Mentionsy

Podcasty Teologii Politycznej
Podcasty Teologii Politycznej
11.06.2025 16:00

7. TALAROWSKI // BOBIATYŃSKI // Rzeczpospolita rękopiśmienna, czyli XVII wiek od kuchni

Jak naprawdę wyglądał XVII wiek, stulecie wojen, srebrny wiek Rzeczypospolitej, odmalowany w fascynujący sposób na kartach „Trylogii” Henryka Sienkiewicza i w ekranizacjach jego powieści? Najpełniej możemy to odkryć dzięki pamiętnikarstwu, które pozwala nam zajrzeć pod powierzchnię barwnej narracji znanej z „Potopu” czy „Pana Wołodyjowskiego”.

Autentyczne diariusze i pamiętniki to cenne źródła – umożliwiają wgląd w świat przekonań, emocji i wyobrażeń naszych przodków, pozwalając lepiej zrozumieć ich mentalność, wartości i tryb życia. Jan Chryzostom Pasek, Jan Antoni Chrapowicki i wielu innych rejestrowali ważne wydarzenia polityczne, ale także to, co działo się w domach i parafiach, na sejmach, sejmikach czy w czasie wojen.

___________

Historia to nie tylko przytłaczający datami i nazwiskami gąszcz dawnych wydarzeń, badanie „niegdysiejszych śniegów”, które znuży nawet najwytrwalszych fascynatów przeszłości, czy przestrzeń manipulowania faktami dla doraźnych celów. To też próba zrozumienia, jak rodziły się idee, które formują dzisiejszy świat, jak kształtowały się granice – nie tylko te geograficzne, ale duchowe czy mentalne, jak ludzie w różnych epokach myśleli o relacji jednostki, wspólnoty i Boga. Jakie wydarzenia, postaci, dzieła – zmieniały sposób postrzegania władzy, religii czy wojny? W podcaście „Dialogi epok” wybierzemy się na poszukiwania momentów przełomu w dziejach Europy i Polski, przyjrzymy się ciągłości i przeobrażeniom idei o ponadepokowym znaczeniu, miejscu religii w porządku politycznym i kulturowym. Jak cesarz Konstantyn zmienił historię chrześcijaństwa i imperium rzymskiego? Na czym polegało wielkie starcie idei – uniwersalizmu i suwerenności – uosabianych przez średniowiecznych papieży, cesarzy i królów? Z jakich źródeł możemy poznać XVII wiek, stulecie wojen, srebrny wiek Rzeczypospolitej, odmalowany w fascynujący sposób na kartach Trylogii Henryka Sienkiewicza i w ekranizacjach jego powieści? Tym tematom już w pierwszych odcinkach Dialogów epok Adam Talarowski przyjrzy się z zaproszonymi gośćmi, wybitnymi specjalistami w swych dziedzinach.

Podobają Ci się podcasty Teologii Politycznej? ⁠Serdecznie zachęcamy do wsparcia naszych nagrań: https://teologiapolityczna.pl/podcasty2025

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 27 wyników dla "Chrapowickiego"

Pan profesor jest także kierownikiem projektu przygotowującego edycję, czy dokończenie edycji diariusza Jana Antoniego Chrapowickiego.

To się zresztą wszystko przeplata, bo Dariusz Chrapowickiego z 1656 roku informuje właśnie o śmierci Janusza Radziwiła, a to jest akurat chyba przypadek czy zbieg okoliczności.

Janusz Radziwiłł akurat tak się zdarzyło, że zakończył życie 31 grudnia 1655 roku, a zachowane części Dariusza Jana Antoniego Chrapowickiego zaczynają się od wpisów od 1 stycznia roku kolejnego.

Przejdźmy może teraz do samego Dariusza Chrapowickiego, jednego z najobszerniejszych przykładów tego typu piśmiennictwa, o którym rozmawiamy.

Jerzy Karol Chlebowicz, ten patron Chrapowickiego, był żonaty z siostrą wspominanego już dzisiaj Janusza Radziwiła.

