Mentionsy

Nic dziwnego zatem, że jednym z głównych bohaterów filmu jest król Herod Wielki, grany przez Antonego Hopkinsa.

Wracając do filmu, to wątek obecności Maryi w świątyni pozwala nam narracyjnie powiązać historię Marii z dziejami Heroda.

A jak oceniasz przedstawienie Heroda w filmie?

No właśnie dobrze to ująłeś, że ta narracja, czy jakby opowieść o Herodzie, w którą wciela się faktycznie Anthony Hopkins, robi to w ciekawy sposób.

Takie biblijne narracje właśnie o Herodzie.

Tylko, że powiedzmy może to od razu, że postać Heroda, jaką my znamy właśnie z tradycji biblijnej i chrześcijańskiej, czyli tego tyrana, który jest odpowiedzialny za rzeź niewiniątek i jest takim despotą, to jest pewna laurka, którą właśnie została mu przypięta przez Biblię, natomiast historia

Tutaj mówimy o Herodzie Wielkim, który rzeczywiście przez historię jest oceniany jako

Oczywiście Herod Wielki był przebiegły, dopuszczał się knowań czy morderstw, ale powiedzmy to od razu, że morderstwa w rodach walczących o władzę czy w prowincjach rzymskich były raczej na porządku dziennym.

Więc Herod wpisuje się w taką bezpardonową walkę polityczną, eliminując konkurentów między innymi, ale nie jest to jakimś wyjątkiem od reguły.

Ale sam Herod nie był, co ciekawe, Żydem, prawda?

Recenzja biblistyczna I Prof. Marcin Majewski, Herod the Great, Marcin Majewski.

I Herod jest potomkiem właśnie tych Edomitów czy Idumejczyków i w związku z tym faktycznie ma problem już u samego początku, że staje się królem Żydów.

Tutaj Herodem rządzi taka, można powiedzieć, bezkompromisowa polityka uzyskania tego tytułu właśnie króla Judei.

A jednak filmowy Herod musi właściwie cały czas zmagać się z trudną sytuacją wewnętrzną.

Ale tu byłby problem z tym, że ten Arystobul II zmarł w 49 roku p.n.e., a więc wcześniej niż Herod rządził Judeą jako król, bo to są lata 37 do 4 p.n.e.

I to jest rzeczywiście szwagier Heroda Wielkiego w tym sensie, że to jest brat Mariamme.

Mariamme to jest druga żona Heroda Wielkiego.

Zresztą Herod właśnie próbując kupić się i uzyskać dobry status również polityczny.

Mariamma jako księżniczka z Rudu Hasmonejskiego staje się żoną Heroda.

I to jej brat, na jej życzenie, bo to prawdopodobnie było właśnie na prośbę samej Mariammy, zostaje przez Heroda ustanowiony arcykapłanem w świątyni, to jest ten Arystobul III.

I on rzeczywiście prowadzi politykę, można powiedzieć, niezgodną z polityką Heroda.

I do tego Arestobul jako arcykapłan miał też autorytet religijny i te różne ugrupowania religijne, które wokół niego są, zwłaszcza saduceusze, byli jego zwolennikami, a przeciwnikami Heroda.

Więc to, że w filmie ten Arestobul jest pokazany jako właśnie przeciwnik Heroda,

A wiemy coś na temat tego, czy faktycznie został zgładzony przez Heroda?

Rzeczywiście tam wiemy, że były różne zakusy Heroda, żeby pozbywać się swoich przeciwników politycznych.

I mamy całą, można powiedzieć, wyliczankę osób, które Herod zgładził.

Herod uśmierca syna z pierwszej żony, bo Mariamma to jest druga żona Heroda.

Pierwszą żoną była Doris i pierworodnym synem był właśnie antypater, którego Herod zabija.

No więc rzeczywiście jest tak, że są przypuszczenia, że Herod w ten sposób właśnie chciał się pozbyć czy pozbył się swojego konkurenta.

Taką wyliczankę śmierci i zadanych przez Heroda mamy w tym filmie również, bo kolejną ofiarą władcy jest właśnie wspomniana Mariamne w filmie oczywiście, a w historii?

