Mentionsy

Doktor Piotr Parzymies, doktor z Uniwersytetu Londyńskiego z biologii molekularnej, chociaż temat naszej rozmowy to nie biologia molekularna, trochę ta biologia zwykła, zoologia, bo chodzi o twoją nową książkę, historia pandy wielkiej, czyli z bambusowego lasu na dyplomatyczne salony, wydawnictwo akademickie Dialog Warszawa 2025.

Piotrze, czemu panda wielka zasłużyła na własną książkę i czemu jest to książka więcej niż tylko zoologiczna?

No faktycznie, panda wielka jest stworzeniem niesamowitym, no według mnie, ja o zoologię interesuję się od bardzo dawna, no ale według mnie jest to zwierzę najbardziej, że tak powiem, wielowymiarowe i też no naprawdę tutaj interesujące na wielu płaszczyznach, no bo to nie jest tylko bardzo fascynujące stworzenie.

Samo w sobie, ale też wiadomo, symbol udanej ochrony międzynarodowej, ochrony przyrody, żeby daleko nie szukać WWF, którego panda jest symbolem od 1961 roku, ale także symbol Chin, państwa środka, no i wreszcie skuteczne narzędzie dyplomatyczne, no więc uznałem, że warto tutaj połączyć swoje umiejętności biologiczne właśnie też z zainteresowaniem państwem środka, gdyż niewiele osób o tym może wiedzieć, ale jestem od...

Dużo o nim czytałem, więc uznałem, że o tych pandzie trzeba napisać.

Dyplomacja tutaj w drugą stronę zadziałała i kontakty osobiste przełożyły się na zainteresowanie pandą.

No tutaj panda faktycznie jest najbardziej powszechnie wykorzystywanym gatunkiem zwierzęcia dyplomacji.

Dyplomacja dziobakowa, ale faktycznie w przypadku pandy wyszło to zdecydowanie najlepiej.

Zostało to przebadane, więc wykazano, że panda po prostu posiada cechy, które przypominają w pewnym sensie ludzkie niemowy, np.

Problem jest taki, że tutaj rzecz działająca na korzyść pandy jest taka, że jest to gatunek endemiczny, występuje obecnie tylko w Chińskiej Republice Ludowej, więc od razu kojarzy nam się wyłącznie z jednym państwem.

No i właśnie w związku z tym... No i nawet w tych prowincjach nie występuje bardzo licznie, bo pand jest na świecie bardzo, bardzo mało.

Obecnie w niewoli jest to kolejne 700, więc powiedzmy 2,5 tysiąca pand jest, ale nie są to faktycznie liczby jakieś bardzo wysokie.

Tutaj w szczytowym momencie populacja pandy wynosiła tak mniej więcej 40 tysięcy lat temu 100 tysięcy osobników.

Mówiliśmy trochę o polityce i do polityki jeszcze wrócimy, ale wcześniej może opowiedzmy o naszym aktorze, bo panda wielka to nie tylko zwierzę ciekawe przez to, że dzisiaj żyjące w zaledwie tam 2,5 tysiąca, nie chcę powiedzieć egzemplarzy, osobników, no ale też ciekawe, bo po prostu rzadko spotyka się zwierzę tak słodkie, tak wydawałoby się nieporadne.

W tym szaleństwie jest metoda, jeżeli chodzi o pandzie, o nieporadność.

Tutaj panda posiada naprawdę wiele niezwykłych cech.

Panda należy do rzędu saków nazywanych drapieżnymi, co może na pierwszy rzut oka wydawać się niedorzeczne, gdyż jak wiemy 99% jej diety stanowi...

Tak, jak najbardziej rodzina niedźwiedziowatych, ale właśnie ten tutaj paradoks determinuje bardzo dużo cech pandy.

Układ pokarmowy tegoż gatunku przypomina te typowych drapieżników, czyli krótkie li, to też prosta budowa żołądka, co powoduje, że panda

Oszczędzanie energii, no ale według mnie te cechy rozszerzają się jeszcze na inne aspekty, na przykład bardzo śmieszna pandzia buzia, czyli szeroki pysk.

Tutaj możemy jeszcze dalej pójść, nawet biało-czarne ubarwienie pandy jest

Zimą białe części jej ciała pozwalają na kamuflaż na tle śniegu, a ciemne, załóżmy na tle kamieni czy jakichś pni, no panda tutaj posiada jeszcze kolejne niezwykłe przystosowania, jak na przykład szósty palec, tak zwany pseudokciuk, czyli przedłużenie kości nadgarstka, które

Było tutaj dużo z tym nieporozumień, stereotypów, co powiązane było z faktem, że pandy w niewoli po prostu rozmnażały się bardzo trudno.

No i wreszcie najbardziej chyba znany i kontrowersyjny sposób, czyli prywatne seanse filmów, że tak powiem, romantycznych, mówiąc tak dość eufemistycznie, pokazujące kopulujące pandy samcom w niewoli.

Parę lat, no i tutaj w tej galerii Sław Pandzich, trudno nie wymienić samca, Pan Pan, który zmarł jakieś, no już ponad 10 lat temu i w ciągu swojego długiego, bo ponad 30-letniego życia spłodził ponad 130 potomków, co w pewnym momencie stanowiło aż 25% wszystkich pand urodzonych w niewoli.

No więc były konkretne osobniki, które bardzo się do tego wzrostu przyczyniły, ale tak jak powiedziałem, panda to naprawdę niezwykłe

Powiedzmy jeszcze ostatnią rzecz taką z historii pandy tej niepolitycznej.

