Mentionsy

My też mamy nadzieję, że tej pracy będzie trochę mniej niż w ostatnich sześciu miesiącach i trochę mniej niż w tym tygodniu, bo przecież to był tydzień szczytu NATO w Hadze, gdzie byliśmy.

Także dużo więcej mówiąc o tych szczytach natowskich,

Też powiemy o różnicach między szczytami unijnymi, gdzie negocjacje przedłużają się i trwają czasami do porannych godzin, a szczytami natowskimi, gdzie tam już nie ma miejsca na żadną improwizację, wszystko jest przygotowane, deklaracje też są przygotowywane, więc kiedy przywódcy zjeżdżali na szczyt do Hagi, to już dobrze wiedzieliśmy, w jakiej formie deklaracja zostanie zatwierdzona.

A kluczowa decyzja na szczycie natowskim to podniesienie wydatków na obronę z 2% PKB do 5%.

Nieźle musiał się nagimnastykować sekretarz generalny NATO Mark Rutte, żeby to porozumienie osiągnąć.

Donald Trump nie jest gościem tego odcinka, ale odcinki bez Donalda Trumpa nie mają tych emocji, tych barw, więc dzisiaj dużo będzie o amerykańskim prezydencie w kontekście głównie natowskich szczytów.

Natomiast przypomnijmy największy skandal wtedy w Unii Europejskiej, bo jeszcze byliśmy przed Qatar Gate i przed skandalem z przekupywaniem europosłów przez chińską firmę Huawei, ale w 1999 roku upada komisja Jacques Santera.

Ja jechałem już do Hagi na szczyt NATO.

Dziś więcej o szczycie NATO niż o tym Unii Europejskiej, choć krótko możemy podsumować.

Dziś o tym szczycie NATO, który zakończył się w Hadze i o innych, na których byliśmy.

Na kilku szczytach NATO byliśmy już w swojej pracy.

Sekretarz Generalny NATO Mark Rutte chciał przemówić do ego Donalda Trumpa.

Że tak naprawdę Mark Rutte został sekretarzem generalnym NATO tylko dlatego, że ma dobre relacje z Donaldem Trumpem, a te dobre relacje zapoczątkowane zostały w 2017 i 2018 roku, kiedy umiał z nim rozmawiać, kiedy Donald Trump krytykował wszystkich sojuszników, tylko Mark Rutte mówił, że on absolutnie ma rację.

Natomiast pamiętamy jakie były komentarze, kiedy zostawał sekretarzem generalnym NATO.

I że to taki jamochłon, ale jak widać, jeżeli tak mówiono naprawdę, ale jak widać przydało się, bo kto wie gdzie my byśmy byli dzisiaj gdyby Mark Rutte nie był sekretarzem generalnym NATO i gdyby Donald Trump nie wiedział, że przylatuje do tego.

Ale w kwaterze głównej NATO rozważano na poważnie scenariusz powrotu Donalda Trumpa do Białego Domu.

Z reguły te spotkania czy to ministrów przygotowujące szczyty NATO czy same szczyty zawierają dużo dłuższe deklaracje.

A potem już tylko następnego dnia zaledwie kilkugodzinna, jedyna sesja robocza na szczycie natowskim i ostateczna decyzja o zwiększeniu wydatków z 2 do 5% PKB.

Powiedziałeś, że trudno nam relacjonować te szczyty natowskie.

No to jednak w tych natowskich szczytach jest wiele tajemnic, jest wiele informacji niejawnych.

Na natowskich szczytach jednak to jest naprawdę pilnowane, bo chodzi o kwestie bezpieczeństwa.

To była szpica siły bardzo szybkiego reagowania, rok 2014, za chwilę wrócimy do tego szczytu w Newport w Walii, od którego te zmiany, reformy NATO się rozpoczęły, ale także wtedy pojawiają się skróty, język zrozumiały, bo

Na co dzień dużo tłumaczymy tego języka unijnego na język nasz, polski, normalny, ale gdy dochodzi do tłumaczenia jeszcze języka wojskowego, dyplomatycznego, wszystko to w jednej paczce, to dużo jest do takiego rozpakowania na szczytach NATO.

