Początki komputerów osobistych - #19 część II
Jak wyglądały początki komputerów osobistych? Część II odcinka 19.Temat na forum: https://www.elektroda.pl/rtvforum/topic3943839.html
No i MOS miał trzy procesory na start. 6501, 6502 i 6503. 03 w ogóle chyba nie trafił do sprzedaży. 6501, tutaj się wybuchła duża afera, bo Motorola ich oskarżyła o kradzież pomysłu, co faktycznie zrobili. I 6501 był bezpośrednim zastępcą dla Motorola 6800. Więc zostali zakaz jego sprzedaży. Dlatego skupili się na 6502, który miał kilka różnic technicznych, pozwalających im go sprzedawać bez problemu i ku złości Motorola. Tym procesorem zainteresowała się firma Commodore, która do tej pory produkowała kalkulatory.
Szef MOS przekonał szefa Commodore'a, że kalkulatory to już pas, że lepiej zainwestować w komputery. No i tak powstał najpierw Kim-1, który demonstrował, co można z tym procesorem robić, a potem Commodore PET. Altair 8800 nie był jedynym komputerem, który wyszedł w tamtym okresie. Zaraz po nim pojawił się pierwszy Apple, produkowany ręcznie przez Jobsa i Łoźniaka. Pojawiły się też inne klony, na przykład IMSAI 8080, który podoba mi się najbardziej. W roku 1977 premierę mają TRS-80, Apple II, Commodore PET oraz konsola Atari 2600. Apple II i PET używały procesora MOS 6502.
I Commodore PET był przeznaczony głównie dla szkół, ale każdy mógł go kupić i mógł za niego zapłacić tylko jakieś 750 dolarów w 1979 roku, co było całkiem niezłą ceną. Jeśli chodzi o 6502, ja go bardziej kojarzę z komputerami osobistymi, które pamiętam, czyli z Atari na przykład. Tam występował również ten mikrokontroler. Mikroprocesor. Mikroprocesor, przy czym wydaje mi się, że późniejszy Commodore już posiadał chyba wyższe wersje tego mikroprocesora. Tak, ale wracając do 6502, masz Commodore PET, masz te wszystkie Atari'nki, wtedy powstawały, masz konsolę Nintendo Entertainment System na przykład.
Co do dźwięku, to ani Apple II, ani PET go nie mają. Dość szybko jednak pojawiły się modyfikacje do obu komputerów, pozwalające dodać prymitywny beeper w stylu komputerów PC. Był on obsługiwany programowo i pozwalał na uzyskanie różnych efektów, jeśli programista był wystarczająco sprawny. Oczywiście kosztem czasu procesora. Wyświetlały tekst i mogły bzyczeć. Tak, jak się potoczyło, brzęczyk. Jak patrzę już coś, co pamiętam, czyli właśnie Atari, Commodore, no to tutaj zamiast takich przetworników cyfrowo-analogowych i generowania dźwięku z sampli, tutaj zdecydowanie w tych czasach lepiej było korzystać z rozwiązań prawie jak w syntezatorze, jak w jakimś instrumencie, gdzie mieliśmy losowe jakieś szumy,
Kształty, obwiednie, częstotliwości i ten dźwięk wymagał mniej zasobów sprzętowych, a był akceptowalny. Tak, i tutaj właśnie Commodore na tym bardzo się wybiło, bo oni mieli w późniejszych komputerach bardzo dobry ten system dźwiękowy, słynny układ SID, ale on powstał dopiero dla Commodore C64. No, CD-y bardzo były takie doceniane również przez osoby tworzące muzykę. Tak, ale to właśnie mówię, to jest to co te późniejsze lata osiemdziesiąte... W roku osiemdziesiątym na rynek wchodzi ZX80, też oparty o procesor Zilog 80, tak jak teraz 80. Dużo tych osiemdziesiątek tu wychodzi. Miał on 1 kilobajt pamięci RAM, z czego tylko 256 bajtów było dostępne dla programisty, resztę zjadał ekran.
