Mentionsy

Dzisiejszą osobą, o której chcielibyśmy rozmawiać jest postać Michała Kaleckiego.

Michał Kalecki był związany ze Szkołą Główną Handlową.

I takim bezpośrednim powodem jest pewnie to, że 2025 rok jest rokiem Michała Kaleckiego w Szkole Głównej Handlowej.

To na tej krótkiej liście na pewno nazwisko Kaleckiego by się znalazło i w tym sensie ta postać jest pewnie bardziej znana za granicą niż niestety w Polsce.

Do tej rozmowy na temat Michała Kaleckiego poprosiłem dwóch gości, gości specjalnych,

Pan profesor jest autorem biografii intelektualnej Michała Kaleckiego, wielostronicowego dzieła, które przybliża nam tą postać i jego dorobek, nad którym pan profesor Toporowski pracował, dużą część swojego życia poświęcił.

Panie profesorze, czy może pan nam przybliżyć główne idee myśli Kaleckiego?

Kalecki się wyróżnił, bo stał na skrzyżowaniu dwóch wielkich rewolucji w nauce ekonomicznej.

Druga rewolucja, gdzie wkład Kaleckiego jest o wiele bardziej znany, to była rewolucja keynesowska, mianowicie całe

Myślę, że warto wspomnieć o tej kaleckiego teorii cyklu koniunkturalnego, w którym on ważną rolę przykłada do dynamiki inwestycji, prawda?

To było nowe podejście, do którego Kalecki i Keynes doszli mniej więcej w tym samym czasie.

Ale która w pracy Kaleckiego jest bardzo jasno przedstawiona jako inwestycja, jako główny czynnik rozwoju działalności gospodarki.

To są zupełnie całkiem niespójne pojęcia, które jednak i Kalecki i Keynes w swój sposób

No właśnie, ja może powiem jeszcze, że to co mnie akurat zaciekawiło w tym modelu Kaleckiego, to jest to zjawisko, które on badał, a więc to opóźnienie inwestycyjnego, czyli że dzisiejsze inwestycje wpływają na poziom kapitału nie momentalnie, ale też z jakimś opóźnieniem.

To, co znają nasi słuchacze i nasi też studenci z tego słynnego Time to Build, jak Kydlanda i Prescota, za którego też dostali Nobla, ale dużo później za inną teorię cyklu koniunkturalnego, to oczywiście w pracach Kaleckiego się pojawia.

Pani profesor, bo my mówiliśmy o tym, że to powstało, te idee Kaleckiego i Keynesa w podobnym czasie, ale jeżeli popatrzymy na daty, to chyba tak nie do końca było, prawda?

Pierwsza publikacja pana profesora Kaleckiego to był rok 1933 i to była nieduża broszurka, która się nazywała próba teorii cyklu koniunkturalnego, a potem w 1935 była już większe opracowanie o teorii cyklu koniunkturalnego.

I oczywiście problem i pech pana profesora Kaleckiego polegał na tym, że wydał, opublikował w języku polskim.

I tutaj mało tego, teoria Kaleckiego obejmuje szersze zagadnienia w stosunku do teorii Keynesa.

Pod tytułem Michał Kalecki biografia intelektualna, której autorem jest tutaj siedzący obok mnie pan profesor Jan Toporowski.

Otóż pan profesor Kalecki był bardzo uwrażliwiony na kwestię marnotrawienia potencjału.

Proszę Państwa, my teraz obserwujemy renesans zainteresowania teorią Kaleckiego, ale czy to jest przypadek?

Wcześniej czy później pojawi się problem tarć na rynku pracy, czyli tych dostosowań, za co też inni nobliści dostali nagrodę, niestety nie profesor Kalecki.

Ja chciałam przypomnieć, że uczniowie pana profesora Kaleckiego, pan profesor Osiatyński, pan profesor Łaski, a potem współpracownicy, byli przekonani, że gdyby pan profesor Kalecki nie zmarł przedwcześnie w 1970 roku,

Jak to się stało, że samouk, no bo wiemy, że Kalecki formalnego wykształcenia nie miał, jak to się stało, że samouk trafia na salony takiej elity intelektualnej, ekonomicznej tamtych czasów?

