów ludzi w Polsce, są głównym źródłem informacji dla dużej części społeczeństwa. W Stanach media publiczne są symboliczne, nie są główną siłą medialną tego kraju. Jak Trumpowi udaje się tą swoją ideologię szerzyć, kult rozwijać? Żyjemy w takich czasach, że nie ma oczywiście jednego dominującego źródła przekazu, natomiast na pewno dużo tutaj media społecznościowe robią. To, że Donald Trump założył swoją platformę społecznościową, która w zasadzie jest kompletnie jego tubą, truth social.

Ja rozmawiałem z ludźmi, jak ich pytałem właśnie, dokładnie takie pytanie, skąd wyczerpiecie informacje, no to... To oni mówili, dla tych najbardziej zatwardziałych zwolenników Donada Trumpa, których są dziesiątki milionów w Stanach Zjednoczonych, przypomnijmy, no to taki Fox News to jest zdecydowanie za mało radykalny. To jest w ogóle prawie lewicowa stacja. Przesadzam, ale... Była krytyka Fox News przez Trumpa. Była to krytyka Fox News, oczywiście. Także oni, ja z nimi rozmawiałem, mówili, jak pytałem na przykład, to co, jesteście na Trust Social? Pytam taką kobietę, ona mówi, żartujesz? Ja się tam zapisałem już w pre-subskrypcji, już czekałem, aż w ogóle wystartuję. Także na pewno Elon Musk, też potężna przecież tuba, X, media społecznościowe, no te wszystkie prawicowe stacje też coraz lepiej sobie radzą poza Fox Newsem.

Ale ten przekaz jest tak strasznie toporny, słuchając Donalda Trumpa. Człowiek musi mieć taką wątpliwość, czy ten facet nie bredzi od rzeczy. Ale to jest część jego uroku niestety i część jego, co by tu nie mówić... umiejętności, takiej charyzmy medialnej, nie wiem jak to nazwać. My się jako dziennikarze oczywiście strasznie zrzymamy na to jego podejście do po prostu prawdy, taką nawet nie powiem dezynvolturę, tylko lekceważenie, pogardę po prostu, bo on sobie żongluje faktami jak chce. Natomiast jakby trzeba w tym wszystkim przyznać, że od strony technicznej, od strony wyczucia nastrojów... On już nie raz pokazał, że jest diabelsko sprawny. I te jego po prostu występy na scenie, to jak on żongluje nastrojami, jak potrafi odczytać nastroje Amerykanów, to o czym już mówiliśmy, jak balansuje trochę na granicy żartu, blagi, zastraszania, takiego pompowania swojego ego, którego część ludzi po prostu przyjmuje i kocha na swój sposób.

Love me or hate me, ale jestem cały czas w mediach, jestem cały czas na świeczniku. Dlatego też te procesy karne paradoksalnie pomogły przecież Trumpowi w prawyborach i znów ustawiły go jakby w blasku reflektorów. Można było się pospieszyć z tymi procesami karnymi. Pewne wyroki powinny zapaść były wcześniej. To jest też takie momento dla naszych rozliczających, że odburzenie pewnych rzeczy na półkę... Nie pomaga demokracji. No tak, bo bardzo sprawnie sobie poradzono rzeczywiście ze szturmowcami na Capitol, których podżegał Donald Trump, natomiast jakby główny człowiek, który za tym stał, którego retoryka do tego doprowadziła, pozostałby skarny. No i te inne śledztwa też się jakoś ułożyły bardzo nieszczęśliwie. Może przesadzę trochę, ale przypomina mi to rozliczenia z puczem monachijskim w 23 roku, gdzie też puczystów potraktowano strzelając do nich, natomiast sprawców tych kierowniczych było bardzo, bardzo delikatnie.

No ale taka moja dygresja. Mogłem się spodziewać takiego komentarza od naszego niemieckiego specjalisty. Za którą, przepraszam. Chciałem zapytać o politykę zagraniczną, która w sumie najbardziej nas dotyka. Czy Donalda Trumpa da się jeszcze nawrócić na prozachodni, wspierający Zachód, wspierający więzy z Europą Kurs? Czy to jednak jest droga na rozwód, na porzucenie Europy, porzucenie Ukrainy? Najprościej powiedzieć, że wszystko się może zdarzyć. To znaczy rzeczywiście kilkukrotnie się wydawało podczas tych, a dopiero 100 dni mamy, już tyle zwrotów było, prawda? Dopiero środa. Kilkakrotnie się wydawało, że Stany Zjednoczone jednoznacznie już wychodzą jakby z zachodniej orbity, ale...

No nie wiem, ja tam rozmawiałem też z różnymi ekspertami, którzy są bardzo krytyczni wobec Donalda Trumpa, chociażby John Bolton, jego były doradca do spraw bezpieczeństwa narodowego. I on na przykład jest zdania, że Donald Trump jest tak nieobliczalny, że jeżeli sprawy by się odpowiednio ułożyły, jeżeli wtłoczyć mu odpowiednie rzeczy do głowy... to jeszcze mógłby nas zaskoczyć. Czyli zrobić coś dobrego. Czyli zrobić coś dobrego. Zobaczymy jak to będzie. W ostatnich wypowiedziach rzeczywiście zaczął trochę strofować Władimira Putina. Natomiast to jest Donald Trump. Także on jednego dnia będzie mówił to, drugiego dnia będzie mówił coś innego. Za chwilę znowu się zwróci przeciwko Załęskiemu. Ciężko w ogóle cokolwiek prorokować z tak chwiejnym człowiekiem. Na pewno... Na pewno to jest polityk, który podchodzi bardzo transakcyjnie do polityki międzynarodowej.

