Mentionsy

Doświadczenia różnych firm i instytucji pokazują, że nie do końca tak jest.

Pani Alicjo, gdyby miała pani polecić osobom, które wchodzą dopiero w świat prostojęzyczny, a nie są językoznawcami i językoznawczyniami, jakąś publikację, od której warto by było zacząć swoją przygodę z prostym językiem, to co by to było?

Myślę, że taką publikacją, która w ogóle trochę zaczęła przygodę całej Polski z prostym językiem jest książka jak pisać o funduszach europejskich.

Faktycznie stworzona wokół funduszy europejskich i mogłoby się wydawać, że osobom nie zajmującym się ani funduszami, ani Europą nie będzie ona przydatna.

Zaczyna się od wymienienia 4 prostych zasad prostego języka, prawda?

Omawia takie najczęstsze błędy w takich tekstach urzędowych, w tekstach administracyjnych.

Oczywiście na przykładach funduszy europejskich oraz można w niej znaleźć także taki bardzo przydatny słownik wyrazów trudnych, takich form błędnych, które bardzo często przewijają się w takich tekstach, które chcemy, żeby brzmiały poważnie.

I tak jak pani powiedziała, niektórzy patrzą na ten podręcznik jako na taką książkę stricte o funduszach europejskich, ale to książka uniwersalna.

Z drugiej strony 2015 rok, teraz mamy rok 2025, czyli 10 lat trochę już minęło od momentu napisania tego podręcznika.

Może faktycznie trochę już inaczej do nich podchodzimy, inaczej je klasyfikujemy, wskazujemy choćby pięć elementów takiego prostego komunikatu zamiast czterech, ale te błędy nadal są powielane ze względu na to, że tak głęboko po prostu zakorzenione są w naszym wyobrażeniu tego poważnego administracyjnego stylu, że nie można, nawet dziesięć lat nie wystarczyło, żeby je zupełnie wyrugować.

Tak, czyli z jednej strony ta aktualność tego podręcznika zasadza się na tym, że no właśnie po tych 10 latach nadal piszemy trudno jako urzędnicy i nie tylko jako urzędnicy, bo też doświadczenia administracji uniwersyteckiej pokazują, że piszemy trudno, a z drugiej strony, że no właśnie te zasady prostojęzyczne są uniwersalne bez względu na to, że minęło te 10 lat, to niewiele się zmienia.

Co jeszcze możemy polecić osobom, które chciałyby się zajmować prostym językiem?

Dostępna internetowa encyklopedia prostej polszczyzny, których autorek zapomniałam, przyznam szczerze.

W której natknęłam się na mnóstwo pojęć, których w ogóle nie znałam, a ze względu na dosyć popularny wybór przyszłej pracy dla studentów uniwersytetu, czyli korporacji, ten słownik może być bardzo przydatny.

Ale to, o czym Pani powiedziała, korporacje są tak wszechobecne, zwłaszcza w tym naszym środowisku, powiedzmy takim wielkomiejskim, że język korporacyjny, ten zanglicyzowany, również wpływa na to, jak mówimy i jak piszemy do klientów.

Czy jeszcze coś możemy polecić naszym słuchaczom i widzom?

Przede wszystkim jest nawet pewnego typu słownik częstych właśnie błędów czy form nadużywanych.

Co mnie osobiście bardzo się spodobało to zbiór spójników, które na polonistyce nazywamy skorelowanych w przypadku tego

Takich jak zarówno jak i, które sama zauważyłam, że w takich tekstach często się gubią w najzwyczajniej świecie.

Takich najzwyczajniej w świecie częstych błędów poprawnościowych.

No właśnie, bo prosty język to już poprawność i do tego trochę nawiążemy za chwilę, albo może nawet już teraz, bo myślę, że kolejną publikacją, czy właściwie cyklem publikacji, o których warto wspomnieć, to poradnik językowy.

My oczywiście pod filmem podlinkujemy wszystkie te publikacje, o których mówimy, ale no właśnie, żeby tak zachęcić naszych widzów i słuchaczy.

W kontekście prostego języka powstał nawet chyba specjalnie cały numer poświęcony prostemu językowi.

Tam sama znalazłam kilka artykułów mnie osobiście ciekawiących.

Ja trochę idę w stronę może urzędów, może takiej internetowej komunikacji.

Organizacja tekstów w tekstach prostojęzycznych, podział na sekcje tego tekstu z podtytułami.

Gdybyśmy chciały tutaj wymieniać te publikacje prostojęzyczne, to pewnie nie wystarczyłoby nam ani tego odcinka, ani jeszcze wielu innych odcinków.

Większość z tych publikacji, zwłaszcza tych, które są dostępne online, zebrał Mateusz Gromulski, z którym zresztą też już odcinek nagrywaliśmy, w repozytorium Laboratorium Efektywnej Komunikacji.

Strasznie nieprostojęzyczna nazwa, ale to miejsce również podlinkujemy naszym widzom i słuchaczom.

Tam jest sporo takich tekstów poprawnościowych.

To może powiedzmy w takim razie, gdzie osoby, które nie kończyły polonistyki, nie kończą polonistyki i nie skończą polonistyki, mogą szukać pomocy w tych kwestiach poprawnościowych.