Tak, w historii to też jest, można powiedzieć, dana historyczna, bo rzeczywiście tam jest taka ciekawa historia, bo Herod, kiedy właśnie bierze sobie tą drugą żonę Mariamnę, no...

Jest taki dylemat polityczny, bo z jednej strony Herod ma własną rodzinę, na przykład ma siostrę Salomę, która też ma swoje pewne jakby zapatrywania polityczne.

I teraz Herod zdaje sobie sprawę, że w przypadku jego śmierci to Mariamme i jej synowie, a więc ci potomkowie hasmonejscy, to oni przejmą schedę i władzę i autorytet właśnie w Judei, prawda?

że Herod na wypadek swojej śmierci wydał potajemny dekret, żeby właśnie zabić Mariamę, zabić jej synów i zabić jej matkę Aleksandrę, czyli swoją własną teściową.

Zresztą Salome właśnie, można powiedzieć tak, nastawiała Heroda przeciwko Mariamę.

I Herod chyba na pewnym etapie uwierzył w te zapatrywania swojej siostry Salome.

I kiedy Mariamme się o tym dowiedziała, no już wiedziała, że Herod jej nie kocha, że ją nienawidzi.

Faktycznie Herod zleca zabójstwo Mariamme.

Z tego co wiemy, to Herod zlecił jej zabójstwo i faktycznie Mariamme, jak jej synowie i matka, czyli teściowa Heroda, rzeczywiście zostają zabite.

Także tak, to jest wątek historyczny, chociaż Herod nie dokonał tego własnymi rękami, tylko zlecił zabójstwo swojej własnej żony.

Jest w filmie jeszcze jedna ofiara Heroda.

Mowa tutaj o Kostobarze, czyli byłym szwagrze Heroda Wielkiego.

Mówimy o Kostobarze I, który właśnie ożenił się z Salome, a więc również jest szwagrem Heroda.

Można powiedzieć, tak jak ten Arystobul był szwagrem Heroda na zasadzie, że był bratem Mariamme.

Tak tutaj Kostobar ożenił się z Salome, siostrą Heroda.

To jest postać historyczna, on najpierw był namiestnikiem Idumei i Gazy, można powiedzieć wszedł w rodzinę Heroda, ale jednak Kostobar zachowywał się nielojalnie wobec Heroda.

Potajemnie ukrywał wrogów ściganych przez Heroda i przypuszcza się, że współpracował z Aleksandrą, czyli właśnie teściową Heroda, matką Mariammy.

Generalnie, kiedy Herod wykrył ten spisek, Salome i Kostobar rozwodzą się, to jest 26 rok przed naszą erą, następuje rozwód między Salome i Kostobarem i chwilę potem Kostobar nagle znika z historii, to znaczy zostaje po prostu przez Heroda zabity.

Czyli kiedy jeszcze był mężem siostry, czyli szwagrem, no to Herod jeszcze chyba nie chciał na niego podnosić ręki.

Jeśli mówimy właśnie już o Herodzie, to padła tutaj dosyć istotna data, mianowicie data śmierci Heroda, czwarty rok przed naszą erą.

Herod umiera 4 lata przed Chrystusem.

Czyli jeszcze w czasach, kiedy Herod żył.

Herod umiera w czwartym roku.

Wracając do tego Heroda filmowego, to on w pewnym momencie zjawia się osobiście w świątyni i tam dokonuje oślepienia kapłana, którego nazywa Bawa Benbuta.

Tak, to jest w ogóle ciekawa historia, rzeczywiście z tym bawa bębutą, bo ta postać nie pojawia się w źródłach historycznych, współczesnych Herodowi.

Właśnie, pojawia się w Talmudzie i to co ciekawe pojawia się w Talmudzie dosyć szeroko, to znaczy ona w ogóle dialoguje jako taki mędrzec, dialoguje z Herodem, tam różne, opowiada różne rzeczy.

Znaczy ten Bawa Ben Buta, on mógł rzeczywiście być jakimś mędrcem, żydowskim mędrcem, który żył w czasach Heroda.

I właśnie Talmud opowiada, że był on jedynym nauczycielem prawa, którego Herod oszczędził.

