Mentionsy

SZEŚĆDZIESIĄT LAT TYSIĄCLATEK. Szkoły-pomniki jako miejsca wspólne

Rozmawiają: Dorota Jędruch i Dorota Leśniak-Rychlak

24 września 1958 roku Władysław Gomułka ogłosił nowy program oświatowy: Tysiąc szkół na Tysiąclecie, który miał na celu przyćmić Milenium Chrztu Polski organizowane przez Kościół. Ten projekt nie tylko się udał (ostatecznie zbudowano 1423 szkoły-pomniki), ale także zyskał duże społeczne poparcie: w budowę szkół zaangażowało się wiele organizacji i osób. Choć program miał wymiar propagandowy, pozostało po nim wiele budynków, w których do dzisiaj uczą się polskie dzieci. Kształt typowej szkoły piętrowej z płaskim dachem zapisał się w krajobrazie, a wzorzec przestrzeni doświetlonej klasy i szerokiego korytarza w biograficznej pamięci kolejnych pokoleń.

Rozmowa dotyczy przebiegu akcji budowy szkół, projektów typowych i mniej, wyposażenia klas, a także potrzeb uczennic i uczniów w obrębie szeroko zarysowanego projektu społecznego. Pytamy także o przyszłość tysiąclatek w kontekście kryzysu demograficznego, wskazując na szerokie możliwości adaptacji tych budynków do nowych funkcji.

Dorota Jędruch - doktorka nauk historycznych, wykładowczyni w Zakładzie Historii Sztuki Nowoczesnej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kuratorka wystaw architektonicznych, programów edukacyjnych i działań popularyzujących historię sztuki. Założycielka i członkini zarządu Fundacji Instytut Architektury.

Dorota Leśniak-Rychlak – redaktorka naczelna kwartalnika „Autoportret. Pismo o dobrej przestrzeni”. Założycielka i prezeska Fundacji Instytut Architektury. Kuratorka i współkuratorka wielu wystaw architektonicznych.

Odcinek podcastu powstał w ramach projektu

ARCHITEKTURA WIĘZI SPOŁECZNYCH. PAWILONY, DOMY KULTURY, SZKOŁY, PRZEDSZKOLA I ŻŁOBKI W OSIEDLACH MIESZKANIOWYCH KRAKOWA

Projekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).

Linki:

Krzysztof Wałaszewski Tysiąc szkół na Tysiąclecie. Szkoły tysiąclecia- architektura, propaganda, polityka, Księży Młyn, 2018

Dorota Sibińska, “Tysiąclatki czekają na drugie życie. "Wielu z tych placówek już nie ma, a niektóre ciężko rozpoznać"

https://architektura.muratorplus.pl/krytyka/tysiaclatki-czekaja-na-drugie-zycie-wielu-z-tych-placowek-juz-nie-ma-a-niektore-ciezko-rozpoznac-aa-CguW-sa6N-Qde7.html

kronika: “Tysiąclatki” 1964, Wytwórnia Filmów Oświatowych

https://www.youtube.com/watch?v=EfgSQY7-_DU

Krakowski Szlak Modernizmu tworzą ludzie, których fascynuje architektura nie tylko jako forma, ale przede wszystkim jako odbicie procesów politycznych, ekonomicznych i społecznych zachodzących w XX i XXI wieku. Na co dzień zajmujemy się badaniem architektury nowoczesnego Krakowa, ze świadomością, w jak ogromnym stopniu lokalność jest kształtowana przez wydarzenia globalne.

Tytułem podcastu Przecież to nie jest modernizm chcieliśmy uhonorować komentarz często pojawiający się pod postami IG Krakowskiego Szlaku Modernizmu. W podcaście przyglądamy się przełomowym momentom architektonicznej nowoczesności, dekonstruujemy jej mity, penetrujemy ślepe uliczki i podziwiamy trwałe osiągnięcia.

Kto tworzy podcast?: dr Dorota Jędruch, Marta Karpińska, dr Dorota Leśniak-Rychlak, dr Michał Wiśniewski – czyli zespół Fundacji Instytut Architektury

Nagrania, montaż: Jan Chołoniewski

Dżingiel: Justyna Stasiowska

Oprawa graficzna: Damian Nowak, Parastudio