Mentionsy

O życiu codziennym Armii Krajowej i o tych bardziej przyziemnych aspektach tego życia porozmawiam dzisiaj z historykiem i pisarzem Sebastianem Pawliną z Muzeum Historii Polski.

Jakiejś jednej charakterystycznej historii z życia tej konspiracji, z życia Armii Krajowej.

to jeżeli miałbym taką historię opowiedzieć, to mamy listopad 43. roku, Warszawa, nowy świat, mniej więcej od miesiąca, dwóch miesięcy Warszawa przeżywa niesamowity terror, który został wprowadzony przez Niemców, terror, jakiego od początku okupacji w zasadzie nie miała szansy, możliwości doświadczyć, wprowadzony przez Franza Kutschera, który kilka miesięcy później zostanie zastrzelony w jednej z najsłynniejszych akcji Armii Krajowej.

Ale mamy ten listopad i na Nowym Świecie jeden z oddziałów dywersyjnych Kedywo Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej przygotowuje się do przeprowadzenia akcji bojowej.

To pokazuje, ta historyjka śmieszna pokazuje jeden z poważnych problemów, jaki był związany z życiem w konspiracji, z życiem w Armii Krajowej, czyli kwestia odpowiedniego ubioru.

Tak, absolutnie, to miał być taki właśnie drugi front, który miał pomóc, pomóc aliantom w wyzwalaniu Polski, dlatego też pierwsze struktury, wśród nich Służba Zwycięstwa Polski, czyli ta organizacja, która była takim, można powiedzieć, zaczątkiem Armii Krajowej, a następnie Związek Walki Zbrojnej, który 13 listopada powstał z przekształcenia właśnie Służby Zwycięstwa Polski.

I mamy w końcu ten moment, ten moment dla nas, dla nas szczególny moment, który, o którym, no, tutaj, od którego w zasadzie wychodzi ta nasza dzisiejsza dyskusja, czyli 14 lutego 1942 roku, generał Władysław Sikorski, naczelny wódz Polskich Sił Zbrojnych, wydaje rozkaz o stworzeniu Armii Krajowej.

To już nie jest komendant Związku Walki Zbrojnej, jak to wcześniej się w dokumentach pojawiało, ale jest dowódca Armii Krajowej, czyli ranga tej osoby stojącej na czele Armii Krajowej też wzrasta.

Tutaj jeszcze jedna taka drobna rzecz, może nie drobna, pokazująca jak trudne, jak skomplikowane są dzisiaj rozmowy o Armii Krajowej, nawet na tym takim podstawowym poziomie faktów, które powinniśmy umieć i móc ustalić, to jest liczebność Armii Krajowej.

wątpliwość co do tego, czy szacunki, którymi do niedawna jeszcze się posługiwaliśmy, mówiące o około 300 tysiącach, 400 tysiącach żołnierzy wchodzących w skład Armii Krajowej latem 44 roku, czy one są do końca słuszne.

żołnierzy Armii Krajowej.

No i Stanisław Likiernik był żołnierzem kadywu Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej, ale zanim związał się z tym kadywem, szukał kontaktów jeszcze w innych grupach konspiracyjnych.

To, czy to będą robili dla Armii Krajowej, czy będą robili dla jakiejś innej organizacji, nie dla wszystkich miało to znaczenie tak naprawdę.

dowództwa Armii Krajowej, w związku walki zbrojnej wtedy jeszcze, Wielka Gra.

Komenda Głównej Armii Krajowej miała specjalne wydziały, które zajmowały się tworzeniem skrytek najróżniejszego typu.

każda skrytka tworzona dla Komendy Głównej Armii Krajowej była numerowana, była odpowiednio opisywana i były pojedyncze osoby, które widziały istnienie tych skrytek.

Józef Rybicki, dowódca, szef Kedywu Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej, postać absolutnie wyjątkowa w historii całej Armii Krajowej.

Tak, ja tutaj, znaczy mówiąc o upodabnianiu armii krajowej do normalnej armii, to bym nawet powiedział, że to nie było upodabnianie do normalnej armii, to było wręcz upodabnianie do normalnej firmy, ponieważ procedury, które funkcjonowały w armii krajowej, to takie nazwijmy to procedurami socjalnymi, były absolutnie, to są procedury, które my absolutnie znamy dzisiaj z naszej pracy.

W okresach wiosenno-letnich dowództwo Armii Krajowej wręcz polecało dowódcom niższych szczebli, żeby pilnowali tego, żeby żołnierze wybierali te urlopy, żeby byli wysyłani na te urlopy, żeby mogli odpocząć.

W Komendzie Głównej Armii Krajowej funkcjonowała nawet taka specjalna komórka centralna, opieka podziemna.

To jest oczywiście wielka opowieść, epopeja Armii Krajowej, jedna z najbardziej znanych akcji, a to jest przede wszystkim dowód na to, że ci żołnierze w podziemiu mogli mieć to poczucie, że nie są sami.

Księgowość taka była jak najbardziej prowadzona, ponieważ w Armii Krajowej, tak jak w każdej porządnej firmie, budżet musiał się zgadzać i każda złotówka była tutaj bardzo dokładnie wyliczana, sprawdzana.

Jesteśmy w stanie oszacować liczbę osób zatrudnionych, etatowych pracowników Armii Krajowej?

jest historią tak naprawdę tej armii krajowej wielkomiejskiej, warszawskiej, krakowskiej, powiedzmy.

Więc musimy o tym pamiętać, że mówiąc o konspiracji, mówiąc o Armii Krajowej, mówimy tak naprawdę o bardzo wielu strukturach, jednostkach, które w różnym czasie, w różnych miejscach funkcjonowały zupełnie inaczej, więc też trudno te jakieś takie uogólnienia.

Tak samo jak zupełnie nowym i innym rozdziałem byłoby rozmawianie o tym najbardziej spektakularnym aspekcie działań Armii Krajowej, czyli o działaniach zbrojnych.

Dziś o życiu codziennym w konspiracji, w Armii Krajowej.