Mentionsy

Pan profesor jest także kierownikiem projektu przygotowującego edycję, czy dokończenie edycji diariusza Jana Antoniego Chrapowickiego.

To się zresztą wszystko przeplata, bo Dariusz Chrapowickiego z 1656 roku informuje właśnie o śmierci Janusza Radziwiła, a to jest akurat chyba przypadek czy zbieg okoliczności.

Janusz Radziwiłł akurat tak się zdarzyło, że zakończył życie 31 grudnia 1655 roku, a zachowane części Dariusza Jana Antoniego Chrapowickiego zaczynają się od wpisów od 1 stycznia roku kolejnego.

Nie podjąłbym się dokładnego szacowania, co do naszych czasów dokładnie ocalało, ale chociażby na podstawie tego, co pisał o swojej korespondencji Jan Antoni Chrapowicki w swoim diariuszu i to, co zachowało się do naszych czasów, to jest skrawe kilka procent korespondencji.

Przejdźmy może teraz do samego Dariusza Chrapowickiego, jednego z najobszerniejszych przykładów tego typu piśmiennictwa, o którym rozmawiamy.

Jan Antoni Chrapowicki urodził się w 1612 roku.

Natomiast Jan Antoni Chrapowicki i jego przodkowie oczywiście mogli budować karierę tylko w oparciu o więzy klientalne i powiązania właśnie z tą elitą władzy.

Jan Antoni Chrapowicki wyjechał w taką podróż edukacyjną, tak ją nazwijmy.

No i tendencje były takie, że w latach 30. wieku XVII, kiedy Chrapowicki wchodził w wiek dorosły,

Jerzy Karol Chlebowicz, ten patron Chrapowickiego, był żonaty z siostrą wspominanego już dzisiaj Janusza Radziwiła.

Być może wywarł też wpływ na Chrapowickiego i jego

Rodzeństwo, bo bracia Chrapowickiego też w większości właśnie dokonali konwersji.

Trzeba przyznać, że te koleje, losy rodziny Chrapowickiego dla nas żyjących w spokojniejszych, szczęśliwszych czasach mogą się wydawać wręcz szokujące, ale nie były tak nietypowe dla tego właśnie niespokojnego XVII wieku.

A przechodząc do diariusza Chrapowickiego, myślę, że możemy uchylić takiego rąbka tajemnicy tym słuchaczom, którzy nie zetknęli się z częściowo już wydanym diariuszem Chrapowickiego, że to nie jest może od strony tak czysto literackiej dzieło tak atrakcyjne czy przystępne jak np.

W przypadku Chrapowickiego były to zapiski niezwykle regularne, bo zachowała się, nie wiemy kiedy on zaczął prowadzić swój dziennik, natomiast

Jest to tak zwany diariusz czynności, czyli po prostu Chrapowicki miał zawsze przy sobie

Pierwsza sprawa, Chrapowicki praktycznie codziennie notował jaka była pogoda.

Kolejna sprawa, Chrapowicki na przykład notował ile codziennie wysyła listów, ile ich otrzymuje.

Poczynić, bo Chrapowicki notował to, co do niego napłynęło i na temat sytuacji politycznej, na temat wydarzeń militarnych w Europie Zachodniej, w Europie Wschodniej, a nawet w Turcji, w Persji.

Chrapowicki przez niemal 50 lat praktycznie brał udział w obradach każdego sejmu.

Jan Antoni Chrapowicki znał Moskwę, wschodniego sąsiada, jak mało kto.

XVII wieku wszczęto negocjacje dyplomatyczne, żeby ten niszczący konflikt rozpoczęty właśnie w 1654 roku jakoś rozwiązać, to w gronie komisarzy Rzeczypospolitej znalazł się Jan Antoni Chrapowicki.

Później, w latach 70., też Chrapowicki jeździł na granicę z Moskwą, żeby negocjować pokój.

Chrapowicki w czasach panowania Michała Korybuta niewątpliwie był prominentnym członkiem tego stronnictwa.

Natomiast Sobieski pozostawał z Chrapowickim w bardzo dobrych relacjach od kilkudziesięciu lat, od wczesnych lat 60.

Kiedy Pacowie próbowali zerwać elekcję, nie doprowadzić do ogłoszenia wyboru Sobieskiego w maju 1674 roku, to Chrapowicki postawił się w roli, w której on bardzo dobrze zawsze się spełniał.

To właśnie działalność Chrapowickiego i drugiego mediatora biskupa krakowskiego Trzebickiego pozwoliła w 1973 roku zakopać topór wojenny i skupić się na wojnie z Turcją, co zaowocowało zwycięstwem Chodzińskim.

Natomiast w 1674 roku Chrapowicki mediował pomiędzy obozem Pacowskim a obozem Sobieskiego i dzięki jego mediacji Litwini zgodzili się ostatecznie uznać elekcję Sobieskiego.

