Mentionsy
ZH#26: Piłsudski. Z Mariuszem Wołosem rozmawia Andrzej Chwalba
Zapraszamy do wysłuchania rozmowy dwóch wybitnych historyków, prof. Mariusza Wołosa i prof. Andrzeja Chwalby na premierze książki prof. Wołosa „Józef Piłsudski. Rzecz o nieprzeciętności”, która odbyła się w Sali Mehofferowskiej Wydawnictwa Literackiego w Krakowie 29 listopada 2025 roku.
Co nowego można napisać dziś o Piłsudskim?
Ile było Rosji w Naczelniku?
Jak traktował swoje socjalistyczne ideały z młodości?
Na czym polega błąd prezentyzmu w ocenach wielkich postaci historycznych?
Czy doszłoby do wydarzeń z września 1939 roku, gdyby Marszałek jeszcze wtedy żył?
Książka dostępna jest tutaj 👉 https://bit.ly/PiłsudskiWL
Szukaj w treści odcinka
Po pierwszej pracy takiej można powiedzieć wczesnomłodzieńczej poświęconej Alfredowi Chłapowskiemu przyszła cała seria prac, które prowadziły, nie powiem prostą drogą, ale prowadziły do Józefa Piłsudskiego.
Sereg jeszcze innych nagród i wyróżnień i może ta wisienka na torcie to jest nagroda Instytutu Józefa Piłsudskiego, jakby nie było.
I zapowiadał pracę nad książką o Piłsudskim, biografią Piłsudskiego.
Proszę Państwa, książek na temat Piłsudskiego jest bardzo, bardzo dużo.
No i druga książka cenionego w Polsce i w Ameryce historyka Joshua Zimmerman na temat Józefa Piłsudskiego.
Wypunktował takie bardzo silne wątki polsko-żydowskie czy żydowskie w działalności, w aktywności, nawet wręcz, można powiedzieć, w biografii Piłsudskiego, bo również to miało miejsce i o tym też będziemy za chwilę rozmawiali.
Prawda jest, nie ma roku, żeby jakaś książka dotycząca czy Piłsudskiego bezpośrednio czy pośrednio
Związana z różnymi aspektami działalności Piłsudskiego, komendanta, marszałka, brigadiera nie ukazała się i nie ciekawiła publiczności.
Ja sądzę, jak ta edycja wszystkich dzieł, wszystkich dzieł Piłsudskiego się ukaże, pojawią się kolejne dzieła, tak jak profesor Wołos pisał we wstępie, no każda generacja pisze swoje dzieło.
To znaczy, dlaczego się zdecydowałeś na Piłsudskiego i czym ten twój Piłsudski się różni tak generalnie od wielu innych biografii polskich czy zagranicznych?
Ale proszę Państwa, to było dojrzewanie do biografii Piłsudskiego.
Ponieważ nie muszę tu nikomu tłumaczyć, że badania dotyczące biografii Józefa Piłsudskiego są nieprawdopodobnie posunięte.
One trwają od, w zasadzie już zaczęły się za życia Piłsudskiego.
Nie to zresztą było najtrudniejsze w tym wyborze, bo wierzcie mi Państwo, że w przypadku Piłsudskiego łatwiej jest napisać książkę, która miałaby 4000 stron.
Na pewno mocno akcentuję i robię to celowo socjalizm niepodległościowy Piłsudskiego.
Ale mimo wszystko socjalizm miał być drogą do niepodległości dla Piłsudskiego.
Czy to jest coś nowego w biografii Piłsudskiego?
Po pierwsze, ja chcę w tej książce pokazać ludzi wokół Piłsudskiego.
Trzeba je pokazać, bo one były dopełnieniem Józefa Piłsudskiego.
To jest człowiek, który kroczy obok Piłsudskiego.
Z kolei Sosnkowski kilkanaście lat po śmierci Piłsudskiego pisze do jednego z przyjaciół, w swoim życiu uznawałem tylko wodzostwo jednego człowieka, który całym swoim życiem na to zasłużył i zapracował.
To co najmniej połowa legionistów już wtedy, tych spod komendy Piłsudskiego albo zostałaby wymordowana, albo dostałaby się do niewoli.
Dlatego też w tej książce w zasadzie już dla okresu działalności socjalistycznej Piłsudskiego u schyłku wieku XIX, ale zwłaszcza w Polsce niepodległej
Dlatego to, co jest takie nudne, bo polityka zagraniczna dzisiaj jest nudna, to jest ta klasyczna historia i tak dalej, ale nie da się zrozumieć Piłsudskiego, jeżeli nie pokaże się go właśnie w kontekście polityki zagranicznej.
Był osobą, która Piłsudskiego oceniała niezwykle krytycznie.
Ja nawet nie wiedziałem, że aż tak krytycznie, dopóki się nie wczytałem w słowa Fosza na temat Piłsudskiego i tak dalej, i tak dalej.
To jest moja wizja Józefa Piłsudskiego.
Tylko staram się uświadomić czytelnikowi, że dla Piłsudskiego nie demokracja była najważniejsza, tylko silne państwo.
Takie było rozumowanie marszałka Piłsudskiego i z tej optyki oceniał demokrację, a nie odwrotnie.
To jest wytyczna Piłsudskiego.
Kiedy doszło do spotkania Józefa Piłsudskiego z wybitnym, naprawdę wybitnym niemieckim politykiem, długoletnim szefem dyplomacji niemieckiej, Gustawem Stresemanem w grudniu 1927 roku.
