Kto i dlaczego potrzebuje pomnika „Rzeź Wołyńska”

Ja muszę teraz powiedzieć właśnie, że jak spotykam się z bohaterami i mówię, że będą w papierze, to naprawdę, więc to jest w ogóle jakaś wielka wartość. Tekst nazywa się, pamiętasz tytuł? Mściciele. Mściciele, tak. I teraz tak, w ogóle powiedz mi, bo on jest o Ukraińcach. No tak, można powiedzieć, że to jest taki tak tag do tego tekstu Ukraina. Kto to są w ogóle ci mściciele? No mściciele to mścicieli mamy we wszystkich narodach właściwie. Mściciele są i w Polsce i mściciele są w Ukrainie. I byli, prawda? I tytuł bierze się z tego, że punktem wyjścia jest w ogóle memoriał ku czci ofiar Rzezi Wołyńsko-Galicyjskiej. Ja tylko powiem, że tekst można znaleźć w sieci oczywiście na Wyborcza.pl i tam jest zdjęcie.

Na pewno jest zdjęcie też. Warto sobie zobaczyć, że jest unikatowa rzecz. Zresztą on jest chyba lata po Google. W każdym razie jego autorem tego gigantycznego monumentu jest Andrzej Pityński, rzeźbiarz, który właśnie swoją sztukę poświęcił takim sprawom patriotycznym, więc on właśnie rzeźbił. Monumenty czy memoriały ku czci ofiar. Miał takie pomniki jak Katyń, Patriota i właśnie Mściciel. I to słowo Mściciel mnie bardzo jakby zatrzymało, jeśli chodzi o twórczość Andrzeja Pityńskiego, bo on w tej figurze tego Mściciela właściwie pokazuje to, co rozumie przez słowo patriotyzm. U niego rzeźba Mściciela jest dokładnie taka sama jak rzeźba Patrioty.

To jest taki rycerz zakuty cały w pancerzu. Właściwie żaden skrawek ciała nie przyśwituje, ani oczy. W zbroi taki trochę robokop, taki gigantyczny mężczyzna zakuty w zbroję z jeszcze takimi hucarskimi skrzydłami. I on taką postać często umieszcza w swoich pomnikach, nazywając ją albo patriota, albo mściciel, ponieważ jest to ta sama osoba, więc mniej więcej rozumiemy, jaka jest koncepcja patriotyzmu Andrzeja Pityńskiego. I to był taki punkt wyjścia, mściciel Pityńskiego, czyli mściciel po polsku. Ale z kolei również w tym reportażu opisuję moją wizytę na Mazury, gdzie jest taka wieś Ostre Bardo. Piękna wieś, polecam, blisko granicy z Rosją.

I to jest wieś, w której osadzono po akcji Wisła wyłącznie Ukraińców. I do dzisiaj ona jest zamieszkana głównie przez Ukraińców, znaczy wyłącznie przez Ukraińców, to jest kilkanaście rodzin. No, którzy mordowali ludność polską w czasie czystki etnicznej na terenach Wołynia i Galicji w latach czterdziestych. I ja pojechałam... A mściciele to po prostu była nazwa jednego z oddziałów. Tak, i mściciele, czyli mesnyki, to jest po ukraińsku mesnyk, to jest właśnie też mściciel. I jeden właśnie z oddziałów UPA miał taką też nazwę mściciele, prawda, mesnyki. Czyli o czym to świadczy, prawda, że wszyscy...

Dlatego, że żadna z tych żałób nie prowadzi do przepracowania, nie prowadzi do ukojenia, prawda? Nie leczy, tylko cały czas jest to jakieś rozdrapywanie ran. No i właśnie ten mściciel Pityńskiego to jest właśnie taki sposób na żałobę zwycięską. Ty widziałaś ten pomnik, prawda? Na własne oczy. A możesz go opowiedzieć na zdjęciu? Na zdjęciu dobrze go widać, ale właśnie jak pamiętasz go, co masz przed oczami, jakbyś go opowiedziała? No jest przede wszystkim jakimś takim wykwitem gigantycznym. Przede wszystkim rozmiar, wiesz, robi ogromne wrażenie. Ja tam pojechałam w 2024 roku na osłonięcie tego pomnika. To było takie, taka miała być msza uroczysta. Ja pojechałam tam właściwie po to, żeby poznać takich ludzi jak ja, bo ja jestem właśnie...

Wiem, że są ludzie, którzy prowadzą te rozliczenia. I oczywiście one mają sens, prawda, no bo to wiadomo, że to ludobójstwo i ta zbrodnia nie wzięła się znikąd, tylko to była też jakaś zemsta właśnie, więc znowu ten element, ten motyw tego mszczenia się mścicieli. To byłby ten przekaz. Tak, więc mój przekaz byłby pokojowy, byłby pacyficzny, że powinniśmy właśnie myśleć o tym, co jest w nas i jakie robimy błędy jako ludzie po prostu, że ciągle powtarzamy tragiczną historię. Trzeba powiedzieć, że w tekście jest opisane, jak tam rozmawiasz z różnymi ludźmi, między innymi z motocyklistami. I tam trochę dajesz wyraz swojemu światopoglądowi. Bardzo delikatnie. W pewnym momencie się już zrobiło gęstawo wokół mnie. Jak tam byli ludzie.

Plus, rozumiem, taka nadzieja, że kiedy wszyscy tak troszeczkę byśmy się zdystansowali i sobie obejrzeli, to by gdzieś nie było tych emocji związanych z tymi mścicielami. No zdecydowanie, zdecydowanie, dlatego że wiesz, że tak naprawdę ja w ogóle, wiesz, nie jestem jakoś orędowniczką takich terminów jak naród na przykład. No co to kurczę, jest naród, no rozumiem, są obywatele, ale naród. Więc wiesz, Ukraińcy, Polacy, jesteśmy ludźmi, to jest opowieść o człowieczeństwie. To jest opowieść o czystce, jest opowieścią o nas wszystkich. Bardzo serdecznie dziękuję. Dziękuję Państwu też za uwagę. Tekst, jak mówiliśmy, jest już dostępny. Warto sobie poglądać też te wszystkie dzieła pana Pityńskiego. Kasi książka będzie niebawem. Czystka już dawno jest. Można sobie przeczytać. No i zapraszam serdecznie.