Davos i koniec magii AI. Witajcie w erze betonu, prądu i atomu

Zaczyna się o nich mówić jako strategicznych rezerwach narodowych, jako silosach ze zbożem albo magazynach ropy naftowej. Jeśli AI jest infrastrukturą krytyczną, to państwo musi w nią inwestować i ją chronić, a nie tylko regulować. Idźmy dalej tym tropem, bo koncepcja przemysłowej natury AI została rozwinięta również przez Satya Nadele. CEO Microsoftu wszedł na scenę i zaproponował radykalną zmianę w ekonomicznym postrzeganiu tego, czym zajmują się firmy technologiczne. Nadele wezwał liderów, by przestali patrzeć na centra danych jak na pasywne magazyny informacji. Wiecie, tak jak na cyfrowe biblioteki, gdzie dane po prostu leżą i czekają, aż ktoś po nie sięgnie. Zamiast tego Nadella wprowadził pojęcie fabryki tokenów.

I tu pojawia się problem skali. Wszyscy w Davos, od sama Altmana, reprezentowanego przez swoich wysłanników, po Elona Muska, mówili jednym głosem. Potrzebujemy więcej. Więcej wszystkiego. Więcej prądu, więcej chipów, więcej danych. Yancey Huang nazwał to największą rozbudową infrastruktury w historii ludzkości. Porównał to do rewolucji przemysłowej, ale skompresowanej do kilku lat. Wyobraźcie sobie budowę kolei żelaznej w XIX wieku, ale zamiast 50 lat mamy na to tylko 5. Takie jest tempo, o którym dzisiaj mówią liderzy technologiczni. Ale jest tu pewien haczyk. Budowa infrastruktury fizycznej rządzi się innymi prawami niż pisanie kodu. Kod można napisać i wdrożyć w jeden dzień. Serwerownie buduje się latami, elektrownie – dekady.

Ile za nią płacimy? Jak efektywnie jej używamy? Czy marnujemy te kany na generowanie bezrzutecznych maili? Czy używamy ich do optymalizacji procesów produkcyjnych, logistyki czy analizy finansowej? To jest zmiana mentalna, którą musimy przejść. AI to nie jest magiczny pracownik, który zrobi wszystko za darmo. To jest maszyna, która zużywa energię i kosztuje. Musimy nauczyć się inżynierii tej nowej rzeczywistości. Mamy więc sytuację, w której światowe mocarstwa i największe korporacje rzuciły się do budowania fabryk tokenów. Yen-Seng Huang dostarcza maszyny do tych fabryk. Satya Nadella zarządza produkcją. Elon Musk obiecuje, że to wszystko doprowadzi nas do ery bezprecedensowej obfitości. Ale każda fabryka potrzebuje zasilania i tu dochodzimy ponownie do ściany, do twardego limitu, o którym w Davos szeptano z przerażeniem, a na panelach mówiono z dyplomatyczną troską.

Okazuje się, że nasze cyfrowe ambicje mają jeden, bardzo analogowy problem. Nie mamy wystarczająco dużo prądu. Właśnie ten głód energii był drugim dominującym tematem forum. I to, o co tam usłyszano, od planów nuklearnych Donalda Trumpa po kosmiczne wizje Elona Muska, Pokazuję, jak zdesperowany jest świat technologii w poszukiwaniu zasilania. Ale o tym, jak fizyka próbuje zatrzymać AI i jak inżynierowie próbują oszukać fizykę, opowiem Wam za chwilę. To jest temat, który zasługuje na osobną, uważną analizę, bo rozwiązania, które tam zaproponowano, brzmią jak scenariusz filmu science fiction, który właśnie powoli staje się dokumentem. Zanim jednak przejdziemy do energetyki, warto zapamiętać ten jeden obraz z Davos. Dymiące kominy nowej rewolucji przemysłowej nie wypuszczają sadzy, ale ciepło z serwerów.

