Mentionsy

Kontusz, żupan, guzy, delie, czechmany.

Swojemu bratu stryjecznemu Stolnikowi Marcinowi Majowi oraz jego dzieciom zapisał pięć kontuszy tkanych i jedwabnych, jeden żupan, komplet guzów i parę złotych perlic.

Wśród wymienionych w testamencie kontuszów wyróżniał się czarny, podszyty futrem z kun i wykończony sobolami.

Kolejnym cennym okazem był kontusz z włoskiej tkaniny jedwabnej, podszyty popielicami i wykończony futrem z bobra.

Do pocieszenia Najświętszej Panny na Kazimierz przyjął murznie oddać na aparat kontusz gryzetowy siarczysty, a sztuczki od niego diamentowe z łańcuszkami szczerozłotemi, szmaragdami i diamencikami na obraz Najświętszej Panny Maryi.

Takie kontusza życie po życiu nie było wcale niczym niezwykłym.

No ale moment, jak to się w ogóle stało, że Polacy zaczęli paradować w kontuszach?

Oprócz tuniki na strój polski składają się jeszcze pochodząca ze wschodu szuba, czyli rodzaj okrycia wierzchniego, pasy, znane zwłaszcza w Persji, oraz właśnie kontusze.

Kontusz, żupan, pas, spodnie i buty, czapka.

Szlachcic przypasywał kontusz pasem.

Kontusze zimowe bywały podszywane lekkiem jakiem futrem.

Kontusz i żupan nie zawsze stanowiły całość.

Przysłał przez niego Zienkiewicz aksamitny kontusz pąsowy.

Żupan z czasem stał się elementem całego polskiego stroju narodowego i występował razem z kontuszem albo delią.

W połowie XVII wieku utrwaliło się połączenie kontusza z żupanem, a pas odtąd wiązano na kontuszu.

Kontusz z kolei był rodzajem kamizelki albo płaszcza z głębokim wycięciem, które odsłaniało żupan.

Niekiedy zamiast kontusza używano deli albo ferezji.

O ile kontusz był raczej ubiorem przeznaczonym na miesiące letnie, o tyle Delien nosiło się zimą, była bowiem często podbita albo wykończona futrem.

Najsłynniejszy, wielokrotnie podawany jako modelowy wzór przedstawienia szlachcica w kontuszu pochodzi z pierwszej połowy XVIII wieku.

W czerwonym, długim do kostek kontuszu, z białym kołnierzem i białymi wyłogami.

Z żupanem niemalże całkowicie skrytym pod kontuszem.

Kontusz i żupan stały się symbolem przynależności kulturowej.

Zagraniczni władcy na tronie polskim, a także magnaci pragnący zyskać poparcie szlachty, ubierali się właśnie w kontusze i żupany.

Wtedy kontusz pełnił funkcję propagandową i tak w kontuszu i żupanie pokazali się podczas koronacji zarówno August II, jak i August III, obaj z Saskiej Dynastii Wettynów.

Kontusze i żupany zaczęły odchodzić do lamusa w drugiej połowie XVIII wieku.

Pod koniec XVIII wieku doszło zatem do wojny kontusza z frakiem i ten drugi zdecydowanie ją wygrał.

Bardzo ważną rolę w szlacheckiej modzie odgrywał pas, zwany kontuszowym albo słuckim.

Sam pas noszono albo na żupanie, albo na kontuszu.

Typowy sarmata nosił pod kontuszem spodnie, zwane portkami, lub szarawary, czyli spodnie bufiaste.

Na sejmie i na elekcji głos magnata był równie ważny, co chłystka chodzącego w łapciach i dziurawym kontuszu.

Cena za kontusz mogła wynosić nawet tyle, ile kosztował dobry koń.

Mieszczanin opasywał się po żupanie, kontusz zawieszając tylko na ramionach.

Od połowy XVII wieku można było spotkać mieszczan w kontuszu i z pasem.

Nawet jeżeli czasem portki bywały dziurawe, a odziedziczone po przodkach kontusze lekko nadgryzione zębem czasu.