Mentionsy Mentionsy
Zdanowicz pomiędzy wersami
Zdanowicz pomiędzy wersami

Aleksandra Karasińska

09.01.2026 ·54 min

W tym odcinku podcastu „Zdanowicz pomiędzy wersami”, Katarzyna Zdanowicz rozmawia z Aleksandrą Karasińską, autorką książki „Dlaczego Feminizm się opłaca”. Razem analizują śmiałą tezę, że równouprawnienie to nie tylko walka o wartości, ale realny zysk dla nas wszystkich.

To prawda, bo to słowo w Polsce ma bardzo złe konotacje. Niestety przez, myślę, wiele lat, może nawet dziesiątki lat słowo feminist zaczęto utożsamiać z jakimiś feministka, to jest taki babochłop. Krzycząca. Groźny, agresywny, nienawidzący mężczyzn. Co oczywiście nie ma nic wspólnego z prawdą, ale to jest taka narracja, myślę, prawicowa czy ludzi bardziej konserwatywnych, którzy nie podobają się równo uprawnienie kobiet i mężczyzn. Dla mnie, jak pisałam tą książkę i sama na swój użytek chciałam sobie zrobić taką definicję feministki dzisiaj w Polsce w 2.26, to ja myślę, że to jest bardzo proste, bo feministka jest po prostu równość, czyli nie chcemy nic więcej niż równość.

Nie wiem, czy to będzie ciekawa rozmowa, bo zgadzam się z tobą, a wolałabym wejść w kontrę małą. Nie no, żartuję oczywiście. Więc to jest bardzo proste, aczkolwiek rzeczywiście ja też znam wiele kobiet, które wspierają inne kobiety w pracy, które mówią o równoprawnieniu, o równych płacach, a jednocześnie bardzo boją się, unikają tego słowa. I teraz, skoro mamy podobną definicję feminizmu, bo też stawiam na równość i uważam, że mamy prawo dosiąść się do tego stolika decyzyjnego na równych prawach jak i mężczyźni i właściwie powinno o tym decydować się wykształcenie, twoja wiedza, umiejętności, a nie de facto płeć. Ale chcę powiedzieć jedną rzecz i o to cię zapytać. Czy to nie jest tak, że my trochę same nie zadbałyśmy, właśnie my, feministki w naszym rozumieniu, o to, żebyśmy nie były w ten sposób odbierane, o ten język, o ten sposób przekazu, o to, jak definiować feminizm.

Zakazane. Zakazane właściwie, tak, w amerykańskich firmach, które de facto funkcjonują też i na rynku polskim, prawda? Tak. To prawda i Trump jest jednym z takich wyraźnych objawów tego, że weszliśmy w ten backlash, czyli w ten okres cofki, czyli takiej antykobiecej, antyrównościowej kontrrewolucji, która się między innymi objawia w tym, że w wielu krajach prawa kobiet są cofane. Jest taki raport... United Nations Women, to jest raport zeszłego roku, który pokazuje na danych, że co czwartym kraju na Ziemi prawa kobiet są cofane. Czy to prawa do opieki zdrowotnej, czy to prawa do edukacji, czy to prawa ekonomiczne. Wyobraź sobie, że ja, jak się zdziwiłam, bo wspomniałaś Trumpa.

Jak okazało się, że w zeszłym roku ze statystyk urzędów statystycznych w Ameryce wyraźnie widać, że po raz pierwszy od 60 lat zwiększyła się w Stanach luka płacowa. Czyli ta niesprawiedliwa różnica w wynagrodzeniach między kobietami i mężczyznami za tą samą pracę. To jest tak samo trochę jak z demokracją, bo póki ona jest i wszystko idzie po naszej myśli, to nikt się nad tym nie zastanawia, że mogłoby być inaczej. I właściwie o tym nie przypomina, nie uczy, nie definiuje pewnych swoich potrzeb. I dzisiaj w XXI wieku, mając już te prawa kobiet, ktoś kto nas, wiesz, teraz słucha, ogląda, czy to mężczyźni, czy kobiety, i żyjąc trochę w swojej bańce, bo prawda jest taka, tak mi się wydaje, że my trochę żyjemy też w swoim środowisku,

No co wywołało ogromną falę backlashu związanego z opieką medyczną w Stanach. I wtedy, pamiętam, że była taka konferencja, na której Hillary Clinton powiedziała, to jest dopiero początek. Jeżeli można odebrać to prawo, to można odebrać każde inne. I to było rzeczywiście, zapamiętałam to, co ona powiedziała, bo w tym roku... Czyli rzeczywiście po kilku latach jeden z polityków ruchu MAGA, jeden z takich czołowych polityków ruchu MAGA w mediach mainstreamowych, ale też w social mediach zaczął mówić, że być może wykształcenie wyższe kobiet jest czymś niepotrzebnym, że jednak kobiety za mało rodzą dzieci i że przeszkadza w tym pójście do pracy.