I Kalecki świetnie opisywał to, ale opisywał to z punktu widzenia to, co przedsiębiorstwa robią.

Pod tym względem to był ułatwienie, jedna cecha pracy Kaleckiego, która go przyniosła też do Instytutu Badań Koniunktur Gospodarczych i Cen w Warszawie.

Ale właśnie i to jest kolejny punkt, który sprawia, że nie przypadkiem jest renesans zainteresowania teorią Kaleckiego.

Teorią Kaleckiego i ja pamiętam taki wielki artykuł w The Guardian z wielkim portretem Michała Kaleckiego i z tytułem mniej więcej takim, że gdyby świat słuchał, poznał teorię polskiego ekonomisty Michała Kaleckiego, nie doszło by do kryzysu 2008 roku.

Czyli Michał Kalecki to jest taki przypadek

Michał Kalecki stanowczo był zaniedbany w kraju, nie uczyli się w programach nauczania i tak dalej.

Rzeczywiście jest ta jego teoria politycznego cyklu koniunkturalnego, w którym Kalecki proponuje rozwiązania, które pewnie byłyby bliskie tego, co dzisiaj nazywamy quantitative easing.

Luzowanie ilościowego, które rzeczywiście pojawiło się jako reakcja na kryzys 2008 roku, gdzie Kalecki proponował jako jedna z metod rozwiązania problemu cykliczności inwestycje publiczne finansowane właśnie emisją długu i luzowaniem ilościowym pieniądza.

Jak te losy Kaleckiego ułożyły się, że trafił do tych topowych angielskich uniwersytetów?

Kalecki pierwszy wyjechał do Szwecji, bo jednak centrum i chyba najważniejsze dyskusje wokół teorii koniunktur gospodarczych to się odbywały nie w Anglii, ale w Szwecji i to było na podstawie pracy Wicksela.

I tu muszę zaznaczyć drugi taki czynnik, który jest ważny do sukcesu Kaleckiego.

Kalecki, Keynes się nie rozliczył z tym.

Kalecki nadal badał tą sytuację i publikował w czasie wojny i po wojnie swoje myśli, swoje rozważenia, swoje próby o tym, ale uważał, że to jest czynnik, który jest czynnik pieniężny, to nie jest, polityka pieniężna nie jest ważna

A czy coś wiemy na temat relacji Kaleckiego i Keynesa?

Czy coś wiemy, jak Keynes zareagował, jak zapoznał się z pracami Kaleckiego?

Keynes nie mógł zrozumieć rozumowanie Kaleckiego.

Na początku, ale nawet później na przykład jego... Kalecki wysłał taki artykuł o postępie technologicznym.

Nie do końca rozumiał i podzielał teorie, czy te publikacje niekoniecznie mu się Kaleckiego podobały.

To jednak w momencie, kiedy skończyły się możliwości pobytu w Wielkiej Brytanii, postarał się o to, żeby Kalecki znalazł nowe możliwości życia, zarobkowania, co było szczególnie istotne, że to było w okresie wojny.

Jest jego, też on wykazywał, to go łączy moim zdaniem z Kaleckim, taka troska o ludzkość, bo jeżeli weźmiemy słynny esej Keynesa, Ekonomiczne perspektywy dla naszych wnuków, to to jest proszę Państwa, uwaga, uwaga, napisane w 19, znaczy opublikowane w 1930 roku, a więc w ponurym roku wielkiego kryzysu 29-33.

No właśnie, ten wątek też jest chyba ciekawy tutaj, bo rozmawiamy o Keynesie Kaleckim, już taka pobieżna zestawienie prac Keynesa i Kaleckiego.

No pokazuje to, że Kalecki był dużo bardziej precyzyjny, to znaczy on rzeczywiście definiował swoje pojęcia, listował założenia.

I to może oczywiście tłumaczyć, że Keynes miał problem ze zrozumieniem Kaleckiego.

