Mentionsy

Nazywam się Łukasz Starowiejski i w kolejnych podcastach Muzeum Historii Polskiej z serii 1000 lat prześwietlenie zapraszam do spotkania z Janem Sobieskim.

Dziś, w pierwszym z nich, zajmiemy się latami zanim Sobieski stał się wielki.

Ja przedstawię mniej znaną część życiorysu Jana Sobieskiego od najwcześniejszych lat po pierwszą wielką wiktorię wojenną.

Dziś wraz z Państwem historyczny rentgen skierujemy na Jana Sobieskiego.

Opisał o swoich narodzinach Sobieski.

Nic dziwnego, że znalazł się i w życiorysie Sobieskiego.

XVII wieku, a więc w czasach, gdy swoją potężną pozycję budował ojciec króla Jakub, doszukuje się rodzinnych korzeni sobieskich wśród wojów Bolesława Chrobrego.

Jednego tylko wspomnę, dziadamego Marka Sobieskiego, wojewodę lubelskiego, który taką u króla Stefana miał reputację, że to nieraz mawiał i wspominał król, że gdyby mu przyszło stawić całe Królestwo Polskie o jeden pojedynek, nie wybrałby na to nikogo innego, tylko jednego Marka Sobieskiego.

Niemal jednocześnie rozbłysły gwiazdy Zamojskiego, Żółkiewskiego czy Sobieskiego.

Wspominał Sobieski.

Gdy Jan miał lat osiem, do Żółkwi, posiadłości rodowej najpierw Wielkiego Wodza, a potem Sobieskich, przysłano ciało wuja, Stanisława Daniłowicza, ściętego przez Tatarów.

Jakub Sobieski zmarł niespodziewanie na atak serca.

To miały być pierwsze słowa Teofilii Sobieskiej do jej synów po powrocie z zagranicznych wojarzy.

Chorągwie Sobieskich poniosły duże straty, a ranny w głowę Jan o mało nie dostał się do tatarskiej niewoli.

Dwaj francuscy biografowie króla, przyznajmy, często mijający się z prawdą, piszą o pojedynku, który młody Sobieski miał stoczyć z innym młodzieńcem, magnatem litewskim Kazimierzem Pacem, w przyszłości swoim zaciętym wrogiem.

Ciężka rana odniesiona w pojedynku na wiele dni przykuła Sobieskiego do łóżka.

A właściwie rodów, bo nie tylko sobieskich, ale także tradycji żółkiewskich i daniłowiczów.

Jak pisał jego biograf... Jan Sobieski będzie sprowadzał wino beczkami i pił przez pół dnia w kompanii, chociaż pijaństwa nie lubi i od wina bólów głowy doznaje.

Powodem były długi ciążące na dobrach odziedziczonych przez Sobieskiego.

Sobieski pogłębił zapewne znajomość języka tureckiego, przyjrzał się z bliska dworowi i państwu.

Przyjrzyjmy się scenie, na której Sobieskiemu przyszło odegrać niesławną rolę.

Ostatecznie Sobieski i jego chorągiew złożyli przysięgę wiorności szwedzkiemu wazie 26 października.

Długo pozostał Sobieski na szwedzkiej służbie, być może nawet uczestniczył w słynnym oblężeniu Jasnej Góry.

Pisał współczesne wydarzenia pamiętnikarz, nie wymieniając jednak Sobieskiego z nazwiska.

Oznaczało to zarówno rehabilitację Sobieskiego, jak i otwierało przed nim nowe perspektywy.

Nakazał tablicę z nazwiskami Sobieskiego i innych przeniewierczych dowódców przybić do szubiennicy.

Jan Sobieski, wtedy bardzo młody, jeszcze bez większych doświadczeń politycznych, trzeba to bardzo mocno podkreślić, wraz z towarzyszami decyduje się na przejście na stronę szwedzką, by po pewnym czasie, też trudno wskazać kiedy, wrócić na stronę Jana Kazimierza, kiedy okazało się, że Karol X Gustaw

Wówczas Jan Sobieski staje po stronie Jana Kazimierza.

Sobieski po przejściu na stronę króla związał się na dobre z jego dworem.

Maria Kazimiera Darkę, muza, kochanka, żona i miłość życia Jana Sobieskiego.

