Mentionsy

Historia i podróże w Miejsca Nieoczywiste
Historia i podróże w Miejsca Nieoczywiste
24.02.2026 07:30

Kanał Augustowski. Wojna celna, inżynieria i granice imperiów

Wesprzyj podcast:

⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠

⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Kanał Augustowski, zbudowany w latach 1824–1839 w Królestwie Polskim, powstał w celu obejścia pruskich ceł i połączenia rzek Biebrzy, Netty, Czarnej Hańczy i Niemna. Osiemnaście śluz wzdłuż kanału świadczy o umiejętnościach konstruktorów XIX wieku pod przewodnictwem Pułkownika Ignacego Prądzyńskiego.

Przewidziano, że kanał połączy jeziora augustowskie z Bałtykiem, jednak wojny i zmiany granic przerwały te plany. Obecnie kanał jest wykorzystywany przez turystów, żeglarzy i kajakarzy. Kanał Augustowski, wpisany na listę Pomników Historii, pozostaje zabytkiem techniki i elementem dziedzictwa kulturowego.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 14 wyników dla "Prądzyński"

Do opracowania projektu technicznego wyznaczono Ignacego Prądzyńskiego.

Jeżeli coś wam świta, to tak, to ten Ignacy Pantaleon Prądzyński, oficer Armii Królestwa Polskiego, weteran wojen napoleońskich.

Prądzyński, nieposiadający wcześniejszego doświadczenia w zakresie budowy kanałów, początkowo odnosił się do powierzonego zadania z rezerwą.

Prądzyński przybył do Augustowa w połowie 1823 roku, w okresie, gdy budowa kanałów żeglugowych w Europie była dobrze znana, jednak wymagała wysokich kwalifikacji inżynieryjnych.

Na tle takich europejskich doświadczeń hydrotechnicznych zadanie powierzone Prądzyńskiemu miało charakter innowacyjny w Królestwie Polskim.

Już miesiąc po przybyciu pułkownik Prądzyński przesłał dowódcy Korpusu Artylerii i Inżynierii, generałowi Maurycemu Haukemu, wstępny szkic kanału, podczas gdy dowództwo wojskowe wywierało stałą presję, domagając się zakończenia zasadniczych prac pomiarowych i wytyczenia trasy.

W Augustowie pozostał Jerzy Rakusa, któremu Prądzyński przekazał szczegółowe instrukcje dotyczące kontynuacji prac.

W miesiącach zimowych Prądzyński opracował całościowy projekt kanału, który ukończył wiosną 1824 roku.

Co ciekawe, projekt Prądzyńskiego operował pierwotnie miarami wyrażonymi w sążniach, przy czym jeden sążeń w Królestwie Kongresowym odpowiadał około 1,73 metra, co samo w sobie pokazuje, jak mocno jednostka była osadzona w realiach swojej epoki i że wymaga przeliczeń przy próbie współczesnej estymacji.

Prądzyński przewidywał również możliwość wzniesienia dodatkowej śluzy w Białobrzegach, co świadczyło jego gotowości do korekty projektu w zależności od napotkanych warunków terenowych.

W 1826 roku Prądzyński został aresztowany pod zarzutem przynależności do tajnych organizacji patriotycznych, a kierownictwo nad projektem przejął generał de Granville Malecki, dyrektor Korpusu Inżynierów, który przywłaszczył sobie autorstwo projektu, fałszując dokumenty sporządzone przez pułkownika Prądzyńskiego.

Prądzyński z kolei wyszedł na wolność w marcu 1829 roku i wrócił do prac, ale współpraca z Maleckim była napięta.

Plan pułkownika Prądzyńskiego uległ zmianie.

Donano jedną śluzę między Kurdynkami a Sosnówką i ukończono śluzę Niemnowo, która wbrew wczesnemu projektowi Ignacego Prądzyńskiego stała się Trójkomorowa.