Mentionsy

Są postaci, które na bardzo różne sposoby i z inną intensywnością wpisały się w dzieje XX wieku, bo jest na przykład poeta Rainer Maria Rilke, jest filozof Ludwig Wittgenstein oraz zbrodniarz, z pewnością jeden z największych zbrodniarzy w historii ludzkości Adolf Hitler.

Zaczęło się od rozminięcia się Georga Trackla i Ludwiga Wittgensteina w Krakowie.

A potem dowiedziałam się, że dwa dni po jego śmierci przybył Ludwik Wittgenstein, który umawiał się z nim, który

Tołstojem zresztą nie tylko Rilke był zafascynowany, bo także Ludwig Wittgenstein.

I tym pierwszym rozdziałem jest rozdział poświęcony właśnie Ludwikowi Wittgensteinowi i Adolfowi Hitlerowi, którzy to, jak pisze pani, do jednej szkoły chodzili.

Z drugiej strony wiadomo, że Wittgenstein znalazł się tam właściwie na wygnaniu.

Z kolei dla Wittgensteina to było i uwolnienie od dosyć opresyjnej rodziny i naznaczonej traumami, bo jego dwaj starsi bracia popełnili samobójstwo.

Nawet pojawiły się potem takie teorie, badania, wedle których w całej rodzinie Wittgensteinów musiała być jakaś skłonność taka psychologiczna do samobójstwa.

Ale ojciec Karl Wittgenstein, to było to dosyć paradoksalne, dlatego że on uważał, miał nadzieję, że któryś z synów przejmie po nim interesy, co było dosyć naturalne.

No tak, to co się dzieje po śmierci ojca Ludwika Wittgensteina i co dzieje się z fortuną, którą młody Ludwik Wittgenstein dziedziczy po swoim ojcu, to za chwilę opowiemy.

To jest bardzo ważne dla tej opowieści, ale najpierw jeszcze o tym spotkaniu czy też nie spotkaniu Hitlera i Wittgensteina, młodego Adolfa i młodego Ludwika.

Hitlera i Wittgensteina nic nie łączy z wyjątkiem przypadku, linii losu, które przez kilkanaście miesięcy biegły niepokojąco blisko.

Żydowskie pochodzenie Ludwika Wittgensteina to jest jeden chyba ważny element.

Oczywiście w porównaniu ze statusem Wittgensteina nikt się nie mógł równać z tym statusem.

Z tym, że właśnie żydowskie pochodzenie Wittgensteina prawdopodobnie w ogóle nie było widoczne.

To co jest interesujące, bo tutaj nawet jedna badaczka wyciągnęła takie daleko idące wnioski, że to Wittgenstein był pierwszym Żydem Hitlera i przez to on

Powiedziała Pani o tym, że to żydowskie pochodzenie Ludwika Wittgensteina nie musiało być w ogóle rozpoznane przez kogokolwiek, bo rzeczywiście to była rodzina zasymilowana, to była rodzina, która ochrzciła swoje dzieci.

Ludwik Wittgenstein był ochrzczonym Żydem.

To jest w ogóle bardzo ciekawe jaki stosunek Ludwik Wittgenstein miał do swojej żydowskości.

Ludwik Wittgenstein z rodziny zasymilowanych Żydów, jego stosunek do swojej żydowskiej tożsamości był najdelikatniej rzecz biorąc problematyczny.

Czy też Wittgenstein oskarża Żydów o tym samym siebie, o wtórność i powierzchowność.

Uwagi Wittgensteina są przerażająco podobne do nazistowskiej propagandy.

Ludwik Wittgenstein zdaje się, że w 32 roku odżegnał się mocno od tych opinii, od tych poglądów, mówiąc, że to była kwestia jego próżności.

I częściowo to wynikało, znaczy tak było w rodzinie Wittgensteinów, to była niechęć do ortodoksji, niechęć do Żydów żyjących tradycyjnie, religijnie.

I poniekąd w takim duchu został wychowany Ludwik Wittgenstein.

I u Wittgensteina to rzeczywiście w pewnym momencie się staje nawet nie tyle antysemicką kalką kierowaną przeciwko innym Żydom, tylko przeciwko sobie.

Teraz mi to przychodzi do głowy, że to jest jak synowie Wittgensteinu, którzy chcą zostać artystami, z tym, że Hitler, jak wiemy, talentu nie miał, za to od najmłodszych lat w ten sposób się usprawiedliwiał.

Gdzie jego kolegą z tej szkoły jest choćby ktoś taki jak Ludwik Wittgenstein.

Karl Kraus jest 15 lat starszy od Adolfa Hitlera i Ludwika Wittgensteina.

Łączy go z Wittgensteinem.

To, że młody Ludwik Wittgenstein jest nim zafascynowany, staje się Carl Kraus autorytetem dla młodego Ludwika.

A to, że Wittgenstein się nim fascynował...

