Mentionsy

Potem mamy kilka mniejszości mieszkających poza Xinjiangiem, czyli tym zdominowanym przez Uyghurów regionem.

W republikach Uzbekistanu, Tadżykistanu nie do końca przekładają się na dokładnie te same etnosy, które mamy pod tymi nazwami w chińskim Xinjiangu, ale to jest może na inną część rozmowy temat.

No i mieliśmy też powiązane z tym pierwszym dungańskim powstaniem wielki właściwie konflikt w Qingowskiej Azji Centralnej, czyli w tym co po chińsku nazywa się mniej więcej od tamtej pory Xinjiangiem, gdzie zarówno miejscowi chińskojęzyczni muzułmanie zwani tam dunganami i miejscowa ludność tureckojęzyczna postanowiła zrzucić z siebie jarzmo władzy dynastii Qing mandżurskiej.

Innych ścigano aż przez całe Gansu do Xinjiangu, przez całą Azję Centralną, gdzie też miejscowi muzułmanie na wieść o tym, że na wschodzie mordują muzułmanów, chwycili za broń.

To się nakładało na zdecydowanie starsze konflikty i ciekawą konsekwencją tego powstania w Azji Centralnej było to, że te armie cingowskie, które tłumiły serię konfliktów w dzisiejszym Xinjiangu,

I tutaj doszło do takiego zjawiska, które część historyków nazywa hunańską kolonizacją północnego zachodu i Xinjiangu.

To w to miejsce elity władzy w Xinjiangu pojawili się Hunańczycy.

Co doprowadziło do tego, że jako jedyne etnicznie niechińskie terytorium dynastii Qing, Xinjiang w latach 80.

Natomiast w samym Xinjiangu powołano prowincję w stylu chińskim, co oznaczało, że takim najwyższym urzędnikiem tej prowincji był najczęściej już Chińczyk pochodzący ze wschodu.

I ta sytuacja w Xinjiangu trwała aż do powstania HRL, czyli właściwie do połowy XX wieku, gdzie elita rządząca, gubernatorzy chińscy reprezentowali w takim etnicznym wymiarze niecały procent miejscowej populacji, ale rządzili ogromnym obszarem wielkości całej zachodniej Europy, gdzie prawie 100% ludności stanowili muzułmanie, ewentualnie jacyś mongołowie.

W Xinjiangu.

Tak, w Xinjiangu, który się pojawił jako człowiek, który z tego chaosu był w stanie, siłą oczywiście,

Hanatko Kandzki troszeczkę zachowywał się w Xinjiangu tak jak Brytyjczycy na wschodzie Imperium Cingowskiego.

Natomiast w Xinjiangu mamy tą sytuację, o której wspominałem wcześniej, że tam od lat 80. istniała prowincja typu chińskiego, czego nie było oczywiście ani w Tybecie, ani na żadnych ziemiach mongolskich.

W Xinjiangu zostali ci gubernatorzy chińscy, dawniej Qingowscy, została prowincja Xinjiang i miejscowa ludność turkijska, mongolska bardzo była podzielona.

To trzeba powiedzieć, że Uygurowie i ludność turkijska z tych terenów Turkiestanu Wschodniego, czyli Xinjiangu, to jest to samo.

Nie w stu procentach, no bo oczywiście tak jak wspominałem, wcześniej mieliśmy i Kirgizów, Kazachów na północy, na północ od Tien Shan, bo tutaj też trzeba powiedzieć, że Xinjiang jest z grubsza podzielony na dwie trzecie takie południowe, gdzie najważniejszą geograficzną jakby

To wszystko jest pooddzielane od terytorium Xinjiangu górami, Ałtaju.

Winogrona na przykład we wschodnich częściach Xinjiangu, najsłynniejsze w Chinach winogrona pochodzą z Turpanu.

Po upadku tego kaganatu, po tym jak zniszczyli go Kirgizi, pozostałości Uyghurów uciekły na południe właśnie do Tangów i cesarze dynastii Tang przesiedlili ich daleko na zachód do dzisiejszego współczesnego Xinjiangu, gdzie powstały takie powiedzmy dwa państewka pozostałościowe po kaganacie uygurskim, które przez zdecydowaną większość historii były zdominowane przez wyznawców

W XIX wieku dopiero turkijska tożsamość dawnego kaganatu uygurskiego została ustalona przez badaczy europejskich i ten etnonim powrócił najpierw w orientalistyce, w turkologii rosyjskiej, zachodniej, a potem pod koniec XIX wieku był coraz częściej wykorzystywany zarówno przez inteligencję turkijską w Xinjiangu i w tej części językowo spokrewnionej, która mieszkała po zachodniej tej rosyjskiej stronie granicy, jako takie pewne zawołanie odwołujące się do historycznej, dziejowej dumy z potęgi tego państwa.

Potem w pewnym procesie kopiowania, kopiuj-wklej sowieckich rozwiązań administracyjnych, została przekopiowana na warunki Xinjiangu.

Ten konflikt zaczyna się w latach 30., w początku lat 30., w tych oazach Xinjiangu położonych najdalej na wschód.

W oazie, którą Chińczycy nazywają Hami, a która w językach turkujskich nazywa się Kumul i to jest pierwsze większe miasto Xinjiangu podróżując ze wschodu na zachód.

Oba te miasta oazy, pomimo tego, że powstała tam w XIX wieku prowincja chińska w Xinjiangu, one wciąż mają status takich dziedzicznych, autonomicznych państwewek muzułmańskich.

Następnie rozszerza się także na południowe oazy Xinjiangu, które też mają swoje powody do niezadowolenia z tych panujących porządków.

Ta republika upada bardzo szybko na skutek wspólnej akcji chińskich wojsk wspieranych przez Związek Radziecki, wspieranych przez bardzo silnych po rewolucji rosyjskiej w Xinjiangu białych Rosjan.

I na jego skutek w południowym Xinjiangu, na ziemiach części tej dawnej Republiki Wschodniego Turkestanu, przez pewien czas powstaje nawet takie jakieś parapaństewko chińsko-muzułmańskie, którego przywódcą jest kuzyn Ma Zhongyinga Mahushan.

I ta republika swoją władzą obejmuje głównie właśnie ten obszar pasa pogranicza Xinjiangu z Kazachstanem.

Xinjiang, czyli Turkestan Wschodni staje się regionem autonomicznym w ramach Chin.

Tutaj, skoro mówimy o regionie autonomicznym uygurskim w Xinjiangu,

Lata 90, chociaż też oczywiście tutaj trzeba pamiętać, że właśnie jednym z początków tej zupełnie współczesnej sytuacji w Xinjiangu było to, że Uyghurzy słusznie czuli się marginalizowani w tym wielkim sukcesie reform gospodarczych, które Chiny po 1979 roku zaczęły odnosić.

I tu musimy pamiętać też, że Xinjiang faktycznie jest czymś na kształt kolonii wewnętrznej Chińskiej Republiki Ludowej.

Wszystkie strategiczne gałęzie przemysłu górnictwa w Xinjiangu są kontrolowane przez osobną część chińskich sił zbrojnych.

Czyli takie wewnętrzne, zmilitaryzowane chińskie państwo w państwie w Xinjiangu, które ma swoje odrębne miasta, w których Uyghurzy raczej nie mogą się osiedlać.