To właśnie dlatego, że uważają, że w każdej chwili kobieta, szczególnie młodsza kobieta w wieku rozrodczym może po prostu zniknąć i zacząć opiekować się dzieckiem. Wtedy jest taki stereotyp, że jest mniej dyspozycyjna, że mniej się angażuje w pracę. To jest nieprawdopodobne, bo badania z kolei psychologów mówią zupełnie co innego, bo kobieta mając też swoje ambicje i chcąc funkcjonować i robić karierę w tym życiu zawodowym, to właśnie mając dziecko będzie starała się często udowodnić, że jest w stanie pogodzić tę rolę i będzie bardziej czy sprawcza, czy decyzyjna, czy dostępna. w różnych sytuacjach zawodowych i tak dalej, żeby właśnie udowodnić, że to dziecko w niczym nie przeszkadza.

No tak, wiesz, to prawda. Jest tak jak mówisz, ale pamiętajmy, że jednak w Polsce jest urlop macierzyński, jest urlop rodzicielski i jednak z tego urlopu w dużej mierze korzystają głównie kobiety. Są teraz te nowe rozwiązania, urlop tacierzyński, urlop ojcowski, z których korzysta 7% ojców. Więc rzeczywiście... Zmiana tego stereotypu jest możliwa właśnie przez to, że coraz więcej mężczyzn, gdyby więcej mężczyzn opiekowało się dziećmi, no to pracodawcy już nie traktowaliby tylko jednej płci stereotypowo, że na parę miesięcy czy kilkanaście miesięcy znika z pracy i wtedy co z tym stanowiskiem pracy zrobi, trzeba jakieś zastępstwo i tak dalej. Potem zresztą trudno wrócić do tej pracy, bo ktoś już zajął to stanowisko.

Są awanse w międzyczasie, są podwyżki i te kobiety bardzo często są wypychane z tych stanowisk po powrocie z macierzyńskiego. Wypychana ten margines. Bardzo trudne są też te powroty. Mówiłyśmy o cofce, o tym, że... zaczęło się, tak? Może nie zaczęło, ale to silnie widać w Stanach Zjednoczonych. Jak dzisiaj postrzegasz sytuację w Polsce? No, ona jest bardzo ciekawa, dlatego, że wydaje się, że po ośmiu latach rządów prawicy, no, my tą cofkę przeszliśmy nieco wcześniej. Czyli my wychodzimy trochę z cofki i to dotyczy chociażby takich rozwiązań, jak właśnie in vitro.

I tych białych plam na mapie Polski, gdzie nie ma opieki wczesnodziecięcej, no jest coraz mniej tych miejsc. I w te dwa lata się sporo udało. I to jest niesamowite, bo oznaczysz, że rząd odrobił lekcję przed paru lat, jak Platforma przegrała swoje wybory, bo za ten socjal de facto i za tą opiekę. takie podanie ręki dla kobiet, czyli budowa właśnie żłobków, wzięli się tak naprawdę przy końcówce swojego rządzenia, co już nie starczyło czasu na to, żeby te instytucje dokładnie powstały, mówię tutaj właśnie o tych żłobkach czy przedszkolach i żeby te kobiety odciążyć. No wiesz, to się też dzieje z takich bardzo racjonalnych powodów, bo ta książka jest w dużej mierze o ekonomii.

Polska gospodarka bardzo potrzebuje pracowników. My w tej chwili, dzisiaj, w 2026 roku mamy około 100 tysięcy wolnych wakatów miejsc pracy. Oblicza się, że jeżeli gospodarka będzie się tak rozwijała w takim tempie, to w 2030 roku będzie potrzeba już pół miliona pracowników. No i ponieważ nie ma takiej zgody społecznej na przyjmowanie migrantów, przyjmowanie ludzi z innych kultur, to też jest zresztą większy koszt, no bo tych ludzi trzeba nauczyć polskiego, przygotować do pracy w polskich warunkach, polskich prawach pracy, socjalizować i tak dalej. To są dużo większe koszty. Nie przybędzie nam już więcej Ukraińców i Białorusinów, bo po prostu wiemy, że tak jest, te fale migracji przychodzą i odchodzą, ale raczej nie możemy liczyć tutaj na to wsparcie, które jest zresztą bardzo cenne dla polskiego rynku pracy.

