Mentionsy

Spotykaliśmy kupców, bankierów i znane rody, na przykład medyceuszy czy futgerów.

Na tapet weźmiemy bank centralny, radę polityki pieniężnej, koszyk inflacyjny i narzędzia, którymi można całkiem skutecznie wpłynąć na gospodarkę, czyli politykę monetarną i fiskalną.

Zacznijmy od serca systemu monetarnego, czyli banku centralnego.

Bank centralny to jedna z najważniejszych instytucji nowoczesnej gospodarki.

I właśnie na straży tych funkcji stoi bank centralny, a przynajmniej powinien z definicji.

Czyli nie chodzi tylko o to, żeby banknoty były dobrze wydrukowane i trudne do podrobienia, choć to oczywiście ważne,

Jak doskonale wiecie, w Polsce bankiem centralnym jest Narodowy Bank Polski.

Organami NBP są prezes tegoż banku, Rada Polityki Pieniężnej oraz Zarząd NBP.

W tym i w każdym innym sensie Bank Centralny nie jest zwykłym bankiem.

To taki bank banków.

Po pierwsze emituje pieniądz gotówkowy, banknoty i monety.

Kiedy system bankowy wpada w panikę i bankom komercyjnym brakuje płynności, bank centralny może dostarczyć im pieniądz, żeby kryzys zaufania nie zamienił się w kryzys gospodarczy.

To nie znaczy, że bank centralny powinien ratować każdego i zawsze, ale w skrajnych sytuacjach może być ostatnią instytucją, która jest w stanie zatrzymać panikę, zanim ta rozleje się na całą gospodarkę.

Czyli bank komercyjny może mieć wartościowe aktywa, ale okresowo nie posiadać wystarczająco dużo środków rozliczeniowych, żeby obsłużyć wypłaty i płatności swoich klientów.

Wtedy bank centralny może udzielić mu finansowania zwykle pod jakieś zabezpieczenie.

To awaryjne wsparcie płynnościowe jest udzielane bankom pod warunkiem ustanowienia adekwatnego zabezpieczenia kredytu refinansowego.

A innymi słowy banki centralne pełnią funkcję stabilizującą, żeby chronić ludzi i firmy przed skutkami problemów sektora bankowego oraz dbać o sprawne funkcjonowanie rynków finansowych.

Oczywiście czym innym jest ratowanie banku, który ma chwilowy problem z płynnością, a czym innym utrzymywanie przy życiu instytucji trwale niewypłacalnej.

Bank centralny powinien angażować się wówczas, gdy problemem jest panika i brak płynności, a nie gdy ktoś po prostu źle zarządzał i nie ma realnych aktywów na pokrycie zobowiązań.

Skoro rynek wie, że bank centralny i tak wszystkich uratuje, uczestnicy systemu mogą podejmować coraz większe ryzyko.

czyli Komisję Nadzoru Finansowego, która dba o bezpieczeństwo depozytów klientów w nadzorowanych podmiotach, czyli między innymi w bankach.

A jest jeszcze jeden wątek, o którym mówi się rzadziej, chociaż w Polsce bywa co jakiś czas politycznie gorący, czyli zysk banku centralnego.

Bank centralny może generować zysk, ale nie działa po to, żeby go maksymalizować tak jak prywatne przedsiębiorstwo.

5% zysku trafia na fundusz rezerwowy NBP, z którego środki mogą być przeznaczone wyłącznie na pokrycie strat bilansowych banku.

Ale z punktu widzenia niezależności banku centralnego trzeba uważać, żeby nie traktować banku jak dodatkowego źródła finansowania wydatków publicznych.

Bank centralny nie powinien prowadzić polityki po to, by zarabiać dla budżetu.

to ona jest kluczowym organem decyzyjnym w sprawach polityki pieniężnej, a jej zadania reguluje artykuł 12 ustawy o Narodowym Banku Polskim.

Brzmi bardzo skomplikowanie, bo w istocie to nie są proste rzeczy, ale zasadniczo chodzi o to, że RPP ustawia główne parametry przez które bank centralny wpływa na cenę pieniądza, kredyt, inflację i oczekiwania uczestników gospodarki.

Tymczasem bank centralny ma bardziej prozaiczne zadanie – pilnować stabilności pieniądza.

To znaczy, że bank centralny nie celuje w zerową inflację.

Słowo średniookresowy ma swoją rolę, bo bank centralny nie steruje cenami jak pokrętłem od kaloryfera.

Decyzje o wysokości stóp procentowych działają z opóźnieniem, a na ceny wpływa wiele rzeczy, których bank centralny nie kontroluje bezpośrednio.

Uważają, że jeśli ceny rosną zbyt szybko, bank centralny powinien reagować zdecydowanie, nawet jeśli oznacza to wyższe stopy procentowe, droższy kredyt i wolniejszy wzrost gospodarczy.

Bank centralny musi więc działać z pewnym przewidywaniem i odpowiedzialnością.

To kumulacja czynników zewnętrznych, do których należy dodać wpływ krajowej polityki gospodarczej i decyzje podejmowane przez Bank Centralny i Radę Polityki Pieniężnej.

Decyzje o ich wysokości działają z opóźnieniem, a na ceny wpływa wiele czynników, których Bank Centralny nie kontroluje bezpośrednio.

To nie znaczy, że bank jest bezradny, ale z pewnością jego narzędzia mają określony zakres.

Powiedzieliśmy sobie wcześniej, że bank centralny nie celuje w zerową inflację, a już na pewno nie w ich spadek.

Dlatego właśnie banki centralne zwykle nie celują w zerową inflację.

Bo jeśli mamy wysoką inflację, bank centralny może schładzać gospodarkę poprzez podnoszenie stóp procentowych i w konsekwencji ograniczanie popytu.

Z kolei jeśli rząd i bank centralny chcieliby pobudzać gospodarkę, żeby walczyć ze stagnacją, ryzykują, że inflacja jeszcze bardziej się utrwali.

To, o czym dotychczas mówiliśmy, to głównie polityka monetarna, która koncentruje się na działaniach banku centralnego i rady polityki pieniężnej, czyli na cenie pieniądza i kredytu.

To tak jakby bank centralny naciskał hamulec, a rząd dodawał gazu.

Skoro pieniądz nie jest już związany ze złotem i można go tworzyć w systemie bankowym, to dlaczego po prostu nie stworzyć go więcej?

W określonych warunkach zwiększenie płynności może być potrzebne np. kiedy gospodarka jest pogrążona w kryzysie i grozi jej deflacyjna spirala, albo kiedy bank centralny musi ustabilizować system finansowy.

Skoro pieniądz jest tak silnie związany z państwem, bankiem centralnym, polityką gospodarczą i zaufaniem, to co się dzieje, kiedy wiele różnych państw postanawia używać jednej wspólnej waluty?