Mentionsy
Wszechnica FWW - Historia
Wszechnica FWW - Historia
29.12.2025 10:59

1104. Zwierzęce i ludzkie w demonologii ludowej / dr Elwira Wilczyńska

Wykład dr Elwiry Wilczyńskiej w ramach projektu "Zwierzęta w kulturze wsi – między tradycją, symbolem a opowieścią" realizowanego w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [23 grudnia 2025 r.]Zwierzęco-ludzkie hybrydy zajmują ważne miejsce w polskiej demonologii ludowej jako postacie funkcjonujące na pograniczach porządku kulturowego. Wilkołak, skrzat domowy, utopiec, boginka, diabeł oraz inne istoty demoniczne wykazujące cechy zwierzęce wymykają się jednoznacznym klasyfikacjom, łącząc w sobie elementy ludzkie i nieludzkie, naturalne i nadprzyrodzone, oswojone i dzikie. Ich niejednoznaczny status sprawia, że stają się figurami granicznymi, sytuowanymi poza stabilnym ładem świata.Zwierzęcość tych postaci nie pełni wyłącznie funkcji opisowej, lecz stanowi wyraźny znak transgresji rozumianej jako przekroczenie granic człowieczeństwa i obowiązujących norm. W narracjach ludowych takie przekroczenie wiąże się z zagrożeniem, naruszeniem porządku moralnego oraz ryzykiem utraty kontroli nad ciałem i tożsamością. Analiza tych wyobrażeń odsłania ambiwalentny stosunek przedstawicieli tradycyjnej kultury chłopskiej do dzikiej przyrody – postrzeganej jednocześnie jako niezbędna dla życia i jako przestrzeń potencjalnego niebezpieczeństwa.dr Elwira Wilczyńska – etnolożka, folklorystka i badaczka kultury wsi. Ukończyła filologię polską oraz etnologię na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, gdzie obroniła także doktorat z historii. W swojej pracy naukowej łączy różne perspektywy badawcze: etnologiczną, historyczną, literaturoznawczą i socjologiczną. Od lat zajmuje się polską demonologią ludową, wierzeniami i wyobrażeniami na temat „Innego”, a także relacjami człowieka i zwierzęcia w kulturze tradycyjnej. Szczególne miejsce w jej badaniach zajmują postacie hybrydyczne – wilkołaki, ludzie-zwierzęta i istoty na pograniczu światów. Jest autorką artykułów naukowych poświęconych m.in. wilkołakom, zooantropii, symbolice zwierząt oraz ludowym wyobrażeniom cielesności i granic człowieczeństwa. Pracuje jako adiunkt dydaktyczny w Instytucie Nauk o Kulturze na Wydziale Humanistycznym UMK.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#zwierzęta #przyroda #demony #kpo #kpodlakultury #nextgenerationeu #kultura #dziedzictwo #dziedzictwokulturowe #wieś #polskawieś #kulturaludowa #demonología

Chrystusa Koza Franciska Goyi Goję Jacek Oleński Ludwik Stamm Martina Heldiga Młodna Czarownica Wilkołaku Bóg Koc Kościoła Muzeum Wsi Lubelskiej Młota Boginki

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 14 wyników dla "Koza"

ale także kot, koza, czarny najczęściej, bo ten kolor też silnie właśnie związany jest ze sferą fernalną.

Na ilustracjach widzą Państwo, ta biała postać z głową kozy i taką białą płachtą narzuconą na plecy, to jest koza.

To jest koza, to jest taka postać obrzędowa, która związana jest z kolędowaniem zapustnym, trwającym od tego czwartku do środy popielcowej.

Tu w tym przypadku mamy głowę diablą i proszę zwrócić uwagę, jak podobne są do siebie te dwie głowy, ta głowa kozy i koza diabła.

Fakt, że to właśnie koza uosobiała diabła, że ona była niemal synonimem diabła w kulturze chłopskiej, nie był przypadkowy.

Koza znowu, podobnie tak jak kot, to jest zwierzę udomowione, ale nie do końca opanowane przez człowieka.

Koza jest niesporna, koza wchodzi w szkodę.

I w ogóle ta niezdolność kozy do kontrolowania swoich popędów, może to jest cecha typowa dla wszystkich zwierząt, natomiast w przypadku kozy, no te jej popędy są na tyle silne, że koza ma w sobie taki pierwiastek jakiegoś chaosu, takiej istoty, która zniszczy.

One sprawiały, że koza albo kozioł, częściej samiec, był uważany, był postrzegany jako symbol płodności, ale w tym wydaniu męskim.

Ale koza była też uważana za stworzenie po takiej diabelskiej prowincji,

wierzono, że Bóg stworzył krowę, owcę, natomiast koza jest dziełem diabła.

Jak wiemy, dzieło nosi na sobie jakieś piętno stwórcy, więc ta koza przez sam fakt bycia stworzoną przez diabła

Widzą tutaj Państwo takie dosyć długie opowieści, natomiast to, co jest w nich kluczowe, to fakt, że ten diabeł właśnie mógł przybierać twórne postacie, zazwyczaj to był kot albo właśnie koza.

Koza, która tak samo zaczepiała człowieka, podchodziła blisko, nie bała się psów, co więcej.

Ostatnie odcinki