Mentionsy
Senat, czyli długie trwanie polskiej demokracji
Choć może to brzmieć zaskakująco, to geneza powstania senatu nie wiąże się z parlamentem. Pełnił on początkowo inną funkcję. Jaki związek z tym ma Władysław Łokietek, Kazimierz Wielki i rozbicie dzielnicowe? Czy senat zawdzięcza swoje istnienie kłótniom o podział podatków?
W okresie II Rzeczpospolitej ścierały się różne wizje funkcjonowania senatu. Od lewicowej, przez federacyjną, aż po konserwatywną. Która zwyciężyła? Każda z nich inaczej widziała rolę parlamentu i jego znaczenia dla ustroju państwa. Czy przeprowadzony przez Józefa Piłsudskiego zamach majowy z 1926 roku pogrzebał te pomysły?
W pierwszym pytaniu sfałszowanego przez komunistów referendum z 1946 roku pytano Polaków o to, czy chcą zniesienia senatu. Skąd takie pytanie? Czy wyższa izba parlamentu ostatecznie powstała w okresie PRL?
Przypomnimy też olbrzymią rolę, jaką odegrały wybory do senatu z czerwca 1989 roku dla ustrojowych przemian. Miażdżące zwycięstwo opozycji i klęska komunistów okazała się mięć duże znaczenie dla tempa przekształceń demokratycznych z przełomu lat 80. i 90. Czy można powiedzieć, że senat zawsze wyrażał demokratyczne aspiracje Polaków?
O tym wszystkim w dzisiejszym podcaście rozmawiają dr Michał Przeperski i jego gość, dr Tomasz Kucharski z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Podcast zrealizowano w ramach zadania: kontynuacja i rozbudowa multimedialnego projektu informacyjno-edukacyjnego - Portal Historyczny Dzieje.pl
Szukaj w treści odcinka
Dlatego, że do tej pory rozmawialiśmy sobie na temat Senatu jako tej drugiej izby parlamentarnej.
Potem wykształci się z tego taka instytucja Rad Senatu.
To właśnie panowanie Stanisława Augusta Poniatowskiego i to właśnie konstytucja 3 maja ustanowi nam właściwy rozdział między parlamentem i rządem i z tego senatu ustanowi nam drugą izbę parlamentarną.
Z roku, zresztą 1919, ze stycznia roku 1919, bardzo ważne, wyłoniony zostaje Sejm Ustawodawczy i to jest dla w ogóle kształtu ustrojowego II Rzeczpospolitej niezwykle istotne, bo już wiadomo, że będzie to republika, że będzie to republika demokratyczna, ta ordynacja wyborcza jest bardzo demokratyczna jak na swój czas, choćby to, że kobiety mają czynne i bierne prawo wyborcze, ale rozpatrzmy to proszę w kontekście Senatu.
Tego Senatu tutaj nie ma.
Czyli nie wybieramy tego Senatu w ramach demokracji bezpośredniej, tylko reprezentujemy jakieś tam elitarne korporacje samorządowe.
Czyli projekt jest uchwalany w Izbie Niższej, trafia do Izby Wyższej, Izba Wyższa może próbować go poprawić, ale ten projekt i tak trafi z powrotem do Izby Niższej, która ostatecznie będzie mogła decydować o tym, czy te poprawki Senatu zostaną uwzględnione, czy też nie zostaną uwzględnione.
Żeby odrzucić takie poprawki Senatu według Konstytucji Marcowej była potrzebna taka bardzo dziwna większość kwalifikowana 11-20.
Czyli rezygnację z tej słabości Senatu i z tego, że te ustawy mają wracać z powrotem do Sejmu i być rozpatrywane.
Chcielibyśmy po prostu pełnej równości izb parlamentarnych, albo jeśli ten Sejm ma zachować prawo do odrzucania poprawek Senatu, to tutaj proponowano bardzo wysoką większość kwalifikowaną, najlepiej dwóch trzecich.
No i druga kwestia, jak sam Pan powiedział, te koncepcje sanacyjne bardzo często są przesiąknięte duchem konserwatywnym, w konsekwencji powraca nam idea Senatu Elitarnego.
I między innymi konstrukcja Senatu jest rezultatem takiej koncepcji elitarnej.
