Mentionsy

W gabinetach polityków, w szyfrowanych wiadomościach,

Lojalne rządy, służby, wojsko, kontrola życia politycznego.

Kreml widzi w nich szansę, by przesuwać granice wpływów bez bezpośredniego starcia z Ameryką.

A ja chciałbym na chwilę oddalić kamerę, abyśmy zobaczyli, kto wcześniej rozlał benzynę.

Wietnam wiele z tego przejął, chociażby konfucjanizm czy elementy religii, a także przede wszystkim urzędniczy porządek.

Kiedy przychodzi Europa, Wietnam owszem jest państwem, ale wciąż osłabionym buntami i dawnymi ciężarami podatków oraz napięciami społecznymi.

A pretekstem do wejścia dla Francuzów była religia.

Francuzcy katoliccy misjonarze działali w regionie już od XVII wieku, ale w połowie XIX stulecia ich obecność stała się katalizatorem konfliktu.

Ale w rzeczywistości był to akt objęcia w posiadanie, co trafnie wypunktował Jules Delafosse, konserwatywny polityk francuski, stwierdzając wprost, że francuskim władzom wcale nie zależy na ustanowieniu protektoratu, lecz na faktycznym objęciu w posiadanie wietnamskich terytoriów.

A kiedy ktoś nie chciał w tę narrację wejść, to kończyła się edukacja, a zaczynała dyscyplina.

Francuzi rozszerzyli karę ścięcia na buntowników i przeciwników ich władzy.

I dlatego OSS, czyli poprzednik CIA, rozpoczyna z Ho Chi Minem współpracę w ramach tajnej misji znanej jako Dear Team.

Skoro Ameryka tak panicznie bała się komunizmu, skoro chciała z komunizmem walczyć, to dlaczego wspierali Ho Chi Mina i komunistów z jego Wietnamskiej Ligi?

Obie strony dostały coś czego chciały, tylko że każda inaczej rozumiała co będzie potem.

Trzeba odciąć jej tlen, szlaki zaopatrzenia, przejścia przez góry, kontakty z Laosem i z zapleczem przy granicy chińskiej.

Działa i amunicję wciągano na górę w częściach, na plecach i na przeciążonych rowerach, a potem ukrywano je w wykutych stanowiskach, osłoniętych tak, by francuski kontrogień nie mógł ich uciszyć.

To zwycięstwo Wietnamczyków zostało okupione śmiercią około 20 tysięcy bojowników, których Giap poświęcił dla zdobycia tej jednej placówki.

Wietnam przez stulecia żył w cieniu większych państw.

W samych amerykańskich ocenach padało, że Ho Chi Minh mógłby w uczciwym głosowaniu wziąć nawet około 80% poparcia.

Kiedy William Colby z CIA naciskał na Diema w sprawie redystrybucji gruntów, ten odparł cynicznie, nie mogę wyeliminować swojej klasy średniej.

I to właśnie w tych społecznych i religijnych pęknięciach wyrosła nowa siła.

Na zachodzie często wrzuca się to wszystko do jednego worka pod nazwą Viet Cong, ale warto rozdzielić te pojęcia, bo mówią one o różnych rzeczach.

Sajgon chciał danin i informacji, Narodowy Front Wezwolenia domagał się jeszcze większych podatków rewolucyjnych oraz bezwzględnego milczenia.

Wystarczyło, że oferowała godność, zemstę, poczucie sensu i udział w wielkiej sprawie, którego to poczucia brakowało po stronie skorumpowanego i oderwanego od społeczeństwa Sajgonu.

Gdy zgromadzony tłum odmawiał rozejścia się, na ulicę wjechały pojazdy opancerzone i padły strzały.

Siedzi nieruchomo, dopóki jego ciało nie zamieni się w popiół.

Zapach kadzidła i zapach palonego ludzkiego ciała.

Był na miejscu, a gdy zobaczył co się dzieje, zaczął wykonywać zdjęcia.

Kryzys ten doprowadził do zerwania kontaktów Waszyngtonu z Diemem i podjęcia decyzji o zmianie przywództwa w Wietnamie Południowym.

Lou Conain, oficer łącznikowy CIA, zjawił się w kwaterze głównej spiskowców w mundurze, uzbrojony w rewolwer i wyposażony w 40 tysięcy dolarów w gotówce, nadając przez radio sygnał rozpoczęcia operacji. 99999.

Zbuntowane oddziały na ten sygnał zaatakowały pałac, a bracia Diem i Nhu uciekli tajnym przejściem szukając schronienia w katolickim kościele św.

Nad ranem 2 listopada 1963 roku, po zapewnieniu ich o bezpiecznym wyjeździe z kraju, bracia przywitali się z eskortą uściśnięciem dłoni i zostali wprowadzeni do transportera opancerzonego M113.