Basic był tutaj ciekawie rozwiązany, gdyż nie trzeba było pisać całych słów, wystarczyło wcisnąć jedną literę, żeby słowo pojawiło się na ekranie. Dobre rozwiązanie, bo ZX80 miał tandettą klawiaturę membranową, na której się niewygodnie pisało. Jeszcze gorszą niż nawet Commodore PET. Tu też nie było dedykowanego układu graficznego, więc za generowanie obrazu odpowiada procesor, co ma skutek uboczny taki, że gdy wykonuje się program, ekran jest niewyświetlany. Podział pamięci nie był też sztywny, dzięki czemu można było napisać dłuższy program kosztem ekranu, co powodowało, że na ekranie były np. trzy linijki tekstu na samej górze, a resztę stanowił chaos. Koloru oczywiście brak, ponieważ to był komputer bardzo budżetowy i kosztował trzy razy mniej niż np. Commodore PET.
W roku 1981 pojawił się ZX81, który posiadał lepszy BASIC i dodatkowy kilobajt pamięci RAM. Posiadacze 80-tek mogli sobie kupić zestaw do upgrade'owania swoich maszyn do tej wersji. Nowy Basic to ulepszenia istniejących funkcji oraz nowe funkcje oraz nowy tryb pracy zwany trybem powolnym analogiczny do trybu pracy Atari 2600. Znaczy się, procesor wyświetla cały czas obraz, w międzyczasie prowadząc obliczenia. W 1980 roku wychodzi też na rynek Commodore VIC-20 z nowym układem graficznym VIC. WIG20 miał 5 KB pamięci RAM, a dzięki temu układowi graficznemu mógł wyświetlać kolorowy tekst aż w 8 kolorach plus 8 kolorów tła.
Instrukcja opisuje to jak posiadanie tenora, altu i sopranu oraz lwa dla szumu. Nie ma kontroli obwiedni i każdy dźwięk może być włączony lub wyłączony, za to mamy regulację ogólną głośności. Wydaje się to być kiepskim systemem, ale pamiętajmy, że konkurencja wtedy nie miała dźwięku wcale, albo miała pojedynczy beeper. Tylko komputery Atari oferowały lepszy dźwięk, oferując czterogłosową polifonię, przy czym w każdym kanale można było wybrać częstotliwość i wypełnienie prostokąta. Prawdziwą rewolucję przyniósł dopiero Commodore 64 w 1982 roku, oferując lepszą grafikę, lepszy dźwięk i więcej pamięci RAM. Tym razem pamięci dynamicznej RAM, ponieważ nowy układ graficzny VIC-II obsługiwał jej odświeżanie.
Ale późniejsze tytuły na przykład oferowały bardzo ciekawe rozwiązania, bo w locie zmieniały ustawienia instrumentu, żeby na przykład dodać perkusję do linii basowej czy coś. Demoscena to osobny temat, rzeczywiście to próba wyciśnięcia maksymalnych możliwości z komputerów. Taki ciekawy przykład to było, jak w komputerze, jak na Commodore PET, udało im się uzyskać grafikę pikselową, mimo że on miał tylko tryb tekstowy. Początki komputerów osobistych – 19 część II.
Wróćmy jeszcze na moment do układu WIG, gdyż ma on jeszcze jedną sztuczkę w zanadrzu. Otóż ma możliwość wyświetlania 8 sprite'ów, czyli małych, prostych grafik bitmapowych, które można było zaprogramować. I te grafiki były wyświetlane niezależnie od reszty obrazu i można było nimi niezależnie od reszty obrazu manipulować na ekranie, np. płynnie przesuwając te sprajty. Dzięki tej wspaniałej kombinacji możliwości dźwiękowych i graficznych oraz relatywnie niskiej cenie na tle konkurencji, Commodore 64 odniósł gigantyczny sukces na rynku i jest jednym z najdłużej produkowanych i najczęściej sprzedawanych komputerów 8-bitowych tamtej ery. Tymczasem na rynku brytyjskim pojawia się ZX Spectrum, czyli komputer, który odniósł tam niebywały sukces i którego różne klony były produkowane na całym świecie, także w PRL-u pod nazwą Elwro 800 Junior.
Podobnie jak Commodore, Spectrum też używał podziału na cele, którym można było przepisać kolor tła i kolor pikseli. Ale ponieważ Spectrum nie miał w ogóle sprite'ów, to powodowało to ciekawe efekty dla animacji. Te były składane na piechotę, tak jak w wiku 20, a z powodu podziału na cele miały charakterystyczny wygląd, gdy poruszające się obiekty przechodziły od jednej celi do drugiej, zmieniając po drodze kolory. To właśnie ten komputer zakłady Elwro wybrały jako wzór dla swojego klona Elwro 800 Junior, ze względu na to, że był dość prosty w budowie i tani w produkcji. Mimo to polski wyrób był dużo droższy względem zarobków typowego Polaka, niż Spectrum względem zarobków typowego brytyjskiego czy amerykańskiego klienta.
