Mentionsy

Dzisiaj jest ze mną ponownie Arek Czapla i chcemy zakończyć wątek Wernera von Brauna w Stanach Zjednoczonych.

Cofnijmy się jednak kilka lat, aby przybliżyć słuchaczom wydarzenia, które bezpośrednio poprzedzały utworzenie NASA, a które są związane z historią naszego znajomego SS Sturmbannfuhrera Wernera von Brauna.

Jak już wspomnieliśmy w trzecim odcinku tej serii, von Braun zaczął intensywnie pracować nad swoim PR-em.

W latach 1951-53 von Braun publikuje serię ośmiu artykułów w czasopiśmie Colliers, które było wtedy jednym z najpoczytniejszych czasopism w USA.

Von Braun i jego artykuły zostały zauważone wtedy przez Warda Kimbella, animatora i producenta, którego Walt Disney zaprosił do pracy nad swoim nowym i wtedy nowatorskim pomysłem programu Disneyland.

Ferner von Braun opowiadał w nim niezwykle sugestywnie i z zaangażowaniem o konstrukcji rakiet kosmicznych i możliwościach podboju kosmosu.

Posłuchajmy Von Brauna w programie Disneya.

Werner von Braun.

Disney nakręcił jeszcze dwa programy z udziałem von Brauna, Człowiek i Księżyc i Na Marsie i Dalej.

Cyklem programów Disneya zbiegły się inne ważne wydarzenia w życiu von Brauna.

gdzie mieściła się baza Redstone Arsenal, w której teraz pracował von Braun i jego Pyramid Team.

Raz z von Braunem obywatelstwo otrzymało jeszcze 102 osoby, 30 innych niemieckich naukowców, ich żony i dzieci.

Amerykanie wystrzeliwują swojego pierwszego satelitę i nazwisko Von Braun, dzięki programom mediów, zna każdy Amerykanin.

Werner von Braun.

I von Braun ściąga ze sobą swoich zaufanych kolegów jeszcze z Pineminde, którzy są z nim w USA od 15 lat.

dr Eberhard Ries, zastępca von Brauna do spraw badań rozwoju.

Marszala pracowali z von Braunem jeszcze w III Rzeszy.

Arek, ale musimy również powiedzieć, że do zespołu von Brauna trafia nasz stary znajomy z Siedmiogrodu, znany z poprzednich podcastów.

W 1955 na zaproszenie swojego byłego ucznia Wernera von Brauna dołączył do amerykańskiego programu Centrum Rozwoju Rakiet w Huntsville.

Wywiad Sił Lądowych przekazał teczkę osobową von Brauna do Wydziału Bezpieczeństwa Centrum Lotów Kosmicznych.

Wywiad, jak widzimy, nadal chronił von Brauna i jego prawdziwą historię.

To, jak amerykański wywiad chronił von Brauna, pokazuje proces załogi obozu Dora Nordhausen, którego częścią był zakład Mittelwerk.

Na potrzeby tego procesu oficer wywiadu Sił Lądowych Armii Amerykańskiej przesłuchał właśnie von Brauna.

Przesłuchanie odbyło się w USA, bo władze amerykańskie nie zgodziły się na osobiste uczestnictwo von Brauna w procesie w Niemczech w obawie, że może już tam stamtąd nie wrócić.

Fragment zeznania von Brauna z 14 października 1947 roku, złożone do procesu Gorga Rickheya w sprawie zbrodni popełnionych w Dora Nordhausen.

Uderzające jest to, jak były stawiane tutaj te pytania przez przeschujących von Brauna.

z von Brauna, z Golgarik-Heja i to za tym idzie z innych członków zespołu niemieckich naukowców von Brauna, a obciążyć odpowiedzialnością Albina Zawadzkiego, dyrektora technicznego zakładu w Mittelberg oraz pułkownika SS, SS Oberführera Hansa Kammlera.

W poprzednim podcaście też sugerowaliśmy, że Werner von Braun strasznie się bał, że złapią Kammlera.

Ale nie będziemy tutaj przybliżać niewątpliwego wkładu von Brauna i jego zespołu w amerykański program podboju kosmosu, bo jest to wiedza powszechnie znana.

Werner von Braun przez lata dbał o budowanie odpowiedniego wizerunku i swojej historii.

Mało kto dzisiaj wie i pamięta, że wszedł wtedy na ekrany amerykańskich kin, i nie tylko amerykańskich, film oparty na biografii von Brauna pod tytułem I'm at the Stars – Sięgam po gwiazdy.

Powstał on na fali popularności von Brauna po wystrzeleniu 1 lutego 1958 roku pierwszego amerykańskiego sztucznego satelity Explorer 1.

Była to raczej fikcyjna opowieść o von Braunie.

Twórcy filmu wymyślili nawet wątek romansu von Brauna z sekretarką Spineminde, która była brytyjskim szpiegiem.

Reżyserem filmu był Anglik, J. Lee Thompson, który nie darzył von Brauna specjalną sympatią.

