Mentionsy

Nie chodzi tu o banał w rodzaju Szekspir jest ponadczasowy, ani o stwierdzenie, że opisał uniwersalne mechanizmy rządzące światem polityki, jak uważał amerykański filozof Allan Bloom, z którego książki o Szekspirze wziąłem tytuł niniejszego odcinka.

Chodzi, najkrócej rzecz ujmując, o to, że o Szekspirze warto rozmawiać zawsze, a Gdula proponuje przeczytanie go nie jako ilustratora politycznych mechanizmów, ale kogoś, kto podpowiada czytelnikom, niezależnie od stulecia, w którym ci ostatni mieszkają, jak uniknąć bycia wziętymi w ich obroty.

Innymi słowy, dla Szekspira, powiada w swojej książce Gdula, tragedia nie jest czymś nieuchronnym, jest czymś, czym można zażądać i w ten sposób się z niej wykaraskać.

Przywołujemy w niej szereg mniej znanych sztuk Szekspira, dlatego nie od rzeczy byłoby tutaj powiedzieć choćby skrótowo, o czym one traktują.

O Szekspirze, jak mówiłem wcześniej, na ogół pisze się jako o jednym z pierwszych pisarzy i myślicieli nowoczesnych, którzy bez sentymentów analizują mechanizmy władzy.

W ten sposób interpretował go Jan Kot w Szekspirze współczesnym, czytając go przez doświadczenie XX wieku i pokazując dramaty historyczne i tragedie jako opowieści o nagiej logice polityki, w ramach której jedni wchodzą na szczyt, inni spadają, a przemoc i uzurpacja są nieomal strukturalne.

Inna szkoła to szkoła New Historicism, której przedstawiciele widzą w Szekspirze autora głęboko osadzonego w konkretnych praktykach władzy, dyscypliny, rytuału i ideologii epoki.

Najsłynniejsza tragedia Szekspira nie jest w niej omówiona, czyli Hamlet, rzecz o intelektualiście, który idzie do polityki i mu się tam nie powodzi.

Czy i tę ostatnią można zrozumieć dzięki Szekspirowi?

Ja go nie definiuję też dlatego, że trudno by to było zrobić jednoznacznie i jak śledzimy tragedie szekspirowskie, one mają bardzo różne mechanizmy.

Tak, bo liczba ofiar jest duża, ale też to jest sztuka, taka tragedia szekspirowska, w której jest dość dużo wychodzenia z tragedii, bo właśnie ta odbudowa tej relacji z córką jest bardzo ważna.

To jest w jakimś sensie taka tragedia, która jest najbliżej wychodzenia z tragedii, jeżeli chodzi o sztuki szekspirowskie, czy o tragedie szekspirowskie.

Szekspir nie miał hamulców czasami, jeżeli chodzi o zgony.

Mamy pewien moment gigantycznego przełomu społecznego, politycznego, ekonomicznego, sposobu prowadzenia życia w czasach Szekspira,

To jest Szekspir, ale jest to też Machiavelli, jest to Tomasz Hobbes, jest to Miguel de Cervantes, itd., itd., itd.

I oni to odnotowują, wśród tych, którzy to odnotowują, Szekspir jest tym, który odnotowuje, aha, no to spadają maski, idzie o nagą siłę i o nagą władzę.

Tak, myślę, że to jest w ogóle przesłanie Szekspira, że jest inaczej.

Ja tak widzę Szekspira, że to jest ktoś, kto się zastanawia, co się dzieje takiego z ludźmi, że oni potrafią na siebie sprowadzić tragedię.

To jest ta szekspirowska tragedia, że ona się dzieje między ludźmi.

Czyli ty byś odczytywał Szekspira jako takiego pisarza, który interweniuje w rzeczywistość?

No to przychodzi na myśl ten wspaniały fragment z Hamleta, kiedy wydaje mi się, że to jest dwuwers, w którym jest pokazana cała sytuacja Szekspira, w której on siebie też stawia, czyli ten moment na koniec pierwszego aktu, kiedy Hamlet mówi, ten czas jest kością wyłamaną w stawie, o czym dodaje od razu, jak można liczyć, że ja ją nastawię.

Co to jest ten moment, do którego Szekspir by chciał doprowadzić, pokazać człowiekowi instruktaż, jak do niego dojść?

Nie jest ani piękny, ani bardzo silny, a jednocześnie chce być kimś w tym świecie i to jest taka opowieść jednego człowieku, który przeciwstawia się naturze i to jest, można to interpretować jako jeden z takich elementów i to jest chyba ciekawe, przynajmniej dla mnie to jest ciekawe u Szekspira,

No bo mówimy o Szekspirze jako o pisarzu tworzącym raporce, kiedy rzeczywiście wszystko się wali, tak?

To jest pytanie, które nas odsyła do tego, jak w ogóle świat społeczny opisuje Szekspir.