I tutaj się nie zgodzę, bo w przypadku Hiszpanii nie byłoby to takie proste, a mówimy przede wszystkim o Hiszpanii, która przez długi czas nie chciała się zgodzić na te wydatki, albo inaczej, mówiła, że zrobi wszystko, do czego się zobowiązała, jeśli chodzi o wzmocnienie zdolności natowskich, tyle że mniejszym kosztem.

Natomiast gdyby nawet premier Hiszpanii ujawnił, jakie to będą zdolności, to dla Hiszpanii, która jest na południu, która nie wie, co to jest zagrożenie ze strony Rosji, myślę, że do społeczeństwa by to nie trafiło.

Inny element, na który chcę zwrócić uwagę, dlaczego trudne są relacje ze szczytów NATO, to ten wycinek, o którym mówimy.

Inny element tej trudności opowiadania o szczytach NATO, na który chcę zwrócić uwagę, to jest to, że mówimy tylko o pewnym wycinku.

Pewnie musimy się cofnąć do roku 2014, gdy NATO obudziło się nieco.

Te misje stabilizacyjne na świecie, które brutalnie zweryfikowane opuszczaniem Afganistanu oczywiście, natomiast faktycznie NATO nie dostrzegało zagrożenia przez długi czas, bo jak skończyła się zimna wojna, to niektórzy mówią, że sojusznicy poszli na takie wakacje strategiczne, to znaczy nie dostrzegali zagrożeń.

Tak, mówimy o Szczycie w Walii, rok 2014, gdy ciągle jeszcze kraje sojuszu zapisują, że parterstwo między NATO a Rosją, oparte na prawie międzynarodowym, miałoby wartość strategiczną.

My w Newport, bo byliśmy w Walii, informowaliśmy o tym, właśnie o tej szpicy stworzonej, żeby NATO było przygotowane do szybkiego reagowania i żeby wydatki na obronę były zwiększane.

I wtedy zwiększenia roli NATO nie chciał ani prezydent Obama, który był wtedy jeszcze prezydentem Stanów Zjednoczonych, ani wspomniany francuski prezydent, ani też kanclerz Merkel.

Kilka miesięcy wcześniej, w marcu, zaczęło się od spotkania w Hadze, właśnie w Hadze, w 2014 roku, w tym samym miejscu, gdzie w tym tygodniu odbył się szczyt NATO, było spotkanie G8, gdzie już wtedy wyrzucono, czy też cofnięto zaproszenie dla...

Tam też konferencja Baracka Obamy, który o tym mówił, właśnie w Hadze, właśnie w centrum konferencyjnym, gdzie w tym tygodniu odbyło się spotkanie NATO.

No i potem mamy już rok 2016, czyli lipiec i szczyt NATO w Warszawie.

W zasadzie zawsze można powiedzieć, że szczyt natowski, jeżeli podejmuje jakieś decyzje, jest historyczny, ale chyba dla naszego regionu to był szczyt historyczny, bo wtedy jednak zapadła decyzja o utworzeniu

To był zalążek wzmacniania obecności natowskiej na wschodniej flance.

Te utworzone w 2016 roku w Warszawie bataliony miały być takim wskaźnikiem, czujnikiem, włącznikiem natowskiej reakcji.

Czyli polityka odstraszania natowska.

Tylko okazało się, że te bataliony, które nie były duże, były rotacyjne, także z tego powodu tak zostały zaprojektowane, aby nie naruszać aktu założycielskiego NATO-Rosja z 1997 roku.

NATO musiało przestawić także całe swoje myślenie, ale idąc za tym myśleniem, swoje struktury.

Mimo wszystko, bo NATO to sojusz obronny, stworzony do obrony swojego terytorium, o czym niektórzy krytycy działań natowskich po zimniej wojnie

Mówili, że NATO zapomniało, czyli teraz wracało już do obrony własnego terytorium, a ponieważ zagrożeniem, gdzie nie gdzie już się to przewijało w wypowiedziach polityków natowskich, zagrożeniem zaczynała być Rosja, no to to wzmocnienie zaczynało być od wschodniej franki.

Który nie ukrywał swojej niechęci do NATO jeszcze wcześniej, w roku 1987.