Film miał słabe recenzje, nie podobał się również samemu von Braunowi, natomiast wywołał publiczne kontrowersje i protesty mieszkańców m.in.

Film ten jednak nie przedstawiał von Brauna w korzystnym świetle.

Tak czy inaczej, film, a raczej jego odbiór, podkopały ten starannie budowany obraz swojego życiorysu, który von Braun sprzedawał w USA od czasu swojego przybycia w 1945.

Co ciekawe, wiedza o przeszłości von Brauna szybciej zaczęła wypływać poza żelazną kurtynę, pewnie dlatego, że komunistycznej propagandzie zależało na zdyskredytowaniu moralności Stanów Zjednoczonych.

Prawdziwa kariera rakietowego barona Wernera von Brauna.

Książka raczej w duchu propagandowym jednak ujawniała fakt, że von Braun był w SS.

W 1964 roku pojawił się też artykuł w sowieckiej Izvestii oskarżający von Brauna o członkostwo w SS i współudział w zbrodniach.

I Wernerze von Braunie.

Redakcje zasypały listy byłych francuskich więźniów obozu Dora Mittelberg, którzy oskarżali von Brauna o współodpowiedzialność za nieludzkie traktowanie, cierpienie i śmierć wielu więźniów.

Listów było tyle, że Paris Match poprosił von Braun o odpowiedź na te oskarżenia.

Jak dziś wiemy, wywiad sił lądowych Stanów Zjednoczonych miał wiedzę, którą obciążała von Braun, tylko ją utajnił.

Mało tego, von Braun przytoczył jeszcze fakt, że w marcu 1944 roku został aresztowany przez gestapo pod zarzutem sabotowania programu V2.

Otóż w nocy 14 marca 1944 roku Werner von Braun wraz z kilkoma współpracownikami został aresztowany przez gestapo i przewieziony do więzienia w Stettin, czyli w Szczecinie.

Ale wróćmy do von Brauna.

Tak czy inaczej, von Braun kolejny raz zdołał prawie wybielić swój wizerunek, bo jednak tym razem smród pozostał i zaczął się za nim ciągnąć.

Kłopoty wróciły w 1969 roku, gdy o możliwość przesłuchania von Brauna poprosili zachodniomiemieccy prokuratorzy prowadzący własne śledztwo w sprawie zbrodni w obozie koncentracyjnym Dora.

Niedługo po tym, gdy Apollo 11 szykowano do startu, emerytowany generał major Julius Klein zapytał von Brauna listownię o felieton sprzed 20 lat.

Felietonista Drew Pearson napisał o nim, że von Braun był członkiem SS.

Von Braun przyznał Kleinowi, że był w SS, ale poprosił go o zachowanie tej informacji dla siebie, ponieważ zaszkodziłoby to jego współpracy z NASA.

Jednak to jest von Braun.

I póki co od 21 lipca 1969 roku, w wyjątkowym dniu, który był poprawinami wesela moich rodziców, serio, von Braun święcił największy sukces swojego życia.

Przed bankietem, planowanym z okazji tego lądowania, asystent nowego amerykańskiego prezydenta, Richarda Nixona, poprosił FBI o sprawdzenie von Brauna.

Powiem mu to, von Braun pojawił się z żoną na uroczystym bankiecie w hotelu Century Plaza w Los Angeles 13 sierpnia 1969 roku.

NASA i von Braun snuli jeszcze chore plany załogowego lotu na Marsa, ale konkurencyjnie pojawił się projekt stacji orbitalnej i wahadłowców.

Von Braun na krótko w lutym 1970 roku został dyrektorem do spraw planowania programów w kierownictwie NASA w Waszyngtonie.

Tu warto nadmienić, że von Braun był przeciwnikiem koncepcji wahadłowców, która ostatecznie została wybrana i którą znamy dzisiaj, czyli statku orbitalnego wielokrotnego użytku z zewnętrznym odrzucanym zbiornikiem paliwa oraz dwoma rakietami startowymi na paliwo stałe.

W czerwcu 1972 roku von Braun zrezygnował z dalszej pracy w NASA.

wspomniany przez ciebie w poprzednim podcaście, który teraz pracował dla Reader's Digest, odmówił w 1970 roku opublikowania nowego artykułu von Brauna, o który sam wcześniej poprosił.

Mnożyły się publiczne pytania o przeszłość von Brauna.

Von Braun zmarł 16 czerwca 1977 roku na rakat szóstki w szpitalu w Alexandria w stanie Virginia.

Prawda o von Braunie i tym, kto stał za kulisami amerykańskiego programu rakietowego i kosmicznego przybijała się na powierzchnię jeszcze długo, dzięki wieloletnim staraniom rządu i służb wywiadowczych Stanów Zjednoczonych, aby to utajnić.

Tym drugim wizytatorem był Werner von Braun.

Wspomniany przez nas wcześniej raport na temat dopuszczenia von Brauna do tajnych prac nad rakietami w USA został ukończony w 1947 roku.

Natomiast siły lądowe Stanów Zjednoczonych utajniły go do listopada 1984 roku, 6 lat po śmierci von Brauna.