Ale świetnie, że pan zwrócił na to uwagę, bo Michał Kalecki to jest typowo matematyczny umysł.

A pamiętamy, że przypisywana jest ta kategoria, wynalezienie tej kategorii nie Kaleckiemu, tylko Kuznecowi, za co zresztą dostał Nagrodę Nobla.

Biorąc pod uwagę te porównania i to, co pan profesor Toporowski w książce napisał, to Kalecki powinien dostać tytuł supergeniusza XX wieku.

Zarówno książkę profesora Toporowskiego znajdą Państwo w linku do naszego podcastu, ale także link do filmu właśnie wspomnianego, że wspomniałem profesor, filmu Kalecki geniusz zapomniany w reżyserii Krzysztofa Miklaszewskiego.

Ale ponieważ jest karma, jak ktoś zauważył kiedyś w dyskusji o Kaleckim, to teraz dopiero się przekonujemy.

Ja myślę Pani Profesor, że zapomniany to też jest eufemizm, bo Kalecki później wraca do Polski.

Mamy wydarzenia marca 68 roku, trochę nawet wcześniej i to nie tylko został zapomniany Kalecki, ale wręcz przeciwnie, władze sobie o nim przypomniały i ta jego relacja z SG PiS-em, ale tutaj też z polską ekonomią do najlepszych nie należała i to później, oczywiście śmiercią chyba w 70 roku.

Ale to wspaniale właśnie, że właśnie SGH zdecydowała się na ogłoszenie tego roku rokiem Kaleckiego.

Także popularyzowanie filmu, popularyzowanie książki pana profesora Toporowskiego, włączenie tego do programów nauczania o Kaleckim.

Przecież Kalecki zniknął z programów nauczania.

Nasi studenci za granicą dowiadywali się dopiero za granicą, kto to jest Kalecki.

I ogłosić ten rok rokiem Kaleckiego.

Myślę, że świat też będzie wracał do teorii Kaleckiego w związku z tym, co się dzieje w gospodarce globalnej.

Pewnie profesor Kalecki tam się w grobie przewraca, jak widział, jak w transformacji polskiej przez całe lata ogrom areałów po polskich PGR-ach to były areały niewykorzystane.

Pan profesor Kalecki po pierwsze by to mocno skrytykował i dałby temu, z tego powodu przekazał swoje głębokie niepokój i niezadowolenie.

Także tych procesów takich, które zmuszają do sięgnięcia do teorii Kaleckiego jest coraz więcej.

Tak, ja myślę, że w tej naszej rozmowie wielokrotnie wypływały te wątki inspiracji, które można teraz czerpiać z pism Kaleckiego.

Ja myślę też, że tutaj patrząc na osobę Kaleckiego widać takie pewne rzeczy wspólne dla też ekonomistów współczesnych.

Ale to, że Kalecki publikuje w topowych czasopismach, znaczy w tamtych latach on był jakby na poziomie, mówiliśmy już o tym najwyższym.

I próżno szukać z polską afiliacją, bo oczywiście mamy wybitnych Polaków, którzy pracują, robili doktoraty i pracują za granicą, natomiast z polską afiliacją publikacji w ekonometryce no to chyba od kilkudziesięciu lat już nie było i w Review Economics Studies podobnie, ale Kalecki, i to nie są pojedyncze artykuły, to jest wiele tych artykułów.

Kalecki publikuje też w Economic Journal, w Review Economics Statistics, to są wszystko no najwyższej kategorii czasopisma.

Ale Panie Profesorze, ja myślę, że bez lektury tej części, zwłaszcza pierwszej książki Pana Toporowskiego o Kaleckim, nie zrozumiemy do końca wielkości sukcesu Kaleckiego.

Kalecki był krytyczny i wobec socjalizmu i wobec kapitalizmu, czyli stąd nie mógł się podobać ani tu, ani tu.

To, co chyba też łączy osobę Kaleckiego z dzisiejszymi czasami takiego naukowca dzisiaj, to jest ta niepewność.