Oficjalna wersja mówiła, że obaj bracia, Diem i Nu, sami zakończyli swoje życia, ale była ona tak niewiarygodna, że nawet Lou Conain odmówił oglądania ciał, aby oszczędzić sobie zażenowania wynikającego z patrzenia kłamstwu w oczy.

Owszem, USA, w tym CIA, miały kontakt z planującymi zamach generałami i de facto dały sygnał, nie będziemy bronić Diema, ale to wcale nie znaczy, że Biały Dom zamówił zabicie Diema czy jego brata.

To właśnie nawieść o tym, że bracia Diem i Nhu zostali zabici, Kennedy miał zareagować z wstrząsem.

Poprzez aktywny udział w Puczu w 1963 roku, USA przestały być tylko sponsorem, a stały się tak naprawdę gwarantem nowego rządu, wpadając w pułapkę, z której nie było już dobrego wyjścia.

Co w Waszyngtonie odbierano jako drogę do przejęcia kraju przez Hanoi.

Do listopada 1963 roku na południu stacjonowało 16 tysięcy Amerykanów, w tym doradcy wojskowi, piloci helikopterów, specjaliści od podsłuchów elektronicznych, agenci CIA oraz zielone berety szkolące armię południowego Wietnamu.

Do starcia włączyły się cztery samoloty F-8 Crusaders lotniskowca USS Ticonderoga, które w locie nurkowym poważnie uszkodziły wrogie jednostki, zabijając czterech członków ich załog.

W rzeczywistości, jak się pewnie domyślacie, był to komunikat dotyczący starcia z 2 sierpnia, a nie 4 sierpnia, o czym McNamara wiedział lub powinien też wiedzieć, ale celowo to zignorował, rwąc się do akcji odwetowej.

Ta rezolucja dawała prezydentowi prawo do użycia wszelkich niezbędnych środków w Azji Południowo-Wschodniej.

Sprawmy, że koszt tej gry stanie się dla północy nie do udźwignięcia.

W chwili zdobycia niepodległości w całym kraju było zaledwie 30 inżynierów i garstka fabryk, a nowoczesny sektor przemysłowy stanowił jedynie około 12% gospodarki.

W efekcie, jak zauważali to amerykańscy piloci, naloty przypominały sprawdzanie, jak wiele bomb można zrzucić, nie zakłócając zbytnio życia mieszkańców.

Trzecia kwestia.

Operacja Rolling Thunder zakończyła się jesienią 1968 roku bez osiągnięcia przełomu.

Ciała, buty, płótno i morale.

Dla ludzi z miast przedzieranie się przez ściany zieleni było szokiem.

Wszechobecna wilgoć sprawiała, że mundury wiecznie lepiły się do ciał, a rdza błyskawicznie atakowała broń i zawleczki granatów.

Po nadepnięciu wyskakiwały w górę i rozrywały ciało.

Zamiast tego prześladował watrole noc w noc, doprowadzając amerykańskich żołnierzy do skrajnego napięcia psychicznego, które często wyładowywano agresją wobec cywilów.

Napalmu używano przede wszystkim do wypalania dżungli w celu odsłonięcia pozycji wroga, do niszczenia snajperów oraz likwidacji bunkrów, do których to płomienie wdzierały się szczelinami, nie dając obrońcom szans na przeżycie.

Żołnierze północy wlali benzynę bezpośrednio do jednego z amerykańskich bunkrów, a następnie podłożyli ogień, aby zmusić obrońców do poddania się lub też zginięcia w płomieniach.

Kluczowym momentem był 16 listopada, kiedy to po raz pierwszy w historii bombowce B-52 zostały użyte do bezpośredniego wsparcia wojsk lądowych.

Polegała ona na walce w tak bliskim kontakcie, często wręcz, że Amerykanie nie mogli wezwać wsparcia ogniowego w obawie przed uderzaniem we własnych ludzi.

Są też słynne kuchenki Huang Kam, sprytne paleniska z odprowadzaniem dymu długimi kanałami, tak by wydostawał się daleko od wejścia i rozpraszał po drodze.

Stworzyli oddziały szczurów tunelowych, żołnierzy o drobnej budowie ciała i niezwykłej odporności psychicznej, którzy schodzili do mroku uzbrojeni jedynie w latarkę i pistolet.

W całkowitej ciemności, gdzie widoczność zależała od słabnącej baterii latarki, każdy szept odbijał się echem od ciasnych, gliniastych ścian potęgując duszność i paraliżującą klaustrofobię.

Miny, na które gdy nastąpiło się, wyskakiwały w powietrze i mieliły ciało.

W tym roku każdy centymetr gruntu mógł być wyzwalaczem pułapki, a żołnierze poruszali się z ogromną ostrożnością, wiedząc, że w razie zranienia ewakuacja z ciasnego szyłu będzie po prostu niemożliwa.