Zapewne to, że miała wiedzę, że von Braun i część ludzi z jego zespołu, których sprowadzili do USA, wspomnijmy jeszcze nielegalnie według ówczesnego prawa sprowadzili, w ramach operacji Paperclip, była odpowiedzialna za zbrodnie wojenne.

Świetnie podsumowuje to wypowiedź pewnego amerykańskiego porucznika, któremu przekazano pod nadzór von Brauna i sześciu jego współpracowników tuż po poddaniu się ich Amerykanom.

Z lutego 1985 roku potwierdzają, że obie instytucje miały pełną wiedzę o przynależności Wernera von Brauna do SS oraz jego roli w funkcjonowaniu zakładów Mittelwerk i wykorzystywaniu więźniów do produkcji rakiet.

Uczestniczył w nim Werner von Braun, Adolf Rudolf, dyrektor techniczny Mittelwerk, trzech innych członków jego zespołu, którzy później trafili do USA oraz wysocy rangą funkcjonariuszy SS.

Michael Neufeld, kustosz National Air and Space Museum, odkrył list von Brauna do Albina Sawackiego.

w którym von Braun wyraził zgodę na jego propozycję zatrudnienia więźniów posiadających wykształcenie techniczne, w tym francuskiego profesora fizyki na stanowisku kierownika tego zespołu.

Dokumenty te jednoznacznie wskazują, że von Braun brał czynny udział w wykorzystywaniu więźniów obozów koncentracyjnych jako przymusowej siły roboczej do produkcji rakiet V2, co zostało w Norymberdze uznane za zbrodnię wojenną.

Von Brauna nie, ale w pewnym stopniu sprawiedliwość dosięgła jego bliskiego współpracownika Artura Rudolfa.

Rudolf blisko współpracował z von Braunem od lat 30., również w USA, na wysokich stanowiskach w NASA, a w czasie wojny był dyrektorem produkcji w Dora Mittelwerk.

W 1975 roku imieniem von Brauna nazwano kompleks rozrywkowy z halą na 9 tysięcy ludzi Huntsville w Alabamie, gdzie oczywiście przez wiele lat pracował von Braun i jego ludzie.

Obiekt funkcjonował jako Von Braun Center.

Aczkolwiek w Wikipedii nadal funkcjonuje jako Von Braun Center.

Marcin, Werner Von Braun był również obiektem dowcipów satyryków.

Tak, w 1965 roku amerykański satyryk Tom Lehrer opublikował utwór Werner von Braun na albumie That Was The Year That Was.

To nie mój dział, mówi Werner von Braun.

To była dobra, stara amerykańska wiedza i technologia, dostarczona przez dobrych, starych Amerykanów jak dr Werner von Braun.

Zbierzcie się wokół, zaśpiewam Wam o Wernerze von Braunie, człowieku, którego lojalność kieruje się tym, co wygodne.

Ha, nazista, szmazista, mówi Werner von Braun.

To nie moja działka, mówi Werner von Braun.

Na przykład wdowy i kaleki w starym Londynie, które swoją sowitą rentę zawdzięczają Wernerowi von Braunowi.

Umiem liczyć, a uczę się po chińsku, mówi Werner von Braun.

Dziś na oficjalnej stronie NASA w notatce poświęconej von Braunowi znajdują się informacje na temat tego, że był w SS oraz zakładu obozu Dora Mittelberg.

Możemy tam wręcz przeczytać, że von Braun doskonale zdawał sobie sprawę z okropnych warunków i brał udział w podejmowaniu decyzji o wykorzystaniu pracy niewolniczej.

Jeżeli ktoś ze słuchaczy chce to sobie sprawdzić, proszę wejść na stronę, na oficjalną stronę NASA, NASA.gov i wpisać sobie tam, jest taka lokalna wyszukiwarka, wpisać sobie hasło von Braun i tą notatkę można znaleźć.

Wszystko to można by powiedzieć w jakimś sensie dzieci dzieła von Brauna, tylko na całej tej wystawie nie ma ani jednej wzmianki o nim, a przynajmniej ja takiej nie znalazłem, a wystawę obejrzałem naprawdę dobrze.

Arek, skusisz się na koniec o ocenę von Brauna?

Dla mnie von Braun jest postacią bardzo kontrowersyjną.

Jak wspominaliśmy z odtajnionych w latach 80. amerykańskich dokumentów, wynika, że von Braun miał pełną świadomość warunków panujących w Mittelwerk.

Te liczby pozostają trwałym cieniem na nazwisku von Braun i nawet pomimo jego późniejszych osiągnięć w amerykańskim programie kosmicznym.

Chciałbym podziękować wszystkim i podsumować tę całą serię, bo wydaje mi się, że fajnie opowiedzieliśmy Państwu o tym całym programie, o historii życia von Brauna, pokazując sporo rzeczy, które nie są powszechnie znane.

Tak, nagramy jeszcze ten odcinek, ale on już nie będzie o Von Braunie, ale będzie z bronią V związany.