Wyczytałem gdzieś propozycje wyborów pluralnych do Senatu, czyli takich, gdzie określona grupa wyborców dostaje dodatkowe głosy, bo jest ważniejsza, mądrzejsza i szlachetniejsza.
I tutaj przenosimy dokładnie ten schemat, jedna trzecia Senatu jest, czy pochodzi z nominacji prezydenta.
Prezydent mówi, to są moi nominaci, bardzo proszę, oni wchodzą do Senatu, wchodzą do Senatu, sprawa jest zamknięta.
Jak ktoś taki order ma, to ma prawo do tego, żeby głosować w wyborach do Senatu.
I tak mniej więcej wygląda ta konstrukcja Senatu.
Nie ma Senatu w tym czasie w Polsce.
W konsekwencji potrzebujemy próby generalnej i jednocześnie możemy poprawić swoje notowania w społeczeństwie i jednocześnie możemy się pozbyć tego Senatu.
No i trzecie pytanie dotyczy właśnie Senatu.
że 70 z groszem procent osób, które oddały głosy w referendum, była za pozostawieniem Senatu, co świadczyło by o tym, że PSL, o którym pan tutaj powiedział, Mikołajczykowskie Polskie Stronnictwo Ludowe, a więc legalna opozycja przeciwko komunistom, chociaż oczywiście w tym pretzlu po II wojnie światowej sytuacja super skomplikowana, bo jednocześnie...
Gdyby ten plan komunistów się powiódł i gdyby oni rzeczywiście utrzymali kontrolę nad Sejmem i nad rządem, to prawdopodobnie rola tego Senatu byłaby ogromna.
4 czerwca 1989 roku pierwsza tura wyborów do Sejmu i Senatu parlamentarnych.
Jeżeli chodzi o wybor do Senatu, to kończy się tym, że komuniści zdobywają co prawda, jeżeli zważyć całość głosów, około 30% tych głosów oddanych w wyborach senackich, ale mandatu nie dostają literalnie żadnego.
I jak patrzymy na to, w jaki sposób wygląda praktyka konstytucyjna po 1989 roku, w 1997 roku Polska zafundowała sobie nową konstytucję, więc też i ulokowanie Senatu jakby chyba trochę inne.
Oznacza to, że te poprawki Senatu mogą być odrzucone w Sejmie.
Jeszcze pierwotnie ten Senat powołany na skutek tych porozumień okrągłostołowych, te poprawki tegoż Senatu były trudne do odrzucenia, bo tam była większość dwóch trzecich.
Na gruncie konstytucji z 97 roku mamy większość bezwzględną, a to oznacza, że stabilna większość sejmowa jest w stanie te poprawki Senatu odrzucać.
I to jest coś takiego, co mnie się w koncepcji Senatu bardzo podoba.
To jest ten argument z innego ukształtowania tych granic wieku przy wyborach do Senatu.
Natomiast pytanie, czy nie jesteśmy w stanie tego Senatu ukształtować nieco inaczej pod względem składu.
Czy nie możemy rzeczywiście tego składu troszeczkę zmodyfikować, nawet kosztem jego pełnej demokratyczności, tak żeby poprawić jakość tej debaty nad poszczególnymi rozwiązaniami w ramach tego Senatu.
Ostatnie odcinki
-
Dlaczego gospodarka w PRL upadła? Puste półki i...
19.02.2026 15:00
-
Unia polsko-litewska i wojna z Rosją. Aleksande...
12.02.2026 18:00
-
Jak Józef Piłsudski zdradził demokrację? Wybory...
05.02.2026 15:00
-
Czy bitwa pod Wiedniem była błędem? Jan III Sob...
29.01.2026 15:00
-
Niekorzystne sojusze i zdrada magnatów? Sobiesk...
22.01.2026 18:00
-
Pierwszy kryzys klimatyczny? Mała epoka lodowco...
15.01.2026 18:00
-
Czy Jan Sobieski był ratunkiem dla Rzeczpospoli...
08.01.2026 18:00
-
Jan Sobieski. Cienie młodości — ambicja i klęsk...
01.01.2026 18:00
-
Wojsko na ulicach. Polska 1981 między strachem ...
18.12.2025 18:00
-
Jak komunistyczna partia zniewoliła Polskę?
11.12.2025 18:00