Być może wywarł też wpływ na Chrapowickiego i jego

Rodzeństwo, bo bracia Chrapowickiego też w większości właśnie dokonali konwersji.

Trzeba przyznać, że te koleje, losy rodziny Chrapowickiego dla nas żyjących w spokojniejszych, szczęśliwszych czasach mogą się wydawać wręcz szokujące, ale nie były tak nietypowe dla tego właśnie niespokojnego XVII wieku.

A przechodząc do diariusza Chrapowickiego, myślę, że możemy uchylić takiego rąbka tajemnicy tym słuchaczom, którzy nie zetknęli się z częściowo już wydanym diariuszem Chrapowickiego, że to nie jest może od strony tak czysto literackiej dzieło tak atrakcyjne czy przystępne jak np.

W przypadku Chrapowickiego były to zapiski niezwykle regularne, bo zachowała się, nie wiemy kiedy on zaczął prowadzić swój dziennik, natomiast

To właśnie działalność Chrapowickiego i drugiego mediatora biskupa krakowskiego Trzebickiego pozwoliła w 1973 roku zakopać topór wojenny i skupić się na wojnie z Turcją, co zaowocowało zwycięstwem Chodzińskim.

A sięgając jeszcze do innych wymiarów życia i tego, jak odcisnęło się w diariuszu Chrapowickiego, to czy on odsłania życie rodzinne?

A jak wyglądało to życie rodzinne Chrapowickiego?

Tutaj też warto powiedzieć o wielkiej tragedii rodzinnej, jaka dotknęła Jana Antoniego Chrapowickiego.

Diariusz Chrapowickiego i zresztą inne źródła o charakterze pamiętnikarskim z epoki też mogą być bardzo ciekawym źródłem do badań nad religijnością czy kulturą i wyobraźnią religijną.

Może tutaj też warto powiedzieć, że najmłodszy brat Chrapowickiego, Franciszek, został Bernardynem, co w jakiś sposób być może nawiązuje do popularności tego kultu w rodzinie.

Jak wygląda proces przygotowania edycji właśnie na przykładzie Dariusza Chrapowickiego?

Na przykład, jeżeli chodzi o Dariusz Chrapowickiego, to pierwsze trzy części zostały już wydane.

Kopia powstała na zlecenie prawnuka, autora, Antoniego Chrapowickiego w 1786 roku.

My podejmując się edycji niewydanej dotychczas części diariusza Chrapowickiego, bo dotychczas wydano zapiski z lat 1656-1673 częściowo,

ten brat Chrapowickiego, który powrócił z zesłania, ewangelik Jerzy, który oblatował w księgach ośmiańskich m.in.

testament ojca Krzysztofa Chrapowickiego, który, jak już wspominałem, umarł w Jarosławiu nad Wołgą jesienią 1655 roku.

Materiały polityczne do aktywności nie tylko Chrapowickiego, ale generalnie szlachty dzisiejszych ziem białoruskich, Wielkiego Księstwa Litewskiego można znaleźć w Kijowie, przede wszystkim w Bibliotece im.

Oczywiście Lwów i Ossolineum Lwowskie, ale materiały do działalności publicznej Chrapowickiego, przede wszystkim diariusze sejmowe, znajdują się w archiwach państw, które były żywo zainteresowane tym, co się działo w Rzeczypospolitej w tamtych czasach i agenci czy to zlecali sporządzanie diariuszy sejmowych, czy też sami je sporządzali.

Z Dariusz Chrapowickiego, jeżeli chodzi o autograf, oryginał, zachował się pierwsze dwa tomy, czyli od 1656 roku do końcówki lat sześćdziesiątych rzeczywiście mamy autograf.

Zachęcam do lektury tomu I Chrapowickiego, wydanego w 1978 roku.

No i niestety do lat 1669-1685 dysponujemy przede wszystkim tą kopią sporządzoną na zlecenie prawnuka Chrapowickiego pod koniec XVIII wieku.