Wspomniałeś o elwrowskim produkcie Juniorze 800. Tutaj wspólny mikroprocesor Z80 również dla ZX Spectrum. Te elwrowskie Juniory to były próby Wprowadzenia do szkół, też jako stanowisko nauczyciela, stanowisko ucznia. Tak, one tutaj pod kontrolą miały swoją wersję basica i też miały wbudowany system operacyjny CPJ. Tak, tam dodatkowo były takie próby usieciowienia, Unet. Unet. Bardzo dobry pomysł i niezła realizacja. Zresztą Commodore PET miał to samo. Co do realizacji, wiesz Pawle, to ciężko mówić, że ona była jakaś super. Tutaj pomysł na pewno. Usieciowienie to jest coś fajnego. Natomiast jeśli chodzi o realizację, no to mówimy tutaj o zasadzie portach szeregowych.
W przypadku jakiegoś starszego okablowania to działało różnie. Na kabli, a nie wina sieci. Sam pomysł i programowa strona to było całkiem niezłe rozwiązanie. Zresztą biorąc pod uwagę, jaki to był sprzęt, jakie to były możliwości, no to był niezły pomysł. Zresztą masz Commodore PET, miałeś też formę sieci, gdzie 8 PETów było podłączonych do jednej stacji dysków i jednej drukarki. I takie stanowiska w szkołach możesz znaleźć zdjęcia. Takich stanowisk w szkołach. To były te początki. Zobacz, że obudowa tego juniora to była Początki komputerów osobistych – 19 część II. Początki komputerów osobistych – 19 część II.
No i pamięci, do tego najczęściej w przypadku takich zastosowań, powiedzmy domowych, to był po prostu magnetofon, na którym był zapisany program. Zewnętrzne elementy, takie jak stacje dyskietek, to było często w cenie komputera. No i te wszystkie komputery przypominały trochę większą klawiaturę, więc były to takie rzeczywiście osobiste małe. Tutaj taka ciekawostka, jeżeli chodzi o te stacje dysków. U nas to nie było popularne, bo właśnie było zbyt drogie i trudno dostępne, ale na przykład w USA to Commodore czy Atari miały swoje stacje dyskietek w różnych formatach, głównie 5,25 cala. I tutaj taka ciekawostka, ta stacja dla PETA, To był zasadniczo drugi Commodore PET, tylko bez monitora, bez klawiatury, bo po prostu tyle trzeba było danych, obróbki, żeby z tej stacji korzystać.
W połowie 1983 roku na rynek japoński trafia konsola Nintendo Famicom. Dwa lata później trafiła ona na rynek amerykański, a kawałek czasu potem na rynek europejski już pod nazwą Nintendo Entertainment System. Konsola ta używała tego jak komputery Commodore'e procesora MOS 6502, ale miała też drugi procesor, który obsługiwał grafikę i dźwięk. Pod pewnymi względami wydaje się być bardziej rozbudowanym systemem niż Commodore C64, ponieważ dźwięk ma 5 kanałów, a w przypadku grafiki posiada wbudowane 64 sprajty.
Problemem były tylko dwa. Co do dźwięku, cztery kanały były na sztywno przepisane. Jeden to był kanał trójkąta, drugi szumu, dwa to były generatory PWM. I dopiero piąty kanał mógł obsługiwać próbki PCM do tworzenia bardziej realistycznych dźwięków. Stąd NES ma charakterystyczne brzmienie. Co do sprite'ów, to były faktycznie 64, ale to były malutkie sprite'y. Dlatego na przykład w grze Super Mario Bros. Mario jest złożony z czterech sprite'ów, które są na bieżąco update'owane, żeby wyświetlać różne animacje jego ruchu. Natomiast pozostałe te komputery takie domowe. Commodore 64 myślę, że wiele osób go kojarzy i na nim grało i coś się dało zrobić, ale nie tylko się grało, bo na przykład taki Commodore mógł sterować procesami, ale na przykład był również stosowany w telewizji.