Sobieski zobaczył Marię Kazimierę 10 lat po jej przyjeździe do Polski podczas jednego z balów.

Na razie Sobieski nie do końca ma czas na amory.

Jan Kazimierz przyznaje Sobieskiemu starostwo grodowe stryjskie.

W 1659 roku Sobieski po raz pierwszy zostaje posłem na Sejm.

Nie ma pewności, co łączy wówczas Sobieskiego z Marysieńką.

Strofuje Sobieskiego.

pyta Sobieski.

Od tego też nie stroni już Sobieski.

Król, a z nim zarówno Czarniecki, jak i Sobieski ruszyli na nową wojnę z Rosją.

Sobieski znów pokazał, jak dobrym jest żołnierzem.

Trudno orzec, jakie zdanie miał Sobieski na temat tego politycznego procesu.

Sobieski początkowo propozycję zostania marszałkiem koronnym odrzuca.

Ale królowej na Sobieskim zależy i wie, jak złamać opór magnata.

Sytuacje Sobieskiego zmieniają dwie śmierci.

Pisał z przekąsem książe Bogusław o tajnym ślubie Marysieńki z Sobieskim.

Pani Zamojska miała w pałacu królewskim schackę arcymiłosną z rzeczonym panem Sobieskim w nocy o 11 godzinie.

Królowa, zaskoczywszy ich na uczynku, oświadczyła panu Sobieskiemu, że jeśli nie zechce niezwłocznie poślubić pani Zamojskiej, musi zginąć.

Zamykając temat, dwa miesiące później Sobieski wziął drugi sztub z Marysieńką, tym razem już oficjalny.

Zakochany po uszy Sobieski osiągnął swój cel.

To słowo pada zwykle, gdy mówi się o Sobieskim i Marysieńce.

W podobny sposób zaczyna się wiele listów Sobieskiego.

Może Jan Sobieski był bardziej namiętny, może potrafił ładniej o miłości mówić.

Mamy taki list Jana Sobieskiego, w którym zarzuca Marii Kazimierze, że ona już go w mnóstwie różnych ról i sytuacji widziała.

I ten związek obojga Marii Kazimiery i Jana Sobieskiego rozwija się.

Małżeństwo ani na JT nie zmniejszyło temperatury związku, przynajmniej ze strony Sobieskiego.

Sobieski list wysłał z obozu wojskowego.

Musiały one mocno dotknąć Sobieskiego.

Pisał rozdrażniony Sobieski.

Pisał Sobieski.

Atakowany Sobieski, który w kwietniu otrzymał też buławę Hetmana Polnego, rzucił z ściekłością, że przyjętej laski marszałkowskiej ani myśli oddawać.

Pisał Sobieski, gdy wiedział już, że do decydującego starcia dojść musi.

Tego chciał Sobieski.

Błędy króla oraz hetmanów, w tym Sobieskiego, doprowadziły do klęski, która następnie zamieniła się w pogrom.

Donosił Marysieńce wstrząśnięty Sobieski.

Następnie pojednał się z senatorami, w tym z Sobieskim i wyjechał z kraju.

Dla Sobieskiego to też są szczególnie trudne czasy.

Dla Sobieskiego to raczej gra.

Sobieski cały czas znajdował się na liście wypłat Ludwika XIV.

Trudno tę pierwszą część życia Jana Sobieskiego nazwać w pełni chwalebną.

Oczekiwanie, że Jan Sobieski, młody i dopiero uczący się polityki, pójdzie pod prąd, byłoby, nie boję się tego słowa, naiwnością.

Jako błąd traktować można bitwę pod Montfami, ale zadać by trzeba było pytanie, czy odpowiedzialność za to, co się rozegrało militarnie, spoczywa jedynie na Janie Sobieskim, który jeszcze wciąż uczy się swojej roli.

Jan Sobieski wyciągnął bardzo ważny wniosek.

Natomiast wtedy, kiedy oczywiście występuje Jan Sobieski przeciwko Michałowi Korybutowi, gdy ten zasiadł na tronie, Sobieski inaczej rozumie przyszłość Polski.

O tym opowiem już wkrótce, w drugiej części podcastu o Janie Sobieskiej.