To znaczy są sprawdzone strony, sprawdzone źródła online, z których warto korzystać.

Zdecydowanie najlepszym z tych źródeł jest słownik...

I tam rzeczywiście to jest trochę taki odpowiednik tej wersji papierowej.

Ale przyznam szczerze, po powiedzmy uspokojeniu tych pierwszych nastrojów, ta reforma ma całkiem sporo sensu.

Mieliśmy bardzo dużo wyjątków, teraz będzie ich prawdopodobnie trochę mniej, choć przyjęcie tych, wiadomo, zmian może trochę zająć i na pewno spotkać się z jakimś oporem.

Tak, ukreskowane CH zostaje.

Czy korzysta z nich Pani również w takiej swojej praktyce codziennej?

Jeżeli nie jestem czegoś pewna, sprawdzam, co może mi podpowiedzieć prof. Bańko choćby, czy nawet zespół Uniwersytetu Warszawskiego ds.

To jest po prostu Frequently Asked Questions i możemy z nich korzystać, po co zadawać je znowu.

Mnie przychodzi na myśl taka piosenka chyba Ryngowskiego, Wszystko już było prócz nas.

Rzeczywiście poradnie językowe są taką dobrą skarbnicą pytań już zadanych i odpowiedzi.

Warto cały czas być na bieżąco również z tymi zmianami i również z podejściem językoznawców do pewnych zmian.

Nie da się ukryć, że niektórzy językoznawcy mają inne podejścia do różnych rzeczy.

Niektórzy trochę sztywniej, inni z trochę większym luzem.

Może być to podejście liberalne, może być takie podejście nacjonalistyczne, takie, które unikamy wszelkich zapożyczeń, a tak by się nie dało zupełnie mówić.

Oczywiście, zawsze warto mieć autorytety, również w tych kwestiach językoznawczych.

No właśnie te poradnie językowe są różne, bo to jest poradnia językowa PWN-u z jednej strony, z drugiej strony poradnia Uniwersytetu Warszawskiego, o której Pani wspomniała i w ogóle sporo poradni takich uniwersyteckich.

Nawet jednak w tych poradniach nie znajdziemy odpowiedzi na pytanie, a przynajmniej nie zawsze znajdziemy odpowiedź na pytanie, jak odmieniać nazwiska.

No bo właśnie piszemy listy do konkretnych osób, wymieniamy konkretne osoby.

I znowu, gdybyśmy chciały zrobić odcinek o tym, jak odmieniać nazwiska, to pewnie nie wystarczyłoby nam czasu, ale jest bardzo poręczne źródło.

Także istnieje strona Akta Forte, gdzie najzwyczajniej w świecie wpisujemy nazwisko, zaznaczamy o jaką formę, nazwisko męskie, żeńskie czy zbiorowe, o co będzie nam chodzić i wypluwa nam poprawne wersje, nawet kilka czasem, jeżeli są warianty odmiany nazwiska.

I nie tak jak pani powiedziała, niekoniecznie w wujku Google czy w czacie GPT, ale w takich sprawdzonych źródłach.

I taką bliźniaczą stroną do tej strony od nazwisk jest też strona od nazw miejscowych, bo te są chyba jeszcze trudniejsze niż nazwiska.

Mamy sporo miejscowości o tej samej nazwie w różnych regionach kraju i to bardzo często zależy od tego, która ta miejscowość, ona się inaczej odmienia.

To jeszcze tak na koniec, może powiedzmy coś o słowniku języka polskiego, bo ich jest dużo znowu.

Mamy sporo tych słowników, ale kilka lat temu pojawił się na rynku, trochę w cudzysłowie rynku, bo znowu myślimy o słowniku internetowym, wielki słownik języka polskiego.

Faktycznie, jeżeli mam jakieś wątpliwości, zwłaszcza jeśli chodzi o łączliwość wyrazów, czyli jaki czasownik łączy się z jakim rzeczownikiem albo rzeczownik z czasownikiem czy przymiotnikiem, to jest pierwsze miejsce, do którego idę.

Niektórzy to sprawdzają w korpusach, ja osobiście nie przepadam, więc Wielki Słownik Języka Polskiego, najzwyczajniej w świecie, w tych zakładkach takich jak odmiana, mogę sprawdzić, czy to będzie dla, czy to będzie z, czy...

To też widać, że ten słownik się zmienia, ewoluuje również pod takim kątem technologicznym.

Tutaj się pojawiają różnego rodzaju błędy, czy właśnie chociażby ta składnia, o której pani powiedziała, to ważny komponent tego słownika.

No właśnie, zawsze warto się pochwalić, że coś się wie, ale ta etymologia też się może przydać, bo jeżeli patrzymy z takiej perspektywy zapożyczeń na język urzędowy, to widzimy na przykład kalki z języka rosyjskiego, więc ta etymologia w wielkim słowniku języka polskiego też może być przydatna dla specjalistów od prostego języka.

Być może jeszcze kiedyś się spotkamy i porozmawiamy o innych zagadnieniach związanych z prostym językiem.