random:short – #003 – Crosscast o mRNA i wirusach

Witajcie w naszej dzisiejszej analizie. Bierzemy na warsztat bardzo konkretne źródło, mianowicie odcinek nr 3 podcastu Random View. Znajdziecie go na randomseat.pl. Tak, to był dość wyjątkowy materiał, bo powstał we współpracy. Właśnie, taka kooperacja, prawda? Z Fundacją Bezpieczna Cyberprzestrzeń i ich podcastem CyberCyber. Dokładnie. Twórca RandomView, czyli Paweł Wilk, sam to nazwał crosscastem. Crosscast, ciekawe określenie. Czyli mieliśmy twórców z CyberCyber, to jest Mirosława Maja i Łukasza Jachowicza. Tak, i oni rozmawiali właśnie z Pawłem Wilkiem, a wszystko zaczęło się od tłumaczenia. Aha, tłumaczenia artykułu o szczepionkach mRNA? Tego Berta Huberta?

Tak, tego od PowerDNS. Paweł to tłumaczenie przygotował i, co sam zabawnie podkreślił, nie występował jako ekspert od mRNA. Pamiętam, mówił coś o kocu przykrywającym kasztankę marszałka Piłsudskiego? No właśnie. Czyli bardziej komentował tłumaczenie, niż wchodził w rolę biologa molekularnego. I to jest super punkt wyjścia dla nas. Chcemy zobaczyć, jak w tej rozmowie, prowadzonej przecież przez ludzi z IT i cyberbezpieczeństwa, wyjaśniono działanie szczepionki mRNA, używając właśnie analogii z ich świata. A tych analogii było sporo i były, muszę przyznać, bardzo trafne. Podstawowa idea to było potraktowanie komórki jak, no, jak systemu komputerowego. Czyli mRNA to byłby?

Kod źródłowy. Albo po prostu instrukcja. I to krótka, wiesz, coś koło 4 kilobajtów danych. Niesamowite. 4 kilobajty instrukcji dla komórki? A co w takim razie robiło za procesor? Za sprzęt? No właśnie. Rybozomy. Te struktury w komórce, które produkują białka. Porównali je do procesorów. Albo jeszcze lepiej, do drukarek 3D. Drukarek 3D. Dobre. Czyli odczytują ten kod z mRNA. Tak. I na podstawie tej instrukcji drukują, czyli produkują konkretne białko. W tym wypadku to charakterystyczne białko kolca wirusa. Okej. I wtedy organizm, jak rozumiem, uczy się to białko rozpoznawać. Jak system antywirusowy? Dokładnie.

System odpornościowy jako antywirus. Albo może nawet IDS – system wykrywania intruzów. Uczy się, że to białko jest obce i trzeba je zwalczać. Czy te porównania szły jeszcze dalej? Wiesz, w takie techniczne detale? O tak, zdecydowanie. Fascynujące było porównanie samej budowy cząsteczki mRNA do pakietu danych. Pakietu danych? Jak w sieci? Coś w tym stylu. Masz tam na główek taką czapeczkę na początku, która inicjuje proces. Potem są właściwe dane, czyli sekwencja kodująca białko, a na końcu jest tzw. ogon poli A. I ten ogon to co? Suma kontrolna? Trochę tak. Działa jak suma kontrolna, ale też stabilizuje całą cząsteczkę i sygnalizuje, że to już koniec odczytu.

Niewiarygodne, jak podobne są pewne zasady organizacji informacji. Ale zaraz, przecież komórka ma swoje zabezpieczenia? Nie niszczy takiego obcego kodu? I tu dochodzimy do kolejnej świetnej analogii. Komórka ma coś w rodzaju wewnętrznego firewalla, który normalnie niszczy obce RNA. No właśnie. Żeby mRNA ze szczepionki przetrwało wystarczająco długo, trzeba je trochę zmodyfikować. Używa się czegoś, co nazywa się pseudourydyną zamiast normalnej urydyny. Jak to porównali? Do spoofingu. Wiesz, jak w sieciach podszywanie się pod coś innego, żeby ominąć zabezpieczenia? Taki mały trik, żeby oszukać ten komórkowy firewall. Czyli w pewnym sensie hakujemy komórkę? A co z tymi obawami, że takie zmiany są na stałe?

Że to modyfikuje DNA? Analogia też tu pomogła. Jak najbardziej. Podkreślano, że mRNA jest jak informacja w pamięci RAM kontutera. Czyli ulotna. Dokładnie. Albo jak stara karta perforowana, która po odczytaniu jest niszczona. W sieciach mamy TTL . Czas życia pakietu. Tu jest podobnie. mRNA dostarcza instrukcję i znika. Nie wbudowuje się w DNA. To bardzo obrazowe. Ciekawie też zauważyli, że historia zatoczyła koło. Kiedyś termin wirus przeszedł z biologii do komputerów. A teraz analogie komputerowe pomagają zrozumieć biologię. W rozmowie padło też, że myślenie przy tworzeniu takich szczepionek przypomina pracę programisty albo hakera.

Inżynieria odwrotna kodu biologicznego. Coś w tym stylu. Analiza systemu, szukanie sposobów na obejście zabezpieczeń. Wspomnieli nawet o konkretnej modyfikacji białka kolca. Zamianie jednego aminokwasu na prolinę, żeby było stabilniejsze. Jak optymalizacja kodu programu? Niesamowite. A czy poruszyli też kwestie zagrożeń, ale tych już bardziej namacalnych, cybernetycznych, związanych z produkcją, dystrybucją? Tak, poruszyli, chociaż może trochę krócej. Mówili o ryzykach ataków na łańcuch dostaw. Szczególnie przy tych szczepionkach wymagających bardzo niskich temperatur. To stwarza nowe punkty podatności. Oczywiście. No i wspomnieli o dezinformacji i o tych wszystkich kampaniach podważających zaufanie. I oczywiście o szpiegostwie przemysłowym, motywacjach finansowych.

Padł przykład ataku na Europejską Agencję Leków. Czyli pełen obraz. Podsumowując, ten crosscast random.view i cyber cyber pokazał coś ważnego, jak analogie z technologii, którą znamy na co dzień, mogą pomóc nam zrozumieć naprawdę skomplikowane procesy biologiczne. Zdecydowanie. To nie tylko demistyfikuje technologię mRNA, ale też pokazuje, że informacja i jej przetwarzanie rządzi się podobnymi prawami, czy to w krzemie, czy w komórce. To daje do myślenia. A może właśnie z taką myślą zainspirowaną tamtą rozmową warto zostać? Skoro tak dobrze rozumiemy i zaczynamy manipulować tym kodem życia, to co dalej? Czy czeka nas era szczepionek open source? Szczepionek, których kod można by pobrać i wydrukować lokalnie na jakiejś drukarce DNA?