Czyli Talmud mówił też o Herodzie w taki negatywny sposób.

I według Talmudu to właśnie ten nauczyciel prawa, ten Bava Ben Buta, doradził Herodowi odbudowanie świątyni jako wynagrodzenie czy takie zadośćuczynienie za wszystkie jego grzechy i wszystkiego przestępstwa.

Paweł Benbuta rozmawia z Herodem, doradza mu.

A może to właśnie powiedzmy, że Herod rzeczywiście odpowiada za doprowadzenie świątyni jerozolimskiej do największej świetności.

To znaczy projekt odbudowy świątyni przez Heroda to jest projekt zakrojony na wiele lat i bardzo zaawansowany.

W ogóle to jest taki wątek ciekawy historyczny, że właśnie Herod, który chciał się wkupić, powiedzieliśmy o tej niechęci Żydów do Heroda jako idumejczyka, m.in.

Mówi, że Herod nawet zatrudnił tysiąc kapłanów właśnie do pracy przy Świątyni Jerozolimskiej, żeby tam nie było nieczystości, żeby nie było nieskalania właśnie.

Zresztą Heroda znamy i historia go pamięta z wielu różnych rzeczy, które budował czy odbudowywał.

Herodion zbudował, zbudował Masadę, wiele innych miejsc rozbudował, w samej Jerozolimie też.

O, jeszcze może dodam taką ciekawostkę dla naszych słuchaczy, może to będzie ciekawe, że słynna ściana płaczu, bo jak dzisiaj jedziemy do Jerozolimy, to wszyscy tą ścianę płaczu chcą zobaczyć i dotknąć, ta najsłynniejszy artefakt judaizmu, ściana płaczu, to jest jedyna pozostałość właśnie z budowli Heroda.

To jest tak zwany mur oporowy, mur zachodni, który miał podtrzymywać wielkie dziedzinie, które Herod rozbudował.

Właśnie wokół świątyni jerozolimskiej i ściana płaczu to jest jedyna pozostałość z świątyni jerozolimskiej, pozostałość właśnie z czasów i z budowli Heroda.

Ja postaciom takim jak Herod nie zazdroszczę, bo on z jednej strony był królem, ale z drugiej strony był królem z nadania rzymskiego.

Sporo powiedzieliśmy sobie już o Herodzie, ale film jednak nosi tytuł Maria, więc do niej powróćmy.

W filmie Herod ogłasza spis ludności, by lepiej ściągać podatki, a przecież Ewangelia Łukasza mówi, że to był spis w całym Imperium Rzymskim.

Też zwróciłem uwagę na ten wątek, że tutaj ten spis jest tylko lokalny i tylko gdzieś tam bardziej z inicjatywy Heroda.

Właśnie troszkę tą historyczność ratować przez to, że pokazują lokalność tego spisu i zarządzenie go przez Heroda.

Tak jak się dzisiaj szacuje, jeżeli w ogóle miałoby tam, jeżeli chodzi o liczbę dzieci, bo tam jest pokazana bardzo duża liczba dzieci, tych niemowląt, które zostały w Betlejem właśnie ujęte czy zamordowane przez tych siepaczy Heroda, no to znowu to jest niewiarygodne.

Tutaj akurat przechodzimy do Ewangelii Mateusza i w filmie jest pokazana ta rzeź Niewiniątek i właśnie ta ilość dzieci, która z jednej strony została częściowo zabita, częściowo przeprowadzona do Pałacu Heroda.

Historyk żydowski, o którym już powiedzieliśmy, Józef Lawiusz, który znał samego Heroda.

Zresztą mamy też innego takiego starożytnego świadka, czyli Mikołaja z Damaszku, który również bezpośrednio, osobiście znał Heroda.

Powiem ci, że jak oglądałem ten film, to ja się standardowo czepiam troszeczkę szczegółów i oczywiście kolejny błąd powtarzany przez właściwie wszystkie filmy, to strzemiona u jeźdźców, które się pojawiły dopiero jakieś sześć wieków później, no i ten zabawny miecz na plecach tego głównego złego... Tego śpiewacza Heroda, nie?

Tak, siepacza Heroda raczej się w ten sposób nie nosiło.