Traktujemy atom nie jako zagrożenie, ale jako paliwo do naszej cyfrowej supremacji. Dla inwestorów to sygnał, że uran wraca do łaski. Spółki budujące małe reaktory modułowe nagle stają się kluczowym elementem układanki AI. Ścieżka druga to odnawialne źródła energii, nasze OZE. To domena Europy i paneli klimatycznych. Argument jest prosty. OZE mają niski koszt krańcowy. Kiedy wiatraki już stoją, prąd jest tani. I jest to zgodne z celami klimatycznymi. Ale w Davos inżynierowie kręcili nosami. Problemem jest przerywalność dostaw. Słońce nie świeci w nocy, wiatr nie zawsze wieje. Dla fabryki tokenów, która musi pracować non-stop, przerwa w dostawie prądu to katastrofa. OZE wymagają więc potężnych magazynów energii, a bateria to lit, kobalt, nikiel, to kolejne łańcuchy dostaw, kolejne zależności geopolityczne, kolejne kopalnie.

Czas. Hasabis sam przyznaje, że gotowość technologiczna to kwestia od 5 do 10 lat. A my mamy kryzys teraz. Firmy potrzebują prądu w tym kwartale, a nie za dekadę. Fuzja jest obietnicą raju, ale póki co tkwimy w czyśćcu. I wreszcie ścieżka czwarta. Rozwiązanie, które brzmi tak absurdalnie, że mogło wyjść tylko od jednej osoby. Elon Musk. Musk w Davos połączył kropki między Teslą a SpaceX w sposób, który zmroził, a jednocześnie zafascynował salę. Jego teza jest prosta i oparta na fizyce pierwszych zasad . Musk powiedział, że najtańszym miejscem dla AI będzie kosmos. I zatrzymajcie się na chwilę, nie śmiejcie się. Przeanalizujmy to na chłodno, tak jak zrobił to sam Elon Musk. Co jest największym problemem centrów danych na Ziemi?

Dwie rzeczy. Dostarczenie prądu i odprowadzenie ciepła. Serwery to w gruncie rzeczy wielkie grzejniki. Zużywamy gigawaty energii, żeby je zasilić, a potem kolejne gigawaty, żeby je schłodzić klimatyzacją. W kosmosie mamy słońce, które świeci 24 na 7. Bez nocy, bez chmur, bez atmosfery tłumiącej przemieniowanie, mamy nieskończone źródło darmowej energii z paneli słonecznych. A co z chłodzeniem? Kosmos jest zimny. Jeśli odpowiednio zaprojektujesz radiatory, co SpaceX już robi w swoich statkach, masz darmowe chłodzenie próżniowe. Wizja Muska jest więc następująca. Budujemy orbitalne farmy serwerów. Wynosimy je tam za pomocą Starshipa, największej rakiety w historii, która ma dramatycznie obniżyć koszty transportu na orbitę.

Tam, na górze, odbywa się ciężka praca treningowa. Trenujemy gigantyczne modele, zużywając kosmiczną energię słoneczną i nie podgrzewając atmosfery Ziemi. Na Ziemię przesyłamy tylko wynik, czyli gotowe wagi modelu, tą wydestylowaną inteligencję. Dla Muska to nie jest tylko biznes. To jest, jak on to określa, kosmiczny zawór bezpieczeństwa. Jeśli będziemy budować te wszystkie gigawatowe centra danych na Ziemi, po prostu ugotujemy naszą planetę. Limit termiczny biosferii jest skończony. Kosmos nie ma tych limitów. To wizja cywilizacji, która myśli w gwiazdach, żeby przeżyć na Ziemi. Czy to możliwe w 2026 roku? Nie na dużą skalę. Koszty wyniesienia ładunku są wciąż za wysokie, nawet dla Starshipa. Ale Musk nie mówi o jutrze, mówi o nieuchronnym końcu wieku elektryczności na Ziemi.

