Mentionsy

To był mroczny czas pandemii, dziś mamy słoneczną wiosnę, ale Szekspir jest dobry na każdy czas.

Aktorzy są przekazicielami myśli i poezji Szekspira.

O tych słowach właśnie, choć nie tylko, Dariusz Rosiak porozmawia dziś w raporcie o książkach z autorem przekładu Piotrem Kamińskim, zresztą twórcą wielu nowych polskich wersji sztuk Szekspira.

Wraz z profesor Anną Ceterą Włodarczyk pracuje od kilkunastu lat nad przekładem dramatów Szekspira.

Ja wiem, że Stanisław Barańczak uznał, że należy wrócić do oryginału, to znaczy do słów i obrazów, których naprawdę użył Szekspir w tym wierszyku, który mówi Hamlet właśnie po przedstawieniu, o którym wspomniałem przed chwilą, ale pomyślałem sobie, że to nie jest chyba konieczne.

Można sobie ułatwiać życie, dopisując wersy tam, gdzie gęstość Szekspira nas do tego jakoś popycha, niekoniecznie zmusza, ale ja uważam, że nie ma żadnego powodu, żeby tłumaczyć te teksty

To ja wolę się pomęczyć nad tym, żeby ten tekst trwał tyle samo, ile trwa u Szekspira, bo kto jak kto, ale Szekspir doskonale wiedział, ile tekst

Szekspir jest uznawany za autora, który pisał językiem staroświeckim, być może...

Może rozprawmy się z takim, nie wiem czy mitem, czy po prostu poglądem historycznym, który mówi, że Szekspir pisał językiem, który jest niezrozumiały, mówiąc wprost, albo trudny do zrozumienia.

Szekspir to nie jest dumbe hundas ne machon be orkan.

to tamten język jest znacznie trudniejszy, znacznie starszy w porównaniu do języka polskiego dzisiaj, niż język Szekspira dla Anglików.

Ale Piotrze, to jest bardzo ciekawe, co mówisz, bo ty z jednej strony mówisz, że twoim punktem odniesienia jest tekst Szekspira, że to jest, że ten rygoryzm, który sobie nazrzucasz, wynika z tego powodu, że Szekspir tak pisał, a zatem my...

Szekspir nie pisał dla tego samego widza, który istnieje dzisiaj.

Tak jak Szekspir był poetą ludowym, czy był pisarzem ludowym, on pisał dla tych ludzi, którzy przychodzili do teatru i z tego żył.

Ona nie tylko umie Szekspira na pamięć, ale wszystkie polskie przekłady umie na pamięć.

Zrobiła zresztą absolutny pomnik, nie wiem jak to nazwać, bibliografii polskiej, otwierając to repozytorium szekspirowskie na internecie, Szekspir Polski, gdzie są już w tej chwili wszystkie XIX-wieczne przekłady Szekspira polskie i większość przekładów XX-wiecznych i na końcu będą wszystkie.

Ona to wszystko zna, ona patrzy w ten tekst i od razu widzi, gdzie ja się poślizgnąłem, gdzie jest coś nieprecyzyjnie, gdzie obrazowanie, które wymyśliłem, żeby zastąpić inne obrazowanie Szekspira, no bo języki są różne, więc inaczej to między sobą komunikuję, że to jest nie tak i trzeba wymyślić co innego.

I to jest, wydaje mi się, teza, którą całkowicie da się bronić, no bo piszesz nowy tekst używając tekstu Szekspira, zatem jesteś autorem nowego tekstu polskiego.

To znaczy Macbeth przetłumaczony przeze mnie to jest Macbeth Szekspira.

Jeśli się tej historii nie zna, twoim zdaniem takie tło historyczne i zanurzenie Szekspira w historii to jest dla ciebie wyzwanie jako dla tłumacza?

I tutaj Macbeth jest fascynujący dlatego, że przede wszystkim to jest jedna z najkrótszych sztuk Szekspira.

Tylko wyjaśnienie, Middleton to był współczesny Szekspirowi dramaturg, tak?

Ty znasz lepiej Szekspira, więc powiesz, czy to jest najbardziej skomplikowana psychologicznie sztuka Szekspira, czy nie.

Nie wiem, czy u Szekspira jest bardziej złożona rola kobieca niż Lady Macbeth.

No i wtedy dochodzimy do jednego słusznego wniosku, że może nie wiemy po co oni to zrobili, ale wiemy po co Szekspir napisał tą sztukę.

Że to jest tak naprawdę sztuka, która miała być propagandowym połajaniem skrytobójców katolickich, którzy chcieli wysadzić w 1605 roku parlament Jakuba I, a Szekspir pokazał, jakie są korzenie tej wspaniałej władzy.

Tylko jest jeden element, mianowicie nie sądzę, żeby Szekspir myślał w sposób aż tak doraźny.

Szekspir nie umiera, jest wiecznie żywy i najlepszym przykładem jest to, że wielu młodych, nowych artystów, nowych twórców szuka klucza do Szekspira.

Jak nowe odczytania Szekspira?

A to ci bardzo, bardzo gorąco go polecam, bo on jest niebywale wesoły i śmieszny i właśnie taki rozumie Szekspira w sposób zupełnie inny.

Byliśmy teraz niedawno z panem profesorem Anno Ceterą Włodarczyk na takiej konferencji Towarzystwa Szekspirowskiego w Gdańsku dorocznej.

Natomiast kiedy tym ludziom się przyprawia, właściwie Szekspirom się przyprawia historyjkę, która z ich rzeczywistym istnieniem i ze związkiem przede wszystkim śmierci tego chłopca ze sztuką itd.,

przekonuje się ludzi, że tak było naprawdę, że to jest prawdziwy Mozart i to są prawdziwi państwo Szekspir.

Ja się obawiam, że to ma coś do siebie takiego, no że nazwisko Mozart i Szekspir to są logo, które przyciągają publiczność, że jakby ci ludzie tam w hamnecie nie nazywali się tak, to mniej ludzi poszłoby oglądać tę wstrząsającą i bardzo skądinąd pięknie opowiedzianą i sfilmowaną i zagraną historię.

Że jeżeli tekst Szekspira nie działa, nie płynie ze sceny, nie jest zrozumiały, to nic nie funkcjonuje.