Mentionsy

Radio FMA FM
Radio FMA FM
25.10.2025 12:00

(Nie) zwykłe ciała - krytyczne studia o niepełnosprawności

Pojęcie cielesności nienormatywnej zakłada istnienie pewnej normy regulującej społecznie akceptowane reprezentacje ciała. Opiera się ona na pojęciu ciała uniwersalnego i służy podtrzymywaniu tego ideologicznego konstruktu, jakim w efekcie staje się „ciało”. Prowadzi to do wykluczenia i stygmatyzacji wszystkich tych typów cielesności i sposobów jej doświadczania, które się w tej normie nie mieszczą. Wychodząc od kategorii "niezwykłych ciał" wprowadzonej przez pionierkę krytycznych studiów o niepełnosprawności Rosemarie Garland-Thomson i takich widowisk, jak cyrk, jarmarki osobliwości czy freak shows, które szczyt popularności zyskały w drugiej połowie XIX w., przyjrzymy się przede wszystkim współczesnym zjawiskom i praktykom poddającym krytycznej refleksji kwestię odmienności fizycznej, czy szerzej – psychofizycznej. Przedmiotem szczególnego zainteresowania będzie niepełnosprawność we współczesnym teatrze i performansie, a punktem odniesienia - krytyczne studia o niepełnosprawności. EWELINA GODLEWSKA-BYLINIAK Kulturoznawczyni, badaczka zajmująca się obszarem teatru i performansu oraz studiami o niepełnosprawności. Wykłada w Instytucie Kultury Polskiej UW. Autorka książek Tadeusz Kantor: sobowtór, melancholia, powtórzenie (2011) oraz Teatr radio-logiczny Tymoteusza Karpowicza (2012); współredaktorka antologii Odzyskiwanie obecności. Niepełnosprawność w teatrze i performansie (2017) oraz Niepełnosprawność i społeczeństwo. Performatywna siła protestu (2018). Współpracuje z Fundacją Teatru 21, gdzie wraz z Justyną Lipko-Konieczną współtworzy dział wydawniczo-naukowy w ramach programu Centrum Sztuki Włączającej.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 23 wyników dla "Teatr"

Jestem związana z Zakładem Teatru i Widowisk i moim głównym obszarem badań jest teatr i performance, natomiast od paru lat zajmuję się

I jeżeli chodzi o taką teatralną odpowiedź, to na koniec chciałabym przytoczyć spektakl Teatru 21.

Tutaj chciałabym przywołać przede wszystkim Rafała Urbańskiego i Teatr 21.

To był spektakl zrealizowany w Instytucie Teatralnym.

Dzięki temu w jakiś sposób tę narrację też sam artysta ustawiał, to znaczy on nie był postrzegany jako pracę z nurtu terapeutycznego, jako arteterapia, bo tak najczęściej sytuowany był w latach 90., na początku latach 2000. teatr osób z niepełnosprawnościami w Polsce.

Natomiast Urbacki wychodził z zupełnie innego punktu, to znaczy tworzył swoje propozycje jako propozycje teatru krytycznego, polonicznego i to było bardzo istotne i też to w okresie wielkich instytucji tworzył.

I w przechłopanym, tak jak powiedziałam, zostało zrealizowanym instytucie teatralnym.

Drugim takim głosem, bardzo ważnym, który wprowadza istotną zmianę w postrzeganiu twórczości osób z niepełnosprawnościami w Polsce jest działalność Teatru 21, który w tym roku obchodzi swoje dwudziestolecie.

Szkoły, z teatru szkolnego, ze szkoły specjalnej.

Natomiast twórczyni Teatru 21 i 17 Sobczyk wraz z aktorami, którzy wówczas byli uczniami tej szkoły, od początku postawili sobie za zadanie tworzenie teatru po prostu, a nie teatru szkolnego, ani tym bardziej teatru teatrotycznego.

I będę tutaj przytaczała historię kolejnych spektakli tworzonych przez Teatr 21.

Nagradująca do protestów solidarnościowych i różnego rodzaju innych protestów, w ramach której aktorzy Teatru 21 tworzą taką scenę, w której domagają się praw i wolności.

Nie jako polityczne głosie, tak jak to było w przypadku Plackiego, czy Teatru 21 jeszcze właśnie w tych latach dziesiątych, czy miastych.

Kiedy w roku 2017 wydawałam wspólnie z Justyną Lipko-Konieczną w ramach działalności Centrum Sztuki Włączającej, z którym jestem związana, pierwszą naszą antologię zyskiwano na obecności niepełnosprawności w Teatrze i w Performansie.

Zostało stworzone przez Fundację Teatru 21, przez osoby związane z Teatrem 21.

Centrum Sztuki Włączającej stało się siedzibą Teatru 21, który od 2005 roku, tak jak mówiłam, korzystał z gościnności innych instytucji.

Natomiast centrum nie jest teatrem.

Jeżeli nie, to jeszcze chciałabym parę słów właśnie o tym teatrze w Polsce, teatrze niepełnosprawności powiedzieć.

I tutaj niebezpieczną rolę dla takiego skonsolidowania tego ruchu odegrał Festiwal Łódzki Terapia i Teatr, organizowany od 1995 roku.

No ale zanim pojawiło się to, co tutaj nazywało też trochę w trybie roboczym polskim teatrem krytycznym, to

Jeżeli chodzi o terakt polski, to jeszcze tutaj obok tego murtu terapeutycznego mogłabym wspomnieć o tym, co można by nazwać polskim teatrem krytycznym, który się gdzieś tak konsolidował i tworzył w końcówce lat dziesiątych.

Natomiast w ramach tego teatru nie było realnego miejsca na różne ciała, inne ciała.

To, co się zmienia w obszarze tego teatru, który ma taki rys potencjalnie krytyczny za sprawą takich artystów jak Rafał Urbacki czy Teatr 21,