Zaczynają się coraz większe operacje lądowe, starcia z regularną armią północy i równoległa, wyniszczająca wojna partyzancka na południu .

Do 1967 roku rośnie liczebność wojsk USA, rośnie też zmęczenie wojną, a strategia Body Count, czyli mierzenie sukcesów nie poprzez zajmowanie terytoriów, ale poprzez statystykę poległych wrogów nie przynosi rozstrzygnięcia.

Hanoi i Viet Cong szykują cios, który ma pokazać Ameryce, że wcale nie kontroluje południa tak, jak tego by chciała.

Byli tu przede wszystkim mieszkańcy ośrodków miejskich, takich jak Saigon, Hue czy Da Nang, których domy spłonęły w ogniu walk ulicznych lub zostały zrównane z ziemią przez amerykańskie lotnictwo i artylerię w celu wyparcia przeciwnika.

Natomiast te obrazy z ofensywy, te obrazy uchodźców nie są nawet w jednej części tak znane jak słynne zdjęcie, które 1 lutego 1968 roku podczas walk w Sajgonie zrobił Eddie Adams z Associated Press.

Oto historia słynnego zdjęcia strzału.

Eddie Adams, doświadczony fotoreporter agencji Associated Press, znajduje się na jednej z uliczek, gdzie komandosi Armii Południa właśnie schwytali więźnia.

A sam Eddie Adams, mimo otrzymania nagrody Pulitzera, do końca życia żałował publikacji tego zdjęcia.

Niska mgła nad polami ryżowymi, wilgoć, która wchodzi w ubranie, wąskie ścieżki między groblami, kępki bambusa, kilka biednych zagród z plecionymi ścianami, gliniane dzbany przy wejściach.

Ponad wszelką wątpliwość oddział przeleciał tu na marne.

To właśnie wówczas okazało się, jak wielu ludzi wiedziało, a jak niewielu chciało mówić o tym, co zaszło tego marcowego poranka w My Lai.

Przykładem jest chociażby Tan Pong 1969 rok.

Do tego cały język usprawiedliwień, pojęcia typu collateral damage, straty uboczne potrafiły działać jak znieczulenie, zamieniały konkretne tragedie w abstrakcyjny koszt.

Długa wojna bez sensownego finału, ekstremalny stres, pęknięcia między żołnierzami a dowództwem, to wszystko doprowadziło do trzech fatalnych zjawisk.

Napięcia rasowe.

Wiosną 1970 roku dochodzi do wejścia wojsk lądowych na pograniczne obszary Kambodży.

W kolejnych tygodniach fala strajków i demonstracji na setkach uczelni pokazuje jak głęboko społeczeństwo jest już przeciwko tej wojnie i jak blisko Ameryka znalazła się wewnętrznej granicy, której nikt nie chciał przekroczyć.

W centrum, przez wyżyny centralne, w stronę Kontum i Pleiku, z ambicją przecięcia kraju na pół.

Bez zmasowanego wsparcia lotniczego USA ten kraj, Wietnam Południowy po prostu się nie utrzyma.

Już po roku 1968, po szoku ofensywy TED i decyzji prezydenta Johnsona, że nie będzie kandydował, zaczęto szukać wyjścia z wojny kanałem dyplomatycznym i rozpoczęto oficjalne rozmowy w Paryżu.

Przez kolejne trzy lata dyplomacja znajdowała się w fazie bezruchu, ponieważ żadna ze stron nie chciała ustąpić w kluczowych kwestiach.

W październiku 1972 r. wydawało się, że pokój jest blisko, ponieważ komuniści zrezygnowali z żądania usunięcia prezydenta południowego Wietnamu Nguyen Van Thieu.

Dokument powoływał do życia Krajową Radę Pojedynania i Zgody Narodowej, w której obok rządu Thieu mieli zasiąść przedstawiciele komunistów.

Wielkie odkrycia geograficzne na przykład, żagle na horyzoncie, mapy rysowane od nowa, opowieść o odwadze i poznawaniu.

Tylko, że chciałbym, abyśmy wszyscy mieli świadomość, że niestety Spotify jako firma nie płaci twórcom podcastów.

Wybieracie próg wsparcia, robicie płatność i tyle.

Ja waszego wsparcia nie traktuję jak oczywistości.

No i jak zawsze zapraszam na moje social media.

To dla mnie naprawdę, naprawdę niezwykła rzecz i jestem wielkim szczęściarzem, że Was mam.

Szczególnie chciałbym podziękować następującym osobom.

Program użycia Agent Orange zatwierdzono w 1962 roku, a w ramach operacji Trail Dust i przede wszystkim Ranch Hand 1965-71 zrzucono około 75 milionów litrów środków chemicznych na powierzchnię około 1,5 miliona hektarów.