Mentionsy
Ameryka dla Zaawansowanych
Ameryka dla Zaawansowanych
25.12.2025 05:00

Pięć amerykańskich opowieści świątecznych, których nie słyszałeś. Historia USA w cieniu Bożego Narodzenia.

Historia USA jest też historią Bożego Narodzenia i choć świętowanie jest ważne, czasami ważniejsze bywa to, co ono przyćmiło. W święta nie ustawały bowiem konflikty religijne, napięcia społeczne i decyzje o długim cieniu politycznym. Amerykańska historia pamięta także święta, w których 25 grudnia niekoniecznie był dniem zgody i jedności, lub takie gdzie celebrowanie schodziło na dalszy plan. Chcecie wiedzieć jakie? Posłuchajcie odcinka specjalnego.


Odwiedź mój profil na Patronite: patronite.pl/adz


W XVII-wiecznej Nowej Anglii purytanie uznali świętowanie Bożego Narodzenia za przejaw grzechu i zagrożenie dla porządku wspólnoty. W kolonii Massachusetts Bay obowiązywał formalny zakaz obchodów, a religia stała się narzędziem regulowania codziennego życia. Ten model kontroli wpisał się trwale w kultura amerykańska i w to, co historia USA zapisuje jako fundamenty wczesnego porządku społecznego. W tym sensie amerykańskie wartości podporządkowano dyscyplinie, nie wspólnocie.


W XIX wieku święta coraz częściej uruchamiały napięcia zamiast je łagodzić. W Wigilię 1826 roku w Akademii Wojskowej West Point zakaz alkoholu zderzył się z praktyką codziennego życia kadetów. Skala zamieszek i bezradność dowództwa pokazują, jak krucha bywa instytucjonalna dyscyplina. Historia USA zachowuje ten epizod jako przykład rozdźwięku między oficjalnym porządkiem a realnym funkcjonowaniem elit.


Boże Narodzenie zajmuje także szczególne miejsce tam, gdzie historia USA opisuje ucieczki z niewolnictwa. W 1848 roku Ellen i William Craft wykorzystali świąteczny rytm komunikacyjny, by przeprowadzić jedną z najbardziej brawurowych ucieczek, dziękim którym ostatecznie rozmontowano niewolnictwo w USA. Historia tych dwojga rozmontowuje amerykański mit i odsłania społeczne pęknięcia między Północą a Południem. Dla niektórych ta prawda o Ameryce jest trudna do zaakceptowania nawet dziś.


Święta bywały również dogodnym momentem dla decyzji władzy. 25 grudnia 1868 roku prezydent Andrew Johnson podpisał powszechną amnestię dla byłych konfederatów. Ten akt przyspieszył rozpad rekonstrukcji USA i wpłynął na to, jak amerykańska historia interpretuje los praw obywatelskich po wojnie secesyjnej. Skutki tej decyzji na trwałe odcisnęły się na tym, co dziś określamy jako amerykańskie wartości.


Odcinek zamyka historia przełomu z innego porządku. W Boże Narodzenie 1809 roku w Kentucky przeprowadzono operację, która była przełomem medycznym jak na ówczesne Stany Zjednoczone i poszerzyła granice tego, co uznawano za możliwe w chirurgii. Historia USA zapisała to jako moment, w którym nauka zwyciężyła nad lękiem.


W tej perspektywie Boże Narodzenie powraca jako data graniczna, którą historia USA lokuje pomiędzy posłuszeństwem a buntem, jednostką a państwem. To nie dekoracyjna opowieść o świętach, czy amerykański mit, lecz analiza napięć wpisanych w rodzące się Stany Zjednoczone.


Jeśli chcesz lepiej zrozumieć współczesną Amerykę i jej społeczeństwo, zapraszam do śledzenia kolejnych odcinków „Ameryki dla Zaawansowanych”. W każdym tygodniu analizuję zjawiska łącząc dane, źródła i kontekst. Dowiedz się jak kształtuje się polityka w USA, kultura USA i historia USA. Dziękuję za słuchanie!


Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

Bożego Boże Jefferson Davis McDowell Kongresie Ethan Allen Hitchcock Ephraim McDowell Lincolna Thornton Jane Todd Crawford Andrew Johnson Hitchcockiem Unii Jane Crawford Akademii

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 19 wyników dla "Boże"

Czy wiesz, że najbardziej wpływowy chrześcijański nurt w koloniach brytyjskich zakazywał obchodzenia Bożego Narodzenia?

Gdy Boże Narodzenie było grzechem.

Wyobraź sobie poranek w Boże Narodzenie 1658 roku.

W purytańskim Bostonie Bożego Narodzenia po prostu się nie obchodzi.

Chociaż dzisiaj może się to wydawać niepojęte, Purytanie, jedna z najbardziej żarliwych i wpływowych grup religijnych wczesnej Ameryki, przez ponad dwie dekady oficjalnie zakazywali świętowania Bożego Narodzenia.

Postrzegali Boże Narodzenie jako chrystianizację pogańskich obrzędów, określając je nawet mianem mszy szatana.

Boże Narodzenie kojarzyło im się z lenistwem, pijaństwem i rozwiązłością.

Antyświąteczny sentyment w Massachusetts był tak silny, że Boże Narodzenie stało się oficjalnym świętem stanowym dopiero w 1856 roku.

I to właśnie w Boże Narodzenie postanowili postawić wszystko na jedną kartę.

Jest Boże Narodzenie 1848 roku.

Pełna, bezwarunkowa amnestia nadeszła dopiero 25 grudnia 1868 roku w samo Boże Narodzenie.

Prasa Północna krytykowała także wybór świątecznego dnia, uznając go za cyniczną próbę ograniczenia rozgłosu dzięki Bożemu Narodzeniu.

Boże Narodzenie w Białym Domu w 1868 roku zapisało się na kartach historii jako moment, w którym ważyły się losy całego narodu.

Kilkadziesiąt lat wcześniej, również w dzień Bożego Narodzenia, rozegrał się dramat, który zrewolucjonizował chirurgię, a dla jego głównej bohaterki oznaczał dosłownie przeżyć albo umrzeć.

Boże Narodzenie.

Operacja odbyła się w samo Boże Narodzenie, 25 grudnia 1809 roku.

Dom w Danville, gdzie dokonał się ten cud Bożego Narodzenia, jest dziś muzeum, które upamiętnia odwagę pacjentki i wizjonerski umysł chirurga.

Dom w Danville, gdzie dokonał się ten medyczny cud w Boże Narodzenie, jest dzisiaj muzeum, które upamiętnia zarówno odwagę pacjentki jak i wizjonerski umysł chirurga.

Te historie pokazują Boże Narodzenie jako moment napięcia, zakazów, buntu, ucieczki, politycznych decyzji czy ryzyka, które czasami zmieniały bieg historii.

Ostatnie odcinki