To już nie były te sztuczki, które dawały bardzo fajne efekty dźwiękowe, natomiast były stosowane głównie dlatego, że sprzęt nie był w stanie jednocześnie generować dźwięku, obrazu, a co do tego jeszcze wykonywać jakieś obliczenia. Jednak Amiga miała tą Motorola 68000, tam już taktowanie było 7 MHz z hakiem. To już był dość mocny komputer osobisty, taki ostatni przed PC-tami, przed dominacją PC-tów. W połowie lat 80. już było wiadomo, że 8 bitów to ślepa uliczka i trzeba przejść na systemy 16-bitowe. Pojawiały się 16-bitowe konsole, 16-bitowe komputery, jak coraz nowsze wersje platformy PC i jej klony, czy takie platformy jak Atari ST, czy Commodore Amica.
Bardzo popularny youtuber właśnie odnośnie retro komputerów. Na nim się opierałem przygotowywując się do tego nagrania. Commander X16 ma być repliką komputerów w stylu właśnie Commodore C64 czy C128, ale ma kosztować dużo mniej i nie używać części z epoki, bo to by było za drogo i szkoda też niszczyć stare komputery, żeby zbudować nowy stary komputer. Na koniec jeszcze taka ciekawostka na temat Pegasusa, czyli kopii klonu NES-a, który był bardzo popularny w latach 90. w Polsce. Otóż Pegasusa sprowadzali do Polski z Korei, czy tam Tajwanu, ci sami ludzie, którzy za majątek na tym zarobiony, założyli potem firmę HOP. Przy czym dominacja pecetów zaczęła się w 1982 roku i to zupełnie przypadkiem tak po prawdzie,
Więc tutaj dużym skokiem było powstanie pamięci DRAM i SRAM na układach scalonych. To też ciekawostka, Commodore PET używał pamięci SRAM, bo było im łatwiej użyć droższych kości w mniejszej ilości, ale nie trzeba było obwodów odświeżania. Później np. APC-aty to już stosowały głównie raczej pamięci DRAM później, bo koszt dołożenia obwodu odświeżania był niższy. Tak, gdy wzrastała ilość pamięci, no to dynamiczne pamięci stawały się wtedy tańsze od tych statycznych. Paweł, jaki pamiętasz pierwszy komputer osobisty, z jakim miałeś kontakt? Mój pierwszy komputer to było chyba Atari 800. A potem miałem też Commodore 128, o ile dobrze pamiętam, z grami.
Pokazano wszystkie 19 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Podsumowanie pierwszej części odcinka i wprowadzenie do tematu pierwszych komputerów osobistych.
Opis pierwszych mikroprocesorów Intel i pierwszego komputera opartego na nich - Alter 8800.
Opis pierwszych komputerów domowych i ich wpływ na rozwój technologii.
Opis roli firmy Motorola w rozwijaniu mikroprocesorów i jej wpływ na komputery osobiste.
Opis pierwszych komputerów osobistych w latach 70., w tym Apple II, PET i Atari 2600.
Opis mikroprocesora 6502 i jego wpływ na rozwój komputerów osobistych.
Opis komputerów używanych w szkołach, takich jak Commodore PET i Meritum.
Opis komputera ZX Spectrum i jego wpływ na rynk komputerów osobistych.
Opis polskiego klona Spectrusia - Elwro 800 Junior.
Opis usieciowienia komputerów i ich zastosowań w edukacji i pracy.
Opis konsoli Nintendo Famicom i jej wpływ na rozwój technologii dźwięku i grafiki.
Opis zastosowań komputerów domowych w telewizji i innych dziedzinach.
Podsumowanie rozmowy i przejście do kolejnej części odcinka.
Rozmowa o modułach rozszerzeń dla komputerów, takich jak dodatkowa pamięć operacyjna, joysticki, a także o zabezpieczeniach antypirackich na konsolach NES i SNES.
Analiza historii komputerów w Polsce, wskazanie na wysokiej jakości systemów produkcji polskich firm, takich jak Odra, a także omówienie ograniczeń technicznych w początkach komputerów osobistych.
Porównanie rozwoju technologii między początkami komputerów osobistych a obecnymi trendami, takimi jak komputer jako usługa i oprogramowanie jako usługa.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.