Tak, na początku były to naturalne zmiany klimatyczne, po prostu klimat stał się coraz zimniejszy, w związku z tym ten zasięg pandy, który był kiedyś naprawdę rozległy, zaczął się kurszyć, no ale już około 200 tysięcy lat temu tutaj, że tak powiem, pałeczkę przejęła działalność ludzka, różne, że tak powiem, aktywności.

Rozmiar siedlisk pand na początku XXI wieku wynosił tylko 20% wartości z lat 60. wieku XX, więc to pokazuje, jak drastyczna była to zmiana.

Na szczęście w Chinach obecnie wylesianie nie tylko udało się zastopować, ale wręcz aktywnie prowadzone jest zalesianie, więc rozmiary populacji pand XXI wieku po prostu wzrastają.

Panda wielka to nie tylko ciekawe zwierzę, ale też narzędzie polityki.

Jak powstała dyplomacja pand i czemu to jedyna taka zwierzęca dyplomacja, która rzeczywiście się udała?

Tak, no tutaj zaczynając od drugiej części pytania, to wydaje mi się, że to jest po prostu splot pewnych korzystnych czynników, czyli urok pandy to, że jest to zwierzę endemiczne, no i też trzecia kwestia, że pomimo początkowych problemów, no zwierzę, jednak udało się znaleźć, tak powiem, odpowiednie warunki, parametry dla tego zwierzęcia w ogrodzie, w ogrodach zoologicznych, więc pandy naprawdę radzą sobie nie na gorzej, przyświeci się na przykład do dziobaków, które masowo umierały podczas podróży, czy potem w ogrodzie

No jeżeli chodzi o sam proces, to tutaj w ogóle bardzo ciekawą kwestią jest fakt, że panda wielka do pewnego momentu w Chinach nie była praktycznie w ogóle znana.

Taki pierwszy przypadek ofiarowania, potwierdzone ofiarowania pary pand wielkich miał miejsce w roku 1941, bardzo ważna w chińskiej historii.

Pani Song Meilin, żona polityka Chiang Kai-shek przekazała parę pand

To wtedy właśnie po raz pierwszy zaczęto używać pandy jako część takiej naprawdę państwowej, długoterminowej strategii.

No i właśnie... Czyli chociaż korzenie sięgają jeszcze Chiang Kai-shek'a, no to ta właściwa dyplomacja pand to już jest typowo pomysł... Chińska republika.

No i właśnie wówczas chiński premier Zhou Enlai powiedział pani Nixon, że przekaże, że Chiny przekażą parę pand

Wielki w tymże samym 1972 roku również pandy zawitały do Japonii.

Parapant, Lanlan i Kan-Kan trafiły do japońskiego Ueno Zoo.

Obecnym pand Xiaoxiao i Lei Lei, które opuszczają Japonię, ma to duże znaczenie, gdyż właśnie niedługo, po raz pierwszy od 50 lat, w Japonii zabraknie pand wielkich.

Pierwsza faza trwała do połowy lat 80. i wówczas pandy były podarowywane, te podarunki nie miały...

Od połowy lat 90. stosowany jest model, który obowiązuje do dziś, czyli para pand wielkich wypożyczana jest na 10 lat za opłatą zazwyczaj miliona dolarów rocznie.

Która to ma iść na ochronę pandy lub ochronę przyrody jako takiej w prowincji Sichuan i w całych Chinach?

No i właśnie pandy wykorzystywane są jako taka pieczęć, która wskazuje na chęć długiej, owocnej współpracy.

Najlepszym wyznacznikiem tego, czy panda gdzieś trafi, czy nie, jest wolumen handlu pomiędzy Chinami a państwem przyjmującym właśnie z dziesięciu największych partnerów handlowych Chin z 2024 roku.

Tylko dwa kraje, czyli Indie i Wietnam, nigdy od Chin pand nie otrzymały, więc pokazuje to, że ważnym partnerom handlowym Chin jest zazwyczaj.

No i z tą Japonią to też jest ciekawa historia, no bo tutaj mówisz milion dolarów rocznie za wypożyczenie PAN, tak, wzięcie w jakiś ryczałt, ale z drugiej strony to się zwraca, więc teraz Japonia wcale nie przyjmuje z ulgą tego finansowego oddechu, ale to będzie cios.

Tutaj mogę podać, bo obecnie dużo mówi się o właśnie panda Xiao Xiao i Lei Lei z tokijskiego Wenozu, ale tutaj według mnie jeszcze lepszym przykładem jest miasteczko Sirachama, w którym moja żona niedawno była i tam do czerwca 2025 roku również przebywały cztery pandy wielkie, które niestety musiały powrócić do Chin.

Jest to przykład naprawdę dobry, gdyż według szacunków miasteczko to utraci w związku z brakiem pand nawet 200 tysięcy turystów rocznie, a jego roczny budżet skurczy się o 40%.

Gospodarka pand po chińsku się ma od zim zi, czyli właśnie wykorzystanie motywu i przedmiotów związanych z pandami do wsparcia lokalnej gospodarki.

To tylko fragment tej historii, bo naprawdę historia pandy wielkiej jest ciekawa.

Tak właśnie nazywała się książka Piotra Parzymiesa, doktora Piotra Parzymiesa z Uniwersytetu Londyńskiego, biologa, no ale tutaj wchodzącego w rejony zoologiczne i historyczne, polityczne, bo pandy wielkiej nie da się opisać bez zawierania tych politycznych fragmentów.