Nawet krytykował NATO mówiąc, że Stany są pośmiewiskiem, bo płacą za innych, płacą za wszystko.

W kampanii w 2016 roku powiedział, że NATO jest przestarzałe.

To jeszcze była taka wielka uroczystość, bo to było otwarcie nowej siedziby kwatery głównej NATO.

Pokazał już na tym szczycie, na co go stać i jak potrafi do pionu przywoływać sojuszników, którzy nie wywiązują się ze swoich zobowiązań, bo właśnie wtedy zwrócił uwagę na to, że większość sojuszników nie spełnia natowskiego wymogu.

Tak, miało być też bardzo krótkie, jednodniowe, tylko żeby się zapoznać, tak naprawdę to nie do końca taki formalny szczyt NATO, ale otwarcie tej nowej kwatery przed kwaterą, przed wejściem specjalnie sprowadzono jako taki symbol konstrukcję, zniszczoną metalową konstrukcję z budynku World Trade Center z 2001 roku, zniszczoną wtedy 11 września.

Jako symbol tej reakcji natowskiej, bo wtedy przecież też sięgnięto po artykuł... Po raz pierwszy uruchomiony wtedy był artykuł 5.

NATO member must finally contribute their fair share and meet their financial obligations.

Donald Trump mówił sojusznikom, że tylko 23 kraje z 28 spełniają natowski wymóg, czyli płacą to, co powinny, że to nie jest uczciwe wobec amerykańskiego społeczeństwa i podatników.

NATO także w Brukseli, który się odbył już w tej właśnie nowej kwaterze, gdy Trump i tego obawiano się przed jego przyjazdem, bo on wielokrotnie rozmawiał ze swoimi doradcami o opuszczeniu NATO.

I już nie będzie takich słów, takich deklaracji, no bo jak to Stany Zjednoczone mają NATO opuścić?

Ale na wszelki wypadek wtedy amerykański Senat przegłosował także rezolucję, zdecydowaną większością głosów, 97 do 2, wspierającą obecność USA w NATO, aby nie było tak, że Donald Trump tutaj powie, że wychodzi.

W styczniu 2019 roku Stany Zjednoczone opuszczą NATO, jeśli sojusznicy nie będą płacić więcej.

I co najważniejsze, wychodzą też Ukraińcy, bo teraz mamy Radę NATO-Ukraina, wtedy to było po prostu spotkanie Komisja NATO-Ukraina.

No niektórzy też mówią, że to jest jedyna okazja, gdy Ukraina cieszyła się, że nie była przy stole podczas rozmów NATO.

Z NATO na milion procent mówi, ale nie na takich warunkach.

Xavier Bettel wtedy podobno zaprzepaścił swoją karierę w jakichkolwiek instytucjach później, bo Trump miał nawet nie wiedzieć, czy Luksemburg jest członkiem NATO, czy nie jest, teraz już sobie zapamiętał ten Luksemburg.

Natomiast zupełnie inaczej wtedy zachował się premier Holandii.

Czy to jest moment, gdy rozpada się NATO i gdy powie, że Stany Zjednoczone wychodzą?

Ale co istotne podczas tej konferencji prasowej, humor miał na tyle dobry, że powtórzył te dane z tabelek przygotowanych przez Stoltenberga, powtórzył te dane o 33 dodatkowych miliardach dolarów, które mają być wydane w najbliższych latach, to wszystko z tych tabelek przeniesionych przez Stoltenberga i opuszczał NATO mówiąc, że to było bardzo dobre spotkanie.

NATO nie rozpadło się tego dnia.

To jest kolejne zwiększanie gotowości bojowej natowskiej.

I choć te decyzje na poziomach politycznych zapadają na spotkaniach cyklicznych ministrów obrony, ministrów spraw zagranicznych czy właśnie liderów na szczytach NATO,

I za tym wszystkim stał wtedy także generał Scaparrotti, dowódca sił NATO w Europie, który przygotowywał już od 2016 roku takie notatki, które tytułował strategiczne przemyślenia.

Usystematyzowany plan reform także tego, jak NATO ma się zmieniać na tym poziomie wojskowym.

On także w tym natowskim sztabie odpowiadał za tę reformę już właśnie na poziomie wojskowym.