To nie jest, tak jak nie jest przypadkiem, że i Wittgenstein i Rilke fascynowali się późnym religijnym tołstojem, tak nie jest przypadkiem, że Wittgenstein czytał Krausa, bo każdy, jego siostra kupowała Die Fackel.

Wittgenstein nawet kazał sobie w czasie studiów w Anglii kazał sobie przysyłać egzemplarze tego czasopisma.

Znowu współodpowiedzialny za naszą historię, dlatego że my jeszcze chyba nie powiedzieliśmy, że jakby powodem tych niespotkań, a z drugiej strony zetknięcia się Wittgensteina z Georgiem Trachlem i Reinerem Maria Rilke były

Pieniądze, to znaczy właściwie Ludwik Wittgenstein dziedziczy po ojcu kolosalny majątek, część jeszcze bardziej kolokwialnego majątku i chce się go jak najszybciej pozbyć i postanawia, że najlepszym sposobem na pozbycie się go będzie, to w każdym razie w pierwszym etapie postanowił przyznać stypendia artystom, potrzebującym artystom.

I myślę, że to wzbudziło zaufanie Wittgensteina i dlatego zwrócił się do nieznanego sobie redaktora, no właściwie zupełnie niewiarygodną propozycją.

No i w ogóle to jest taka niewiarygodna, hmm, może nie niewiarygodna, ale zastanawiająca, intrygująca, każąca zadawać sobie kolejne pytania historia o tym, dlaczego młody Ludwik Wittgenstein postanawia pozbyć się tych wielkich...

Wiemy, że Wittgenstein jest człowiekiem o bardzo silnym impulsie moralnym, człowiekiem bardzo żarliwym, który zastanawia się nad tym, co powinien zrobić, jak stworzyć swoje dzieło, jaką ma odpowiedzialność wobec świata.

Wittgenstein przede wszystkim uważał, że to jest upokarzające samemu finansować wydanie własnego dzieła i uważał, że wydanie, przyjęcie go przez wydawcę będzie jakąś formą uznania, że to ma sens.

Ludwig Wittgenstein, którego Pani opisuje w swojej książce w tym czasie, to jest młody, ambitny człowiek, który intensywnie podchodzi do życia, tak jak Pani powiedziała, w kontekście tego stypendium, które rozdzielał między młodych, utalentowanych poetów.

My poznajemy na kartach pani książki Ludwika Wittgensteina, który pracuje nad swoim wielkim dziełem, czyli wspomnianym już traktacie logiczno-filozoficznym.

Wittgenstein

Ludwik Wittgenstein dobrowolnie idzie na wojnę.

Pochodził z rodziny bogatej, z rodziny szacownej, z rodziny, która miała wysoki status społeczny i pisze pani, to jest cytat, że Wittgenstein z mlekiem matki wyssał uprzedzenia wobec prostaków i wieśniaków.

I tutaj kolejny cytat dotyczący Wittgensteina i jego stosunku do wojny, który brzmi tak.

Zło, które ma tutaj na myśli, czyli Wittgenstein, zło, które ma na myśli, to nie są okropności wojny, lecz wyobcowanie wśród ludzi, którzy zdają mu się prostaccy i głupi.

Wittgenstein nie miał tego rodzaju skrupułów, tylko miał irytacje na warunki, które okazało się, że są dla niego

Kolejnym takim przykładem dla mnie postawy drażniącej, może wręcz powiedzieć skandalicznej jest postawa wspomnianego już poety Rilkego, który właśnie jest stypendystą Wittgensteina.

No i z drugiej strony, tak jak dziś byśmy powiedzieli, że Wittgenstein był głęboko autystyczny.

To, co łączy wszystkie te postaci, może nie wszystkie, ale to, o których teraz rozmawiamy, czyli Karl Krauss, czyli Ludwig Wittgenstein, czyli Rilke, to jest to, że to byli ludzie,

No Wittgenstein też, zwłaszcza jeżeli spojrzymy później do jego twórczości, nie ma rzeczywistości poza tą rzeczywistością, którą da się opisać słowem, prawda?

Mniej więcej tak można opisać to co Wittgenstein jako filozof zaproponował.

W przypadku Wittgensteina to też jest ciekawe, w jaki sposób poezja, w jaki sposób te jego wielkie inspiracje, spotkań i niespotkań, prawda?

Do tej pory cała praca, właściwie cała praca Wittgensteina była do pewnego stopnia poszukiwaniem absolutu, poszukiwaniem równania, które mogłoby udowodnić czy podważyć istnienie absolutu, czy czegoś ponad nami i on dochodzi do wniosku, że nie ma tego w matematyce, jest gdzieś pomiędzy słowami.

Myślę, że nie przypadkiem ta książka się zaczyna od niespotkania Wittgensteina z Hitlerem.

Dopiero wojna właściwie im to, Wittgensteinowi właściwie to unaocznia.