Mentionsy
Jak rozumieć Rosję? Polska sowietologia
Rewolucja bolszewicka zapoczątkowała istnienie państwa, które trudno było pojąć. Państwo komunistyczne? To brzmiało jako wewnętrzna sprzeczność. Co więcej, bolszewicy bardzo strzegli swoich tajemnic. Tymczasem polscy sowietolodzy z okresu II Rzeczpospolitej, z Wiktorem Sukiennickim i Stanisławem Swianiewiczem na czele, jak nikt potrafili zrozumieć na czym polega specyfika Związku Sowieckiego. Swoje badania, często z narażeniem życia, kontynuowali w czasie II wojny światowej i później.
Zapotrzebowanie na ekspertów od Związku Sowieckiego rośnie po 1945 roku, wraz z narastaniem konfliktu między Waszyngtonem a Moskwą. Przełomowe znaczenie miał tzw. telegram Kennana, dający początek "polityce powstrzymywania". Amerykanie zaczęli pilnie poszukiwać badaczy, którzy pomogą w zrozumieniu politycznego rywala. Czołowi badacze wolnego świata byli Polakami lub mieli polskie pochodzenie, by wspomnieć Zbigniewa Brzezińskiego, Richarda Pipesa czy Adama Ulama.
Dlaczego badania nad Związkiem Sowieckim były tak istotne? Jaką rolę odegrała w nich polska nauka? Do jakiego stopnia sowietolodzy wpływali na politykę Stanów Zjednoczonych w okresie zimnej wojny? I czy historia sowietologii to opowieść o sukcesie, czy mimo wszystko o porażce?
O tym wszystkim w dzisiejszym podcaście rozmawiają dr Michał Przeperski i prof. Sławomir Łukasiewicz z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Podcast zrealizowano w ramach zadania: kontynuacja i rozbudowa multimedialnego projektu informacyjno-edukacyjnego - Portal Historyczny Dzieje.pl
Szukaj w treści odcinka
Że ten sąsiad najpierw nazywa się Rosja Sowiecka, a od 1922 roku nazywa się już Związek Socjalistycznych Republik Rad, czy Radzieckich, czy Sowieckich, to już możemy dyskutować, jakie nazwy byśmy użyli.
Kłopot polegał na tym, że Związek Sowiecki od samego początku po prostu był enigmą.
Wymieniłbym ich zarówno ze względu na te seminaria, które prowadzili, jak i ze względu na ich dorobek, bo wydaje mi się, że można ich uważać za jednych z najważniejszych twórców takiej prawdziwej sowietologii, czyli nauki o tym, czym jest i jak funkcjonuje Związek Sowiecki.
mówił o czymś takim jak rzeczywistość rzeczywista, czyli ta, która jest i rzeczywistość urojona, czyli ta, którą Związek Sowiecki wydaje się być, udaje, że nią jest i którą często Zachód na przykład kupował.
Po pierwsze, Zachód odkrywa, że trzeba rzeczywiście zwiększyć kompetencje i dowiedzieć się czegoś więcej, czym jest ta Rosja sowiecka, czym jest Związek Sowiecki.
I ze Zbigniewem Brzezińskim wspólnie przygotował jedną z pierwszych i ważniejszych książek, które systematyzowały, czym są ustroje totalitarne i dlaczego do ustrojów totalitarnych należy zaliczyć Związek Sowiecki.
W tym sensie, że Związek Sowiecki może nie jest taki wyjątkowy,
bo Niemcy hitlerowskie też były państwem totalitarnym, ale różni się w pewnych szczegółach i można było zastosować ten schemat i pokazać, dlaczego Związek Sowiecki jest państwem totalitarnym, tak jak Niemcy hitlerowskie.
Nie można go było potraktować oczywiście tak samo jak Niemiec, chociaż były pomysły oczywiście, że może będzie III wojna światowa, że może uda się Związek Sowiecki pokonać, że Polacy może wrócą, ale to jest jakby na inną rozmowę.
że Związek Sowiecki będzie istniał wiecznie i jedyne, co możemy zrobić, to obserwować, czy teraz gospodarka ma się lepiej, czy ma się gorzej, czy społeczeństwo jest bardziej tłamszone przez władzę, czy mniej.
Trochę inaczej niż politycy, bo politycy oczywiście potrzebowali tej wiedzy, potrzebowali zastanowienia się, w którym kierunku zmierza Związek Sowiecki, szczególnie jeśli chodzi o takich prezydentów jak Jimmy Carter, Ronald Reagan.
On wchodzi rzeczywiście w świat, w którym Związek Sowiecki zaczyna walczyć o przeżycie.
Bardzo często pojawia się takie pytanie, pytanie w formie zarzutu właściwie, że trochę już powiedziałeś o tym, że dlaczego to stało się tak ostatecznie, że te miliony, jak nie dziesiątki czy setki milionów wpompowane w sowietologię, one nie dały tego dobrego efektu, bo nikt nie przewidział, że ostatecznie Związek Sowiecki upadnie.
socjologii nauk, że są pewne środowiska, które po prostu uznały, że do momentu, kiedy istnieje Związek Sowiecki, to jest dobry przedmiot badań, który trzeba badać, który trzeba poznać.
Ale znowu to nie tłumaczy, dlaczego oni nie przewidzieli, że Związek Sowiecki się rozpadnie.
Ostatnie odcinki
-
Dlaczego gospodarka w PRL upadła? Puste półki i...
19.02.2026 15:00
-
Unia polsko-litewska i wojna z Rosją. Aleksande...
12.02.2026 18:00
-
Jak Józef Piłsudski zdradził demokrację? Wybory...
05.02.2026 15:00
-
Czy bitwa pod Wiedniem była błędem? Jan III Sob...
29.01.2026 15:00
-
Niekorzystne sojusze i zdrada magnatów? Sobiesk...
22.01.2026 18:00
-
Pierwszy kryzys klimatyczny? Mała epoka lodowco...
15.01.2026 18:00
-
Czy Jan Sobieski był ratunkiem dla Rzeczpospoli...
08.01.2026 18:00
-
Jan Sobieski. Cienie młodości — ambicja i klęsk...
01.01.2026 18:00
-
Wojsko na ulicach. Polska 1981 między strachem ...
18.12.2025 18:00
-
Jak komunistyczna partia zniewoliła Polskę?
11.12.2025 18:00