Jesteśmy już kilka lat po roku 2014, ale te młyny NATO nie dość, że mielą powoli, to ten wielki statek, tankowiec bardzo powoli dopiero przestawia się w odpowiednim kierunku.

To w porównaniu tak, w porównaniu do szczytów NATO, to szczyty unijne to pędzą jak ekspres, Pendolino, TGV, Eurostar, w zależności w którym kraju jesteśmy.

I jeszcze w 2021 roku kolejny szczyt NATO odbył się też w Brukseli, też w kwaterze głównej, aby przywitać się z Joe Bidenem, aby Biden już mógł, bo pamiętam relacje z tego dnia, gdy na tym szczycie opowiadałem.

NATO już bez żadnych wątpliwości pobudzone do działania.

Choć Ukraina nie jest częścią NATO, będziemy bronić tego porządku międzynarodowego, który Rosja próbuje zniszczyć.

Na briefingu z Kają Kalas, która wtedy jeszcze była premierem Estonii, a nie szefową unijnej dyplomacji, ona mówiła, że te plany są przestarzałe właśnie natowskie, bo zakładają odbijanie krajów bałtyckich.

Ustalenia natowskie w 2022 roku, w czerwcu, zmienia się zupełnie już logika działania NATO.

Już NATO nie będzie reagować, nie będzie bronić, tylko nie dopuści...

Tak naprawdę po rosyjskiej napaści na Ukrainę też została przewartościowana, bo jeżeli mówimy o jakimś wkładzie w rozwój NATO i w rozszerzanie Sojuszu Północnoatlantyckiego, to niewątpliwie Władimir Putin ma tu swój udział, bo kilka miesięcy po napaści na Ukrainę dwa kraje złożyły wniosek o przystąpienie do sojuszu.

To jest jedna jedyna rzecz, która w ostatnich latach nie była do końca wyreżyserowana, bo dzień przed szczytem wieczór pamiętamy w Madrycie rozmowy przedstawicieli Szwecji, Finlandii, Turcji i sekretarza generalnego NATO, bo Turcja sprzeciwiała się przystąpieniu tych krajów.

To czy NATO tak stwierdza, czy nie stwierdza w jakimś dokumencie może nie być istotne.

Wspomnieliśmy tylko o tym w Wilnie, że tam była rada NATO-Ukraina.

Kolejny szczyt NATO to spotkanie w lipcu 2024 roku w Waszyngtonie.

Natomiast ja mam wrażenie, że gdyby tego Szczytu nie było, to nic by się nie stało.

Ta granica się zmieniła, rosyjska, Bałtyk, który stał się morzem wewnętrznym praktycznie natowskim.

Od Cardiff na polu golfowym, więc sam dojazd do tego pola golfowego przy zamkniętych ulicach, przy ogromnych środkach bezpieczeństwa, które zawsze są i towarzyszą szczytom NATO, no to czasem rzeczywiście zajmuje to wiele godzin.

No ale tak, to nie ma takiego wrażenia jak na tych szczytach, że jest się na szczycie NATO gdzieś poza na kilka dni.

Natomiast pierwszy szczyt, który pamiętam tutaj w Brukseli to rok 2005.

Natomiast ja pamiętam, będąc jeszcze wtedy w Warszawie,

Tylko, że to już jest rola dla Unii Europejskiej, więc jeśli NATO

Spotykając się w Hadze, we wtorek, w środę podejmuje decyzję o tym, że podnosimy wydatki do 5%, a większość krajów NATO to są kraje Unii Europejskiej.

23 kraje NATO to są kraje Unii Europejskiej.

I to już nie jest zadanie dla NATO, ani dla generałów, ani dla wojskowych, dla planistów.

I te szczyty NATO, zwykle jednostkowe wydarzenia, po których oczekuje się też wiele newsów, przełomowych deklaracji i wydarzeń, są sumą, wynikiem poprzednich przygotowań, poprzednich spotkań, które doprowadziły krok po kroku do sytuacji, w jakiej jesteśmy dzisiaj.

Zaplanowany następny za rok szczyt NATO w Turcji i kolejny w Albanii w roku 2027.