No i nawet ostatnio, wiesz, brałam udział w takich kampaniach również ze strony pracodawców, którzy starają się pozyskać pracowników i na przykład bardzo mocno informują osoby z niepełnosprawnością, że są możliwości zatrudnienia, przystosowują miejsca pracy i tak dalej. No ale prawda jest taka. że największą grupą do pozyskania, najłatwiejszą, mówiącą po polsku, wykształconą w Polsce, mieszkającą w Polsce, są kobiety. Co u nas jest de facto najwięcej. Dzisiaj mamy dwa miliony kobiet, mniej więcej dwa miliony kobiet w tak zwanym wieku pracowniczym. które nie pracują zawodowo. To nie znaczy, że one nie pracują, ale nie pracują zawodowo z różnych powodów.

Polki mówią mocne cytaty na początku twojej książki. Też masz książkę przed sobą, jakbyś mogła zacytować właśnie, jak wygląda ta... Ta równość w pracy polskiej. To wybrałam jako początek tej książki, bo one są moim zdaniem bardzo mocne. To znaczy te cytaty, które pisały Polki pracujące w korporacjach w 2022 roku, czyli bardzo niedawno tak naprawdę, to było takie badanie. zorganizowane przez 30% Club Poland i na podstawie pięciu tysięcy ankiet. I ja oczywiście przeczytałam raport, nie przeczytałam pięciu tysięcy ankiet, ale z tych ankiet wybrałam kilka cytatów, które moim zdaniem rzeczywiście mówią o sytuacji kobiety zawodowej.

Myślę, że każda kobieta, która nas teraz posłucha, jakoś odnajdzie się w tych cytatach. Albo sama była w takiej sytuacji, albo słyszała o niej. Na przykład. Często słyszę komentarze typu Pani się chyba zgubiła gdzieś. Miejsce pani jest w kuchni. Jaka nerwowa. Chłopak powinien ukrócić smycz. Albo a pani to ma te dni, czy zawsze taka wredna? Tak? Albo prawniczka. Raz do umowy o pracę dołączono mi stronę z oświadczeniem, że od dnia podpisania umowy przez kolejne pięć lat kontrakt nie zajdę w ciążę ani nie wyjdę za moś. To jest szokujące, słuchajcie, to jest niezgodne z kodeksem pracy, ale nadal to się zdarza w polskich firmach. Kiedyś poszłam po podwyżkę, inna ankietowana, i usłyszałam, masz męża dobrze zarabiającego, nie masz dzieci, po co ci te pieniądze?

No, po co ci te pieniądze, tak? Przecież kobiecie nie są potrzebne pieniądze, skoro ma dobrego męża. Absolutnie, wiesz, ja słyszałam w drugą stronę, to też mówiłam, to nie jest jakieś, chciałam powiedzieć, odkrycie tego odcinka nie będzie, ale ja spotkałam się z innymi tekstami. Masz męża, to po co ci podwyżka? No właśnie. Jakby mąż odpowiadał za to, ile ja mam zarabiać, czy w przypadku innych kobiet, czy partner i tak dalej. To dokładnie to. I wiesz, ostatnie, które ja też bardzo do siebie wzięłam. Mam poczucie, że muszę z większym wysiłkiem niż moi koledzy udowadniać swoje kompetencje. Mam wrażenie, mówiła ta kobieta, że prawnicy, mężczyźni, cieszą się trochę większym zaufaniem klienta na starcie.

Czyli wiesz, takie wyobrażenia, że kobieta jest gorszą profesjonalistą, gorszą profesjonalistką, niezależnie od tego, czy ma habilitację, doktorat, czy ma wiele doświadczenia, czy wygrała tam setki spraw, czy przeprowadziła dziesiątki wywiadów. Jakby ten klient, czy osoba nie znająca jej od razu ma takie uprzedzenie, że widocznie ta kobieta nie jest profesjonalna. Co cię najbardziej zabolało, z czym się najbardziej nie zgodziłaś w swojej pracy, bo przedstawiłam cię dosyć krótko, że jesteś dziennikarką i autorką książki, ale twoje CV, twoja droga zawodowa jest bardzo długa i szeroka od stanowisk zarządczych w różnych firmach mediowych i masz spore doświadczenie.

