Mentionsy

Zaprosiłam gości, którzy pociągną ze mną temat odnośnie malarstwa Jamesa Ensora.

I zafascynowałem się w pewnym momencie Jamesem Ensorem, belgijskim malarzem, rysownikiem, grafikiem, ale i muzykiem, który miał w 2002 roku dużą wystawę monograficzną w Międzynarodowym Centrum Kultury

Zresztą o Ensorze już słyszałem nieco wcześniej na lekcjach historii sztuki.

Zafascynowałem się Ensorem na tyle, że dużo czasu spędziłem w Ostendzie, w belgijskim mieście, w którym przez właściwie większość swojego życia Ensor żył.

Jarosława Mikołajewskiego, który jest puentą wystawy Ensora i Wojtkiewicza.

Ale ja chciałam, zanim przejdziemy do karnawału, bo to już nas naprowadza na Ensora, chciałam jeszcze uporządkować, że termin maska pojawił się pierwszy raz w 1643 roku w napisanym po łacinie

w twórczości nie tylko Ensora, ale też innych belgijskich malarzy, pisarzy XIX wieku, zwłaszcza początków XX wieku ta tematyka się spotyka.

Jeśli chodzi o samego Ensora, no to

Dwa najważniejsze tematy w ensorowskim dorobku to są obrazy poświęcone maskom oraz obrazy poświęcone szkieletom, kościotrupom.

U Ensora na początku lat 80. w takich obrazach jak niezwykłe maski, maski są elementem

W najsłynniejszym być może obrazie z maskami Ensora, czyli Intryga,

U Ensora dochodzimy do momentu w latach 90.

Są takie obrazy Ensora, na których maski, znaczy jest taki obraz, na którym osoba przebrana w maskę ogląda maski.

Ważna sprawa, Ensor wychowywał się w domu, w którym bardzo dużo masek było, nie tylko zresztą masek, matka Ensora była

Matka Ensora handlowała maskami właśnie karnawałowymi i prowadziła sklep, w którym sprzedawano również produkty sprowadzane właśnie z Chin.

Są takie obrazy Ensora, które ukazują wnętrze tego sklepu i wnętrze domu, w którym było bardzo dużo tych...

I sam Ensor jako młody chłopak przebierał się właśnie w te maski, stroje, które były dostępne i tak wychodził na miasto, prowokując mieszczan,

Sam Ensor zresztą wielokrotnie wypowiadał się na ten temat.

Jest taki obraz, jeden z najspienniejszych obrazów, wielkie płótno Ensora, wjazd Chrystusa do Brukseli.

I właśnie chciałam powiedzieć o tym, że w pokoju na piętrze Ensor trzymał wjazd Chrystusa do Brukseli, olbrzymi obraz.

Ja tylko, bo tu kilka wątków się pojawiło i ja chętnie oczywiście powiem z jednej strony, że fakt, że tak jak powiedziałaś, że Ensor był krytykiem dosyć mocnym, nie tylko mieszczan z Ostendy, ale w ogóle Belgii czy Flandrii powiedzmy, no skupmy się na Flandrii.

brało sobie Ensora jako patrona swojej własnej twórczości, to wskazuje jak bardzo był to niejednoznaczny zarówno pod kątem tematów poruszanych, jak i technik stosowanych w malarstwie twórca.

Dzisiaj Ensor uchodzi za właśnie takiego, powiedzmy, właśnie awangardzistę avant la lettre, czyli awangardzistę sprzed epoki awangardy, zapowiadającego awangardę.

Ale z drugiej strony, właśnie kiedy awangarda wybucha, to Ensor się odsuwa na bok, zajmuje się grą.

I ta emerytura trwa dosyć długo, bo rozmawialiśmy tutaj przed audycją, że Ensor był jednym z tych nielicznych jeszcze w tych czasach twórców, którzy dożył rzeczywiście wieku

Ensor też był płodnym artystą, ale właśnie w tym okresie do 40-45 roku życia przede wszystkim.

Natomiast to światło jeszcze, to jest ostatni wątek, który poruszyłaś i a propos masek, tak, to jakby zwracano uwagę na te kwestie w twórczości Ensora, zwłaszcza malarskie, ale nie tylko, bo też w grafikach i rysunkach.

Operowanie światło-cieniem, ale też przede wszystkim właśnie niesamowita paleta, która tam u Ensora funkcjonuje i która była bardzo charakterystyczna dla niego.

To znaczy mam tu na myśli, bo wspomniałeś też o tym, jak się wychowywał, w jakich warunkach się wychowywał Ensor, że był ten sklepik, który prowadziła matka, że można było tam maski kupić, maski były tworzone na miejscu, a jego ojciec był, z tego co się dowiedziałam, taką trudną postacią, bo on był niejako bezrobotny, przesiadujący w knajpach, jakoś nie spełniał tej roli... Tak, tak.