On nawet nie jest izolacjonistą, tylko po prostu jest człowiekiem, który jeżeli będzie w czymś korzyść, to będzie w tym tkwił w organizacji międzynarodowej, w jakimś układzie bilateralnym, w jakichś stosunkach itd. Jeżeli nie, będzie starał się to ograniczać. A on ten korzyści też rozumie tylko na zasadzie bilansu bankowego. Nawet nie tylko bilansu bankowego, ale niekoniecznie dla Ameryki. To znaczy ta transakcyjność u niego, to jeszcze byłaby pół biedy, gdyby to była transakcyjność pojmowana jako korzyść dla Ameryki, bo te korzyści długoterminowe dla Ameryki są powiązane z współczesnictwem w zachodnim świecie Stanów Zjednoczonych. Natomiast ja się obawiam, że ta transakcyjność u niego jest związana przede wszystkim z ego Donalda Trumpa i z tym, jak się go postrzega. Albo z jego kątem, nie daj Boże.

No ale prognozy na razie są takie, że jakaś pomoc do Ukrainy płynie. Ameryka ciągle się angażuje w próby rozwiązania tego kryzysu. Angażuje się także z sojusznikami europejskimi, bo Europa jest w jakiś sposób przy stole. Może i miało nie być, może nie będzie tak źle. Znów wrócę do tego, co powiedziałem. To znaczy może być bardzo źle, bo w pewnym momencie, zresztą to już sygnalizował i sekretarz stanu Marco Rubio niedawno i sam Donald Trump, w pewnym momencie może się okazać, że Ameryka po prostu przestaje być tym zainteresowana i ucina tą pomoc niestety. Natomiast może się też okazać, że Donald Trump robi się zniecierpliwiony i tak jak już też groził w niektórych wpisach, nagle nakłada dodatkowe sankcje na Rosję, przykręca śrubę

Tylko ludzie, którzy po prostu znają się na ekonomii, tak jak doradcy unijni, potrafią na to zareagować stanowczo, ale w wyważony sposób. I Trump po prostu zderzył się z tym, że Ameryka by po prostu na tym zaczęła tracić, także musiał się wycofać z tego swojego gambitu. I podobnie jest z innymi rzeczami. Zderza się też z sądami, czasami, tak jak mówimy, próbuje obchodzić te wyroki, czy nawet w niektórych przypadkach wprost ich nie respektuje, ale jednak w większości przypadków próbuje walczyć w tych sądach, dostosowuje się. do tego, co sądy nakazują. Więc zderza się po prostu z ograniczeniami konstytucyjnymi. Oczywiście jest wielka obawa o taki wielki kryzys konstytucyjny w Stanach Zjednoczonych.

Co będzie, jeżeli trumpiści już pójdą zupełnie na twardo i przestaną szukać tych wymówek i próbować obchodzić prawo, tylko po prostu powiedzą, sędziowie nie mają prawa kontrolować władzy wykonawczej. Słuchajcie, kropka, tak. skończyłoby się to ogromnym kryzysem. Natomiast na razie jednak próbuję jakoś lawirować. Także zdarzają się z rzeczywistością na różnych polach i dobrze. A mieszkańcy Ameryki odczuwają już na swojej skórze, już widzą, że ceny towarów importowanych poszły w górę, że inflacja zaczyna być znowu problemem? Tam w zasadzie drożyzna to jest temat numer jeden już od kilku lat w zasadzie. Na pewno boli ich to, że te ceny nie spadły, tam oczywiście jajka są cały czas na tapecie, te słynne jajka, które się stały symbolem tej drożyzny i tego kryzysu.

Ale znów, tak jak mówię, jeżeli pytasz o nastroje, to Republikanie cały czas będą mówić, no ale przecież Biden tyle narobił, ta inflacja Bidena, im się w ogóle ta sklejka przyjęła, ta inflacja Bidena, no i teraz przecież potrzeba czasu, żeby Donald Trump wjechał na białym koniu i to wszystko ponaprawiał. Zastanawiam się, kiedy padnie hasło król jest nagi odnośnie Donalda Trumpa, bo to taki upadek, mogę sobie go wyobrazić, że kiedyś te łuski spadną, chociaż w Polsce one nie spadły do dzisiaj, jeśli chodzi o naszych autokratów. Wydaje mi się, że takim momentem przełomowym to może być jakiś taki duży kryzys gospodarczy, jeżeli on nastąpi, a na pewno grozi Ameryce, no bo chociażby te zwolnienia przecież w sektorze publicznym, cła, które też po prostu uderzą w Stany Zjednoczone, jakby to wszystko...

Nie wiem, ucieczka, utrata, może nie utrata, ale na pewno osłabienie innowacyjności Stanów Zjednoczonych w dłuższym okresie, ucieczka naukowców, w ogóle klimat dla biznesu, który się pogarsza. To samo zresztą znaliśmy z Polski, gdzie te chwiejne, niewyważone reformy Prawa i Sprawiedliwości odstraszały inwestorów. To wszystko będzie się odbijać na kraju i ludzie głosują portfelami. Także jeżeli to będzie uderzać ich w bezpośrednie interesy, to przyjdzie pewnie jakieś mniejsze lub większe otrzeźwienie. Ja nie mam wątpliwości, że będzie spora grupa wyborców, tak jak w Polsce, która pozostanie przy Trumpie czy PiS-ie. Natomiast pewne otrzeźwienie pewnie przyjdzie i być może to nastąpi już, tak jak mówimy, w wyborach do kongresu w listopadzie 2026 roku.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.