Co tak pamiętasz ze swojego doświadczenia i też jakbyś mogła to, nie mówię o roku i o podawaniu firmy, Ale co się najbardziej zszokowało w pracy? Z czym się wtedy na danym etapie nie zgadzałaś? Ale być może nie było tej odwagi, żeby się przeciwstawić pewnym zachowaniom. Wiesz co, ja też dochodziłam do tego mojego feminizmu i do tej świadomości, że na pewne rzeczy nie możemy się zgadzać długo. bo też tak jesteśmy wychowywane, żeby być grzeczne, żeby się zgadzać, żeby w ogóle cieszyć się, że mamy pracę i starać się nie konfliktować też, prawda? Żeby dziewczynki są wychowywane po to, żeby były miłe i grzeczne, a nie żeby były trudne i... Żeby rozmawiały o pieniądzach, o pewnych warunkach.

No właśnie. I to jest myślę problem wielu młodych kobiet w Polsce, młodych i starszych. Tak naprawdę to jest wielopokoleniowy problem. I na pewno dzisiaj lepiej negocjowałabym swoje pensje, bo kiedyś w ogóle nie negocjowałam, po prostu tego nie potrafiłam. Nie zwracałam uwagi na przykład na to, że koledzy na tych samych stanowiskach z tym samym doświadczeniem, a nawet mniejszym, i zarabiali więcej. Po prostu nie zdawałam sobie sprawy z istnienia luki płacowej. Myślę, że też nie stawiałam tych granic między życiem prywatnym a zawodowym, czyli jeżeli pracodawca wymagał właśnie przyjścia w nocy o północ i nie tolerował, albo na przykład takiego stwierdzenia, no ty nie masz dzieci, to będziesz pracować tam...

12 dni z rzędu, tak? Bo ktoś jest, musi mieć wolne albo urlop, bo są ferie, a ty nie masz dzieci, no to ty musisz pracować non-stop. Na przykład właśnie przez to, że nie mam dzieci, to muszę pracować, nie wiem, wigilię albo kolejną tam 5 lat z rzędu i tak dalej. Myślę, że dzisiaj bym postawiła granicę i powiedziała, że też chcę być ze swoją rodziną w ten dzień. Wiesz, jest wiele takich rzeczy, które dzisiaj z tej mojej perspektywy już dojrzałej kobiety bym zrobiła inaczej. I trochę też dlatego jest ta książka. To znaczy ja myślę, że w tym idei feminizmu czy siostrzeństwa jest też dużo takiego, takiej namysłu o tym, żeby te młodsze dziewczyny nie musiały tego przechodzić. To znaczy, żeby być może tą świadomość stawiania granic, negocjacji, takiej świadomości swojej wartości, wartości swojej pracy,

takiej pewności siebie też w ogóle, której nie mamy bardzo często, żeby to tym dziewczynom przekazywać. Powiem ci, że całkiem niedawno odbyłam taką rozmowę z jedną z kobiet, która zarządzała portalem i ona powiedziała, że coś, co było dla niej swego czasu nieprawdopodobne i to wtedy też dało mi do myślenia. To było to, że jak prosi jakieś kobiety o napisanie tekstu, to one pytają się o temat i o to, ile znaków, jak podejść do tego tematu, czy już są zaangażowane w tą swoją pracę, a nie zapytają się za ile. W przypadku mężczyzn często jest odwrotnie. Za ile? I potem jak pada jakaś tam dana kwota, to dopiero się zastanawiają, czy warto podejść do takiego tematu, czy w ogóle im to się opłaca. Jak jest sposób inny myślenia, to się oczywiście zmienia, bo mówiłam całkiem niedawno, to był czas szybko leci.

To był jakiś czas temu, z nią na ten temat rozmawiałam i dopiero jak ona to powiedziała, czasami jak powie się pewne rzeczy na głos, człowiek sobie uświadamia, że rzeczywiście przez wiele lat robił de facto to samo. Ale zobacz inny przykład, też bardzo z naszego podwórka, czyli mediów. Jeżeli zapraszamy do telewizji, do radia, do programu internetowego, czy nawet na jakiś wywiad do gazety, ekspertkę i eksperta, to wielu, czy to polityków, czy ekspertów, profesorów, naukowców, autorytetów z różnych dziedzin, jak się do nich dzwoni, to mówi pewnie na kiedy, gdzie mam się stawić, w studio, czy gdzie przyślecie kamerę. I kobieta zwykle mówi, o kurczę, nie wiem, czy dam radę, a właściwie to nie jestem specjalistką, bo ostatnio przez ostatnie dwa lata się tym tematem nie zajmowałam.