Zresztą został, jak się uważa, na jednym z pierwszych obrazów Ensora dotyczących masek, sportretowany właśnie w takiej masce z butelką wódki prawdopodobnie, ale zmarł dosyć szybko.

Więc to na pewno jest poruszająca maska, ale maski bardziej jako takie obiekty, no też się pojawiają przecież w obrazach Ensora jako taka bardziej funkcja ozdobna, czyli coś, co już leży na szafce, co jest odłożone, co być może już jest zakurzone.

Ensor chętnie nakładał te jakby brzydkie maski właśnie osobom, które chciał wyśmiać, wydrwić, właśnie urzędnikom miejskim czy jakimś ciężom na przykład.

Też przedstawiając swoją drogą myślę to, o czym powiedzieliśmy wcześniej, właśnie ten taki introwertyczno osobny charakter samego twórcy, bo myślę, że możemy też, gdybyśmy chcieli oczywiście odczytywać, że Ensor to jest właśnie ten Chrystus, który wjeżdża, taki właśnie niepozorny, w jakimś wielkim tłumie, trochę inny od wszystkich.

I też w kilku różnych wariantach tworzonych przez Ensorę, bo mamy zarówno te mniejsze warianty, mamy warianty graficzne tego...

Jakby Ensora.

I wydaje mi się, że to jest absolutnie czytelne to, co narzuca, nie narzuca, ale czym zaraża Ensor, że można w różne strony właśnie badać krok za krokiem tą nieskończoność możliwości masek i w jaki sposób ona właśnie działa performatywnie w dzianiu się.

Ale Kuba zaczął mówić o, mam wrażenie, w takim trybie o maskach Ensora, jakby one ujawniały prawdę, nie zakrywały, tylko ujawniały prawdę właśnie o społeczeństwie, czyli taką hipokryzję, brutalność, jakieś właśnie trudne zdarzenia społeczne czasem, nie?

I powiem tak, że dowiedziałam się, że Ensor się zainteresował tą postacią za sprawą opowiadania Balzaka, Chrystus we Flandrii.

Baron James Sidney Ensor, który jednocześnie jest właśnie antysystemowcem, który godzi w te tradycyjne role społeczne.

W związku z czym cała ta ciszba, która się tam przemieszczała, to było coś, co było samemu Ensorowi bliskie, ponieważ on sam brał udział w tych paradach.

Wiele osób, które znają Ensora, mówiły, że on miał taką po prostu dwubiegunową osobowość.

Bardzo ensorowskie właśnie.

Właśnie, bardzo ensorowskie.

Ale jest fajny taki obraz Ensora, w którym dwa szkielety, które przedstawione są właśnie...

Ale często się mówi, że ten portret na przykład Ensora, przedstawiony właśnie, że czaszka, że już ta skóra schodzi, że ta czaszka jest taka widoczna, jest jakimś rodzajem lęku przed śmiercią, a ja to czytam właśnie jako oswojenie dosyć.

Zastanawiam się trochę, odejdę od śmierci, czy na rzecz niedopowiedzeń i tych potencjalności w życiu Ensora.

Tam się pojawia żuk, tam się pojawiają owady i postacie, które interpretowane są jako przyjaciele Ensora.

Co obrazuje Ensor właśnie w swoich obrazach?

Jeszcze mnie zainteresowało obok tych obrazów nawiązujących do tych opowiadań, o których już powiedzieliśmy, na przykład cykl rysunków na temat grzechów głównych, bo tutaj też tym się Ensor zajmował.

Ja chyba chciałbym tylko powiedzieć, że niesamowite wrażenie robią obrazy Ensora na żywo, więc jeśli Państwo mają tylko możliwość zobaczenia ich w muzeach, czy głównie w Belgii, w Antwerpii, w Brukseli, czy we Francji, czy w Stanach Zjednoczonych oczywiście.

Mieliśmy rzeczywiście okazję oglądania wielu prac Ensora w Muzeum Narodowym w Warszawie przy okazji wystawy Czarny Karnawał, gdzie był zestawiany z obrazami Wojtkiewicza i innych twórców.

Jeszcze bym na sam koniec poprosiła cię o przeczytanie ensorowskiego wiersza twojego z drożdżowni.

No i właśnie jest cały cykl pod tytułem Katedra poświęcony Ensorowi.

To jest reminiscencja kilku różnych obrazów Ensora.

Tak, właśnie to mi się bardzo podobało w Ensorze zawsze, że te wszystkie światy koegzystują.