Mentionsy
Górny Śląsk w drodze do nowoczesności. Między rewolucją przemysłową a emancypacją narodową. Prof. Ryszard Kaczmarek
Historyczne granice Górnego Śląska zmieniały się w czasie i przestrzeni. W ciągu wieków region wchodził w skład różnych tworów państwowych – Polski, Czech, Austrii, a także Niemiec. Zdaniem rozmówcy trzy elementy określają historycznie ten region: etniczność językowa, katolicyzm, a także modernizacja tego regionu poprzez przemysł – jako pomysł na jego rozwój, który pojawił się w czasach pruskich. Wzmocnienie poczucia tożsamości narodowej wśród mieszkańców Górnego Śląska zapoczątkowała Wiosna Ludów w 1848 r. Dla kształtowania się odrębnej świadomości na przestrzeni kilkudziesięciu lat ważną rolę odegrali działacze społeczni w osobach ks. Józefa Szafranka, Karola Miarki (wydawca największej polskiej gazety na Górnym Śląsku do I wojny światowej), a także Adama Napieralskiego. Nowoczesny polski nacjonalizm pojawił się na Górnym Śląsku na początku XX w. Reprezentował go Wojciech Korfanty, który kładł nacisk na interesy Polaków jako narodu politycznego w parlamencie rzeszy niemieckiej. Okres I wojny przyczynił się do pauperyzacja Górnoślązaków – szczególnie warstwy robotników. Oprócz znacznych strat ludzkich, kryzys gospodarczy sprawił, że perspektywa przynależności do odradzającego się państwa polskiego stała się nagle atrakcyjna dla mieszkańców tego regionu.Na mocy traktatu wersalskiego przynależność Górnego Śląska – albo do państwa niemieckiego, albo polskiego – miał rozstrzygnąć plebiscyt. Za Polską opowiedziało się 40 proc. głosujących, podczas gdy za Niemcami 60 proc. Plebiscyt został poprzedzony wybuchem dwóch powstań śląskich. Podczas gdy do pierwszego w sierpniu 1919 r. doszło spontanicznie i nawet Wojciech Korfanty był jemu przeciwny, drugie w sierpniu 1920 r. zostało dobrze przygotowane i osiągnęło zamierzone cele. Polacy w warunkach konspiracyjnych zaczęli budować własną siłę zbrojną – Polską Organizację Wojskową Górnego Śląska. Trzecie powstanie, które wybuchło po już po plebiscycie w maju 1921 r. również zakończyło się sukcesem.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z prof. Ryszardem Kaczmarkiem, wicedyrektorem Biblioteki Śląskiej i historykiem z Uniwersytetu Śląskiego, autorem wielu prac o dziejach Górnego Śląska.#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl
Szukaj w treści odcinka
No i Redena, zresztą z pokrewnionego, który tak został przygotowany do swoich działań, zresztą szefem Głównego Urzędu Górniczego, zresztą na początku usytuowanego przede wszystkim na Dolnym Śląsku, że po tym pobycie, no wtedy pewnie w takim miejscu, jak dzisiaj są Stany Zjednoczone, to znaczy w takim centrum naukowo-techniczno-gospodarczym ówczesnego świata, czyli na południowym wschodzie Anglii,
Tym centrum są wówczas Tarnowskie Góry i Gliwice.
Bo kojarzę sobie Partię Katolicką Centrum, która te postulaty, że katolicy śląscy powinni mieć dostęp do języka, raczej wspierali.
Odrodzenie następuje dopiero w latach 60. i to jest taki etap związany rzeczywiście z centrum.
A obóz katolikowy przyłączył się do centrum, do niemieckiej partii.
Tu w latach 70., 80. i 90. centrum miało wszystkie praktycznie mandaty w wyborach do rajsnaku.
I kiedy się pojawił tutaj ruch socjalistyczny, bo tak wbrew pozorom najpierw się pojawił ruch socjalistyczno-niemiecki, czyli Partia Socjaldemokratyczna Niemiecka, szczególnie mocno zakotwiczone, co jest oczywiste, w tym centrum przemysłowym, czyli powiecie bytomskim i tarnogórskim.
Nie zdobywa dlatego, że robotnicy są w związkach chrześcijańskich, głosują za centrum, a potem za obozem polskim ewentualnie, ale absolutnie nie za socjalistami.
Ale wspomniał Pan o tym właśnie, że działacze polscy ślązacy trzymają ten sojusz w centrum, ale chyba drogi w pewnym momencie zaczynają się rozchodzić.
Jest w konflikcie z Napieralskim, który wyszedł już z Centrum.
On już nie współpracuje ściśle z Centrum.
Uważa, że Centrum ich zdradziło.
austriackiego i szukał wsparcia niemieckiego i korfanty tam przez Erzbergera, czyli takiego wtedy czołowego przywódcę centrum.
No i wtedy na jednej z tych demonstracji w Katowicach, kiedy doszło do starcia między oddziałami francuskimi w samym centrum Katowic, a tymi demonstrantami niemieckimi, z też ofiarami zresztą po polskiej stronie, z tym lekarzem, który zginął w Mieleńskim, wykorzystano to jako pretekst do decyzji o wywołaniu powstania.
Ostatnie odcinki
-
Węgry w XX wieku: od monarchii do upadku komuni...
18.02.2026 09:00
-
Dzieje Karabachu: W cieniu konfliktu armeńsko-a...
11.02.2026 09:00
-
Kolonizacja, rewolucja, represje: Kazachstan od...
04.02.2026 09:00
-
Polski James Bond czy hochsztapler? Kim był sze...
28.01.2026 09:00
-
Gorzki smak wolności Gruzja po 1989 r. cz.2. Pa...
21.01.2026 09:00
-
Niezłomni na obczyźnie: Polska emigracja polity...
14.01.2026 09:00
-
Losy PPS w czasie II wojny światowej i po niej....
07.01.2026 09:00
-
Bitwa o Anglię. Dr Jan Szkudliński
30.12.2025 09:00
-
Wietnam w ogniu I wojny indochińskiej (1946–195...
23.12.2025 09:00
-
Rumunia po 1989: długa droga do normalności. Pr...
17.12.2025 09:00