Mentionsy
Wieczysta-Ugorek. Ostatnie osiedle Krakowa
Wieczysta-Ugorek. Ostatnie osiedle Krakowa
Rozmawiają: Dorota Leśniak-Rychlak i Maciej Rodak
Osiedla Wieczysta i Ugorek to dwa spośród wielu osiedli wzniesionych w Krakowie po odwilży 1956 roku, lecz – w przypadku Ugorka – pierwsze zrealizowane w systemie spółdzielczym. Zaprojektowane przez zespoły pracujące pod kierownictwem Władysława Leonowicza (Wieczysta, 1959–1963) i Andrzeja Radnickiego (Ugorek, 1961–1967), charakteryzują się kameralną urbanistyką i bogatą infrastrukturą publiczną, która przez dziesięciolecia służyła mieszkańcom. Osiedla zlokalizowano dokładnie w połowie drogi między Rynkiem Głównym a Placem Centralnym. Być może z tego powodu Wieczysta-Ugorek stały się symbolem – bądź ostatniego osiedla po krakowskiej stronie miasta, bądź pierwszego w drodze do Nowej Huty. Decydujący był kontekst... Pawilony Hermes, dawne kino „Ugorek”, czy szkoły i przedszkola to miejsca spotkań i budowania relacji wśród mieszkanek i mieszkańców.
Maciej Rodak - architekt, absolwent filozofii UJ. Autor książki „Zapiski z Turynu” (2023). Osiedlom Wieczysta i Ugorek poświęcił pracę dyplomową na WA Politechniki Krakowskiej (2022) oraz rekonesans badawczy w ramach prac nad publikacją „Miniprzewodnik. Osiedla mieszkaniowe Krakowa” (2024).
Dorota Leśniak-Rychlak – redaktorka naczelna kwartalnika „Autoportret. Pismo o dobrej przestrzeni” wydawanego przez Małopolski Instytut Kultury w Krakowie. Założycielka i prezeska Fundacji Instytut Architektury. Kuratorka i współkuratorka wielu wystaw architektonicznych.
Odcinek podcastu powstał w ramach projektu ARCHITEKTURA WIĘZI SPOŁECZNYCH. PAWILONY, DOMY KULTURY, SZKOŁY, PRZEDSZKOLA I ŻŁOBKI W OSIEDLACH MIESZKANIOWYCH KRAKOWA Projekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Krakowski Szlak Modernizmu tworzą ludzie, których fascynuje architektura nie tylko jako forma, ale przede wszystkim jako odbicie procesów politycznych, ekonomicznych i społecznych zachodzących w XX i XXI wieku. Na co dzień zajmujemy się badaniem architektury nowoczesnego Krakowa, ze świadomością, w jak ogromnym stopniu lokalność jest kształtowana przez wydarzenia globalne. Tytułem podcastu Przecież to nie jest modernizm chcieliśmy uhonorować komentarz często pojawiający się pod postami IG Krakowskiego Szlaku Modernizmu. W podcaście przyglądamy się przełomowym momentom architektonicznej nowoczesności, dekonstruujemy jej mity, penetrujemy ślepe uliczki i podziwiamy trwałe osiągnięcia.
Kto tworzy podcast?: dr Dorota Jędruch, Marta Karpińska, dr Dorota Leśniak-Rychlak, dr Michał Wiśniewski – czyli zespół Fundacji Instytut Architektury
Nagrania, montaż: Jan Chołoniewski
Dżingiel: Justyna Stasiowska
Oprawa graficzna: Damian Nowak, Parastudio
Szukaj w treści odcinka
A będziemy dzisiaj rozmawiać o osiedlach Wieczysta i Ugorek, którym poświęcił swoją pracę na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej, a także badał osiedle społecznie w ramach naszego projektu, czyli Fundacji Instytutu Architektury w 2024 roku.
Ostatnie osiedle Krakowa-Ugorek i Wieczysta.
Często podkreślali oni, że to jeszcze nie jest huta, że osiedle, czy to Wieczysta, czy osiedle Ugorek, że znajdują się jeszcze blisko Krakowa i na tyle blisko, że ich znajomi, ich rodzice kiedy oni poszukiwali mieszkania wówczas
Tak, wydaje mi się, że na pewno to co musimy rozdzielić to, że osiedle Wieczysta i osiedle Ugorek to są dwa niezależne, przynajmniej w projektach, niezależne realizacje.
Natomiast raptem trzy lata później osiedle Ugorek, które powstawało, powstawało już w ramach pierwszej krakowskiej spółdzielni mieszkaniowej Wspólnota.
To dodajmy od razu, że mówimy o osiedlu Wieczyste, które pochodzi z lat 1959-1963 i osiedlu Ugorek lata 1961-1967.
Od północy oddziela je ulica Ugorek i od zachodu ulica Meissnera.
Bo Ugorek już wiemy, dlatego że istniała tam ulica Ugorek, jak rozumiem.
