Mentionsy

Bunt szlachty przeciwko królowi to szkolna definicja rokoszu, ale to, co na lekcji historii wydaje się stosunkowo proste, w rzeczywistości jest niesłychanie skomplikowane, ale zarazem znacznie ciekawsze.

Czym był w rzeczywistości rokosz Zebrzydowskiego i jakie miał następstwa dla Rzeczypospolitej?

Rękawiczkę można po prostu uznać za symbol Rokoszu Sandomierskiego, nazwanego niekiedy właśnie Rokoszem Zebrzydowskiego od imienia jego twórcy.

Jan Matejko uchwycił wszystko to, co faktycznie wydarzyło się podczas tego Rokoszu.

Rokoszanie na obrazie stanowią grupę, trzymają się razem.

Na rękawiczkę nie patrzy górujący nad całym tym wydarzeniem kanclerz Jan Zamoyski, człowiek pośrednio odpowiedzialny za rokosz, jego niewątpliwie duchowy ojciec, którego chciał naśladować sam Mikołaj Zebrzydowski.

Preludium do rokoszu okazał się Sejm roku 1605, który przebiegał w dusznej atmosferze napięcia i sporów.

Dlaczego jest istotny w całej rokoszowej układance?

Remedium miało być zwiększenie władzy króla, a także reformy, które postanowiono przedstawić na Sejmie, który stał się preludium do rokoszu.

Drugim z rokoszan był Janusz Radziwiłł, syn słynnego hetmana Krzysztofa Mikołaja Pioruna Radziwiła, wnuk nie mniej słynnego Mikołaja Radziwiła Rudego.

Do rokoszu przystąpili również bandyci i warchoły, wśród nich cieszący się szczególnie złą sławą Stanisław Stadnicki, zwany Diabłem oraz jego przyjaciel Jan Szczęsny-Herburt.

Przystępując do rokoszu nie miał szlachetnych pobudek.

Sekundował Stadnickiemu Jan Szczęsny Herburt, również Warchoł i również Pieniacz, różniący się od przyjaciela tym, że był gruntownie wykształcony i to on właśnie stworzył podstawy ideologiczne rokoszu.

Dla niego udział w rokoszu miał wymiar walki religijnej, walki z dominacją jezuitów.

Rokosz.

Natomiast rokoszanami byli innowiercy, średnia szlachta i przeciwnicy reform.

Rokosz się rozpoczął, choć ostatecznie miał się zebrać pod Sandomierzem.

Atmosferę podgrzały mowy skargi oraz przypisywanemu pismo Otóż Tobie Rokosz, w którym bez pardonu atakował Mikołaja Zebrzydowskiego.

Rokosz stracił też szybko ważnego sprzymierzeńca, którym był Stanisław Żółkiewski.

Hetman, jeden z uczniów Jana Zamoyskiego, początkowo popierał Rokoszan, ale ostatecznie zdecydował się opowiedzieć po stronie Zygmunta III Wazy.

Ale Rokoszanie ponownie wystąpili przeciwko królowi.

Jaki był program Rokoszan i czy można było uznać ich stanowisko za w jakimś sensie kontynuację myśli Jana Zamoyskiego?

Oznaczało to ni mniej ni więcej to, że rokoszanie chcieli powstrzymać króla przed atakiem na złotą wolność, na ich święte prawo do współdecydowania o państwie.

Dwór Zygmunta III Wazy i jezuici próbowali przekonać ogół szlachty, że Rokosz jest wojną innowierców z katolikami i nie ma właściwie charakteru politycznego, a jedynie religijny.

Zwłaszcza, że na czele szlachty rokoszowej stał Mikołaj Zebrzydowski, sam będący bezdyskusyjnie katolikiem.

Przez czas rokoszu prężnie działała propaganda.

Aby uzasadnić swój sprzeciw, rokoszanie wymyślili fikcyjny Rokosz Gliniański, który miał być buntem rycerstwa przeciwko Ludwikowi Węgierskiemu.

Rokosz i porokosz.

Blisko rok po ogłoszeniu przez rokoszan aktu konfederacji doszło do kończącej cały spór bitwy pomiędzy regalistami a rokoszanami.

24 czerwca 1607 roku w Jeziornej konfederaci ogłosili akt rokoszu i wypowiedzieli posłuszeństwo królowi.

5 lipca 1607 roku na mazowieckim polu maszerującej armii Rokoszan zastąpiła drogę Armia Regalistów na czele z doświadczonymi dowódcami.

Pierwsze zaatakowały regimenty rokoszanina Janusza Radziwiła, którym udało się nawet przełamać skrzydło dowodzone przez Chodkiewicza.

Żółkiewski przeprowadził kontratak, w którym rozbił szyk i rokoszan, ci zaś zaczęli uciekać, a pośród nich Jan Szczęsny Herburt, co potem było przyczyną kpin z tego dzielnego warchoła.

Rokoszanie dysponowali raczej hałastrą niż realną siłą.

Bitwa pod Guzowem zakończyła rokosz Zebrzydowskiego.

Co prawda nastroje buntownicze wciąż jeszcze się tliły, ale ostatecznie rokoszanie musieli skapitulować i ukorzyć się przed monarchą.

Rok po rokoszu król ogłosił uniwersał, w którym przebaczał wszystkim rokoszanom.

Karę za rokosz tak naprawdę ponieśli nieliczni.

Inni rokoszanie też raczej wrócili do swoich prywatnych spraw.

Ostatecznie rokosz przyniósł bardzo mieszane efekty.

De facto, jak wskazują historycy, po rokoszu Zebrzydowskiego najbardziej umocniła się magnateria, która, jak się miało okazać, trwale potwierdziła swoje wpływy w staropolskiej Rzeczypospolitej.