A sięgając jeszcze do innych wymiarów życia i tego, jak odcisnęło się w diariuszu Chrapowickiego, to czy on odsłania życie rodzinne?

A jak wyglądało to życie rodzinne Chrapowickiego?

Akurat w rodzinie Chrapowickich nie aż tak.

Natomiast sytuacja rodzina była skomplikowana, bo Chrapowicki miał dwie żony.

Tutaj też warto powiedzieć o wielkiej tragedii rodzinnej, jaka dotknęła Jana Antoniego Chrapowickiego.

Diariusz Chrapowickiego i zresztą inne źródła o charakterze pamiętnikarskim z epoki też mogą być bardzo ciekawym źródłem do badań nad religijnością czy kulturą i wyobraźnią religijną.

Tutaj Chrapowicki o ciekawej sylwetce religijnej, o której Pan mówił, jest takim właśnie przykładem kogoś, kto odnotowuje swoje praktyki religijne, często także pogłoski o cudach czy objawieniach.

Tak, jako neofita na pewno Chrapowicki wykazywał się bardzo dużą gorliwością religijną.

Chrapowicki sobie upodobał taką majątność, on ją dostał jako uchodźca ze Smoleńszczyzny, jako odszkodowanie za utracone dobra.

No i ten obraz Chrapowicki otaczał szczególnym kultem i praktycznie co roku odbywał do niego pielgrzymkę.

I on cieszył się w rodzinie Chrapowickich dużo większą estymą niż chociażby obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej, nie mówiąc już o Częstochowskim.

No i właśnie w Olwicie później Chrapowicki ufundował rodzinną nekropolię.

W Padwie u grobu tego świętego Chrapowicki dokonał konwersji, później w 1663 roku przyjął sakrament bierzmowania i zaczął używać właśnie tego drugiego imienia Jan Antoni.

Może tutaj też warto powiedzieć, że najmłodszy brat Chrapowickiego, Franciszek, został Bernardynem, co w jakiś sposób być może nawiązuje do popularności tego kultu w rodzinie.

Jak wygląda proces przygotowania edycji właśnie na przykładzie Dariusza Chrapowickiego?

Na przykład, jeżeli chodzi o Dariusz Chrapowickiego, to pierwsze trzy części zostały już wydane.

Kopia powstała na zlecenie prawnuka, autora, Antoniego Chrapowickiego w 1786 roku.

Chrapowicki by tego nie napisał, bo w umysłowości na przykład ludzi żyjących w drugiej połowie XVII wieku zrywanie sejmu owszem nie było niczym pozytywnym, ale nie było też jakąś wielką wskazą.

My podejmując się edycji niewydanej dotychczas części diariusza Chrapowickiego, bo dotychczas wydano zapiski z lat 1656-1673 częściowo,

No dzięki wcześniejszym kwerendom, moim mniej więcej od 2002 roku udało się zgromadzić sporo źródeł dotyczących rodziny Chrapowickich z archiwum w Mińsku przede wszystkim.

ten brat Chrapowickiego, który powrócił z zesłania, ewangelik Jerzy, który oblatował w księgach ośmiańskich m.in.

testament ojca Krzysztofa Chrapowickiego, który, jak już wspominałem, umarł w Jarosławiu nad Wołgą jesienią 1655 roku.

Dzięki właśnie tym źródłom, myślę, że uda się napisać solidne opracowanie dotyczące tego aspektu funkcjonowania rodziny Chrapowickich.

Już od ponad 20 lat nad historią Wielkiego Księstwa Litewskiego materiały do rodziny Chrapowickich zbieraliśmy przede wszystkim w Mińsku, ale również bardzo ważne źródła udało się pozyskać niegdyś w Petersburgu.

Materiały polityczne do aktywności nie tylko Chrapowickiego, ale generalnie szlachty dzisiejszych ziem białoruskich, Wielkiego Księstwa Litewskiego można znaleźć w Kijowie, przede wszystkim w Bibliotece im.

Oczywiście Lwów i Ossolineum Lwowskie, ale materiały do działalności publicznej Chrapowickiego, przede wszystkim diariusze sejmowe, znajdują się w archiwach państw, które były żywo zainteresowane tym, co się działo w Rzeczypospolitej w tamtych czasach i agenci czy to zlecali sporządzanie diariuszy sejmowych, czy też sami je sporządzali.

Z Dariusz Chrapowickiego, jeżeli chodzi o autograf, oryginał, zachował się pierwsze dwa tomy, czyli od 1656 roku do końcówki lat sześćdziesiątych rzeczywiście mamy autograf.

Zachęcam do lektury tomu I Chrapowickiego, wydanego w 1978 roku.

No i niestety do lat 1669-1685 dysponujemy przede wszystkim tą kopią sporządzoną na zlecenie prawnuka Chrapowickiego pod koniec XVIII wieku.