Prezes Saudi Aramco Amin Nasser mówił o inteligentnych sieciach, o algorytmach, które w czasie rzeczywistym balansują podaż i popyt w sieci, pozwalając wycisnąć z istniejącej infrastruktury dodatkowe 10-20% więcej efektywności bez składzenia nowych kabli. To jest dość nisko wiszący owoc. Jeśli AI może sprawić, że nasza obecna sieć będzie mądrzejsza, to może nie musimy budować aż tylu nowych elektrowni. Niezależnie od tego, która wizja wygra, atomowa, odnawialna czy kosmiczna, wniosek jest jeden. Wiek lekkiego software'u już minął. Witajcie w wieku ciężkiej inżynierii. Jeśli chcesz budować przyszłość, musisz najpierw zapewnić sobie dostęp do gniazdka i to gniazdko musi mieć moc elektrowni Bełchatów. Ale energia to tylko połowa fizycznego równania.

Bezpieczeństwo i halucynacje. W biznesie nie ma miejsca na kreatywne zmyślanie. Agent, który projektuje chip, nie może wyhalucynować połączenia, którego nie ma. Agent, którym migruje kod bankowy, nie może zgubić jednego zera. Dlatego tak wielki nacisk w Davos kładziono na rozwiązania rack i uziemianie modeli w faktach, tak zwany grounding. KPNG trenowało model na własnych dokumentach, a nie na całym internecie. To jest coraz bardziej widoczny trend. Małe, specjalistyczne, prywatne modele, które wiedzą wszystko o Twojej firmie, a niekoniecznie wiedzą jak napisać sonet o kocie albo streścić ogniem i mieczem. Widzimy koniec AI, która wydaje się mądra. Teraz AI musi być dokładna. Pamiętajcie jeszcze tą starą dobrą radę, którą słyszał niemal każdy z nas w dzieciństwie.

Te, które będą próbowały chronić stare miejsca pracy regulacjami, przegrają wyścig konkurencyjności. Europa zostaje w tyle, ostrzegał. Jeśli będziemy chronić miejsca pracy, które nie mają ekonomicznego sensu, staniemy się skansenem. Ale czy na pewno praca fizyczna jest taka bezpieczna na zawsze? Przecież Yen-Seng Huang mówił, że robotyka to szansa raz na pokolenie. Elon Musk obiecuje humanoidalne roboty w każdym domu i fabryce. Czy sześciocyfrowy hydraulik to tylko chwilowa anomalia, zanim roboty nauczą się chaosu? Będzie więcej robotów niż ludzi. To zdanie Elona Muska wypowiedziane w Davos brzmi jak cytat z filmu science fiction, który kończy się bardzo źle dla ludzkości. Ale Musk nie mówił tego tonem ostrzeżenia. Mówił to z entuzjazmem. Dla niego to obietnica raju, obietnica świata bez biedy, bez niedoborów, świata radykalnej obfitości.

Jeśli myśleliście, że rewolucja AI zatrzyma się na ekranie komputera, to jesteście w bardzo dużym błędzie. Prawdziwym celem gigantów technologicznych nie jest napisanie lepszego maila. Celem jest wyjście z cyfrowego pudełka i wejście w interakcję ze światem. Spójrzmy na graczy, którzy zaprezentowali swoje wizje w Davos. Po pierwsze Tesla i projekt Optimus. Musk zaktualizował swoją oś czasu. Publiczna sprzedaż Optimusa, czyli humanoidalnego robota ogólnego przeznaczenia, ma ruszyć pod koniec 2027 roku, czyli już za rok. Oczywiście znamy ten czas maska, ale nawet jeśli pomylił się o dwa lata, to wciąż mówimy o perspektywie tej dekady. Wizja Tesli jest prosta. Praca jest podstawowym ograniczeniem gospodarki. PKB to w uproszczeniu liczba pracowników razy ich produktywność.

Też. Ale przede wszystkim po to, by zbierać dane. Żeby AI mogła nauczyć się fizyki, musi mieć ciało, musi dotykać świata, przewracać się, podnosić rzeczy. Atlas jest ciałem dla mózgu DeepMind. I tu dochodzimy do kluczowego połączenia. Yasheng Huang z NVIDIA nazwał to fizycznym AI. Do tej pory robotyka była głupia. Robot na taśmie produkcyjnej robił jeden ruch, zaprogramowany co do milimetra. Jeśli przesunąłeś część o centymetr, robot stawał albo niszczył ten element. Teraz roboty dostają oczy i mózgi oparte na modelach AI. Widzą, rozumieją i adaptują się. Jeśli część jest przesunięta, robot to zauważy i skoryguje swój ruch. Jeśli w magazynie pojawi się przeszkoda, robot ją ominie. Dla Europy, i tu ważny wątek dla nas, to jest, cytując Hwanga, szansa raz na pokolenie.