Pamiętam, że podczas spaceru ty się odnosiłeś do artykułu opublikowanego w prasie, tylko nie pamiętam czy to dotyczyło już osiedla Ugorek,
Tak, to był tekst poświęcony osiedlu Ugorek i to była taka wizja lokalna osiedla, które właśnie powstało, zaczęło działać.
To dobrze, czyli teraz przenosimy się na Ugorek, to też opowiedz też o tym, jak ono wyglądało, ale to było bardzo...
Należy podkreślić, że osiedle Ugorek, które powstało właśnie w latach 1961-1967, chodzi realnie w dwóch etapach.
Dlatego osiedle Ugorek, które w gruncie rzeczy składa się z trzech typów budynków, wówczas dwóch, bo były to dziesięciokondygnacyjne bloki właśnie z windą i tam były też te mieszkania nazwijmy to, tam były akurat mieszkania pistolety, jak to się mówi, czyli właśnie takie można powiedzieć na planie litery L.
W latach 70. uzupełniono jest także przy ulicy Ugorek o punktowce
Żeby rozdzielić to właśnie na te dwa osiedla Wieczysta i Ugorek, to osiedle Wieczysta w swoim programie miało i szkołę podstawową, jest to szkoła podstawowa numer 114 i przedszkole, przedszkole numer 20.
Natomiast w odpowiedzi właśnie na ten program funkcjonalny osiedle Ugorek miało swój i miało swój w postaci
I chyba najważniejszy budynek, przynajmniej przykuwający uwagę, to Kino Ugorek, wówczas sala widowiskowo-kinowa.
Skupmy się w tym momencie na dwóch takich landmarkach, powiedzmy, obu osiedli, czyli na Kinie Ugorek, obecnej Skakance i na pawilonie Hermes.
Tak, czyli sala widowiskowo-kinowa, Kino Ugorek, nazywane dziś Skakanka.
Oddany w Trudach, co prawda budowy w 68, czyli jak wejdziemy pod uwagę, że osiedle Ugorek powstawało w latach 61, wtedy murowano kamień węgielny, to po 7 latach powstała sala widowiskowa.
I te porównania są zasadne z tego względu, że oba obiekty, czyli Kino Kijów, ale też Kino Ugorek, mają ekspresyjną formę i duże przeszklenia.
Natomiast nie, tu trzeba uciąć spekulację, że Kino Ugorek jest niezależnym projektem i jak na małe osiedle, spółdzielcze, to imponującym obiektem.
W momencie kiedy wprowadzono program rewitalizacji tego osiedla spółdzielnia Ugorek też postanowiła poddać remontowi ten obiekt w 2010 bodaj czy w późniejszych latach.
Spółdzielni i też stworzył Kronikę Spółdzielni pod nazwą Ugorek, ale wcześniej to była Spółdzielnia Wspólnota.
Mówiąc o Wieczystym i Ugorek, mówimy też o dwóch systemach organizacji budowy, czyli mieszkań komunalnych, ale też spółdzielczych.
I być może osiedle Ugorek ma tak dobrze zaprojektowaną przestrzeń i tak bardzo dopilnowane, żeby te obiekty użyteczności publicznej zostały zrealizowane.
Po rozpoczęciu budowa się dla Ugorek i były wspomnienia spółdzielców, że musieli etapować realizację Ugorka dlatego, że państwo udzielało im kredyty na 3 miliony, a budowa jednego bloku to było około 17 milionów.
Osiedle Ugorek, jak to zwykle w życiu bywa, jest owocem przypadku, bo owszem, na studiach magisterskich zająłem się tematem rewitalizacji osiedli wielkoblokowych z wielkiej płyty i szukałem odpowiedniego w skali, żeby to opracować w ramach
Wybrałem osiedle Ugorek ze względu na skalę, że dało się to w ramach jednoosobowego badania terenowego ogarnąć.
Stąd Ugorek.
I co ciekawe wspomnienia z Betonii, a czytaliśmy fragment poświęcony osiedlu przy Wrocławskiej, Azory, znaczy osiedlu Azory bardziej, to mieszkańcy oczywiście wypierali się złych wspomnień, że na osiedlu Ugorek takie rzeczy się nie działy.
Ostatnie odcinki
-
Kawał życia, kawał miasta. Maria i Jerzy Chrono...
20.03.2026 17:00
-
Relokacja blokowiska – o idei domu społecznego ...
28.02.2026 20:00
-
Wieczysta-Ugorek. Ostatnie osiedle Krakowa
27.02.2026 20:00
-
Architektura więzi społecznych: wczoraj, dziś, ...
27.02.2026 14:47
-
SZEŚĆDZIESIĄT LAT TYSIĄCLATEK. Szkoły-pomniki j...
24.02.2026 20:00
-
From Podwawelskie with love. O najbardziej krak...
20.02.2026 20:00
-
Siedem dekad kultury w Nowej Hucie. Rozmowa z J...
17.02.2026 20:00
-
Żłobki, przedszkola, Watykany. O architekturze ...
09.02.2026 21:34
-
Podobne bloki, różne historie. Opowieść o osied...
09.12.2025 12:35
-
Historie bloków. Część 6: Wielki Mur Chiński – ...
31.12.2024 19:00