Co prawda ma habilitację z tego, ale nieważne. I mówi, a to mam telefon do kolegi, może on będzie mógł. I jak się patrzy na badania, to rzeczywiście w mediach dominują eksperci mężczyźni. Kobiet jest mniej. Zdecydowanie to widać i z takich badań monitoringu mediów i z innych badań, że tych ekspertek jest mniej. No i zaczęłam się zastanawiać, bo jest tam też rozdział o mediach, z czego to wynika. No i jak rozmawiałam z moimi kolegami, którzy są wydawcami programów, czy prowadzącymi, no to mówią, trudniej jest zaprosić ekspertki, tak, bo one nie chcą występować. Prawda jest gdzieś po środku i myślę, że...

Zdecydowanie ten brak pewności siebie i doświadczenia gra rolę, że kobiety nie chcą występować gdzieś czy pokazywać się w mediach. Z drugiej strony, jak popatrzymy na badania, widzimy, że ta krytyka kobiet w mediach występujących jest dużo większa. Na przykład hejt spisz w sieci. Wobec kobiet polityczek czy ekspertek jest dużo większy niż takich samych komentarzy wobec mężczyzn. Bardzo często jest to takie ad personam, czy do wyglądu kobiet, że nie dba o siebie, czy jest za gruba i nie powinna się wypowiadać na temat cyber security, jakby to miało jakiekolwiek znaczenie. Więc one jakby podświadomie wiedzą, że ta krytyka jest. No ale trzecią też prawdą o której już wspomniałyśmy, jest to, że one mają tą drugą pracę, ten drugi etat.

Mężczyzny, prawda? Ale wiesz co, to tak samo jest z takie podwójne standardy. To znaczy wobec kobiet właśnie na stanowiskach władzy czy eksponowanych stanowiskach ta krytyka społeczna jest dużo większa. To wynika z takiego mechanizmu, że w patriarchacie, w tym takim konserwatywnym pojęciu, jakie jest miejsce kobiety i mężczyzny, Kobiety należą do sfery prywatnej, czyli domu, dzieci, a mężczyźni do tej sfery publicznej, czyli polityki, pracy, mediów. I kiedy kobieta przekracza tę granicę niewidoczną między sferą prywatną i publiczną i występuje w mediach, albo jest polityczką, albo obejmuje jakieś stanowisko władzy, czy to w biznesie, czy jest po prostu kimś ważnym,

Ten patriarchalny system nie wie, co z nią zrobić i krytykuje ją, bo ona przeszła nie na swoje miejsce. I podświadomie ten mechanizm takiego wycinania kobiet z tych miejsc prestiżu i władzy się dzieje. I czy to pod pozorem właśnie komentarzy złośliwych w internecie, czy właśnie złośliwych pytań... Oczywiście takich pytań nie ma. Ale to jest taka refleksja, która mi przychodzi w czasie naszej rozmowy do naszego środowiska szeroko pojętego, mediowego. To jest taka refleksja dotycząca tego, że jeżeli nawet kobiety chcą mniej, nie tak często chodzić na różne wywiady, to właśnie... powinna być większa presja, a może nawet nie presja, ale większa potrzeba czasami zapraszania kobiet jako ekspertek w wielu różnych tematach.

Tak jak ty mówisz o life balance, mam problem z tym słowem, bo to rzeczywiście to ładnie się o tym mówi, ale gorzej to wprowadzić się w swoje życie, tak a propos miłości siostrzanej. Pytanie, czy to rzeczywiście, wiesz, funkcjonuje. Czy kobiety, które już dochodzą do stanowisk, ja wiem, że nie można wszystkie wrzucać do jednego worka, bo będzie taki i będą też inne zachowania. Czy kobiety, które dochodzą do wysokich stanowisk, one nagle nie zaczynają zachowywać się trochę jak mężczyźni? Czyli nie wrzucają jednak na siebie tych spodni? I wycinają kobiety, no bo mamy taką zdolność do rywalizowania. Między innymi ota jest ładniejsza. Wiesz, oceniamy siebie nawzajem. No tak wynika z naszego właśnie zachowania i tego modelu patriarchalnego wychowania.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.