Europa przespała rewolucję internetową, nie mamy swojego Googla. Przesypia rewolucję chmurową, ale Europa wciąż ma potężny przemysł. Ma fabryki, ma inżynierów, mechaników. Ma tradycje automatyki, spójrzmy chociażby na Siemensa i ABB. Jeśli połączymy europejską precyzję inżynieryjną z amerykańskim AI, możemy stać się liderem w robotyce przemysłowej. To jest nadzieja dla starego kontynentu. Nie będziemy może pisać softu, ale będziemy budować maszyny, które z kolei będą budować świat. Ale wróćmy jeszcze na chwilę do społecznych konsekwencji. Musk mówi o większości robotycznej. Świecie, gdzie robotów jest więcej niż ludzi. Kraje rozwinięte – Europa, Japonia, Korea, Chiny – starzeją się w zastraszającym tempie. Brakuje opiekunów dla osób starszych, brakuje pracowników w fabrykach.

W tym kontekście roboty nie są zagrożeniem, są wręcz ratunkiem. Bez nich nasze systemy emerytalne i gospodarcze po prostu zawalą się pod ciężarem demografii. Ktoś musi pracować na emerytury, a skoro nie ma dzieci, muszą to robić maszyny. Brzmi logicznie, ale jest też druga strona medalu. Deflacja. Musk przewiduje erę deflacyjną. Jeśli praca jest tania, bo robią ją roboty, towary są tanie. Ale jeśli praca jest tania, to płace też spadają albo pracy dla ludzi nie ma w ogóle. Wizja Muska zakłada, że w świecie obfitości pieniądze przestaną mieć znaczenie albo, że konieczny będzie dochód podstawowy. Ale w Davos nie było konkretów, jak do tego dojść, jak przejść przez tą dolinę śmierci, gdzie roboty już zabierają pracę, a raj obfitości jeszcze nie nadszedł.

W Davos ten punkt nazywano różnie. AGI, superinteligencja, osobliwość, ale niezależnie od nazwy pytanie jest jedno – kiedy? Kiedy maszyna stanie się mądrzejsza od człowieka? Nie w szachach, nie w pisaniu kodu, we wszystkim. Zacznijmy od daty, kiedy nadejdzie AGI . W Davos mieliśmy licytację proroków. Elon Musk, jak to on, poszedł na całość. Stwierdził, że AI mądrzejsze od jakiegokolwiek pojedynczego człowieka może pojawić się do końca tego roku, a AI mądrzejsze od całej ludzkości razem wziętej do 2029-2030 roku. To są ramy czasowe, które nie dają nam czasu na oddech. Jeśli Musk ma rację, to dzieci, które idą teraz do pierwszej klasy, skończą podstawówkę w świecie rządzonym przez superinteligencję.

Ale po drugiej stronie mamy Demisa Hassabisa z DeepMind, człowieka nauki, nie marketingu. Hassabis jest ostrożniejszy. Mówi o przedziale od pięciu do dziesięciu lat. Skąd mamy taką różnicę? Hassabis widzi problemy, których Musk zdaje się nie dostrzegać albo je specjalnie ignoruje. Problemy z planowaniem, z pamięcią, z uziemieniem AI w fizyce. Hassabis uważa, że obecna architektura transformerów, na której oparty jest np. Chachibiti, to zdecydowanie za mało, że potrzebujemy nowych wynalazków, żeby przeskoczyć od papugi statystycznej do prawdziwego, myślącego bytu. Mimo to nawet 10 lat to mgnienie oka w historii cywilizacji. Wszyscy w Davos zgadzali się co do jednego. Era superinteligencji nie jest domeną science fiction, to jest domena planowania biznesowego na najbliższą dekadę.