Ale po tym spotkaniu Aristide Berriand, apostoł pokoju, francuski minister spraw zagranicznych, to było w Genewie, laureat pokojowej Nagrody Nobla, powiedział Stresemanowi tak, no tak wam się dobrze rozmawiało, niech pan wróci jeszcze do tego Piłsudskiego i załatwi te inne sprawy.
Mit Piłsudskiego, który jest wielki, uważa się dalej, czy przynajmniej wielu uważa, że
Ale pamiętam te komentarze po śmierci Piłsudskiego.
W pytaniu można też wrócić do czarnej legendy i do oskarżeń kierowanych pod adresem Piłsudskiego, między innymi od czasu jego poparcia dla Gabriela Narutowicza w wyborach.
To uwikłanie Piłsudskiego jakby
Ludzie nie rozumieją, że wizja Piłsudskiego, ta Obywatelska Rzeczpospolita była nieco inna.
Autora książki biografii Piłsudskiego, ostatniej amerykańskiej biografii Piłsudskiego, to jest profesor Uniwersytetu Hebrajskiego, który rzeczywiście akcentuje wszystkie wątki żydowskie.
Natomiast znajdziemy u Piłsudskiego też bardzo ostre wystąpienia przeciwko Żydom.
O Piłsudskim, którego pamięć jeszcze zachowali, dlatego że to byli ludzie, którzy Piłsudskiego znali, widzieli go jako dzieci, prawda.
Ja nieprzeciętność, nawet więcej niż mogłoby się wydawać w stosunku do Piłsudskiego, ja nieprzeciętność rozumie dosłownie.
Pozyskanie wspólnoty żydowskiej dla celów państwa było strategicznym pomysłem Piłsudskiego.
Bowiem wynikało to z jakichś obliczeń, ocen Piłsudskiego, że taki wariant przyjął.
Ja go przeczytałem i tam w ogóle nie ma Piłsudskiego, jeżeli chodzi o rok 20.
To jest kompromitacja Piłsudskiego jako polityka.
Ja pamiętam taką opinię jednego z ważniejszych polityków galicyjskich, który był świadkiem jak Piłsudskiego, wtedy jeszcze niezbyt znanego, witano, kiedy po tych właśnie ulinach małych, po innych bitwach, potyczkach, przyjechał do Wiednia.
W ogóle oni nie rozumieją, bo one witały Piłsudskiego jak dzisiaj się wita na wielkich stadionach gwiazdę roka.
Pani Kudelska, ja podaję zupełnie nieznaną nikomu, Karolinę Okulską, prawda, młodą dziewczynę, która była sekretarką Piłsudskiego i o mało co życiem tego nie przepłaciła.
To chyba też wynikało, i to już ostatnie zdanie, z ogromnej roli matki Piłsudskiego w jego wychowaniu.
Takie to były realia i skutki były takie, że rzeczywiście wokół Piłsudskiego kobiet było sporo.
To był mózg operacyjny rzeczywiście i wojskowo zamach dla Piłsudskiego wygrał generał Gustaw Orlicz-Dreszel, to nie ulega wątpliwości.
W stosunku Piłsudskiego do federalizmu, do problemu tych rzekomo jagiellońskich, federalistycznych koncepcji Polski i w kontraście do tych koncepcji piastowskich, nachendeckich, etc.
Abstrahuję od tego, co napisał w swojej biografii Piłsudskiego lat temu 30 Włodzimierz Suleja, że dla Piłsudskiego programem maksimum była federacja, a programem minimum inkorporacja.
To pytanie profesora Jana Rydla, ono jakby jest nawiązaniem do obecnej w podręcznikach szkolnych opinii o federalizmie Piłsudskiego.
I to, co kiedyś zadekretowano, prawda, że była inkorporacja Dmowskiego i Piłsudskiego, federacja, to jest bardzo łatwe do zapamiętania przez uczniów, prawda.
Najpoważniejszy zamach na Józefa Piłsudskiego to jest jesień 1921 roku.
Stefan Fedak, młodziutki działacz Ukraińskiej Organizacji Wojskowej, strzela do Piłsudskiego we Lwowie.
Panie profesorze, ja chciałbym zadać pytanie w kontekście socjalizmu Piłsudskiego, o którym pan profesor na początku wystąpienia wspomniał, a mianowicie jak kształtowała się postawa i polityka Piłsudskiego wobec stosunków klasowych występujących w II Rzeczpospolitej, choćby w kontekście reformy rolnej.
A moje drugie pytanie dotyczy perspektywy rozwoju ekonomicznego Polski Piłsudskiego.
Ostatnie odcinki
-
ZH#26: Piłsudski. Z Mariuszem Wołosem rozmawia ...
19.12.2025 09:33
-
Wlot 71: Tajemnice kobiet. Nie tylko w Bieszcza...
11.12.2025 13:46
-
ZH#25: Wikingowie – co naprawdę o nich wiemy? W...
05.12.2025 14:58
-
WLot 70: Niewygodne bohaterki. Dlaczego japońsk...
18.11.2025 14:28
-
ZH#24: Homo (nie tylko) sapiens. Rozmowa z Agni...
06.11.2025 14:19
-
ZH#23: Dlaczego historia Polski musi się powtar...
17.10.2025 16:26
-
WLot 69: Literacki boom na Koreę
13.10.2025 14:42
-
WLot 68: „Walka o sens w każdym kroku”. Rozmowa...
26.09.2025 13:19
-
WLot67: „Cesarzowa Piotra” – rozmowa z Kristiną...
19.09.2025 14:03
-
ZH#22: Prof. Ryszard Kaczmarek o przesiedleniac...
04.07.2025 11:10