Od Boernera do Bemowa
Od Boernera do Bemowa Ignacy Boerner, postać wybitna i tak skomplikowana jak losy Państwa Polskiego.Z pochodzenia Niemiec, wychowany w duchu patriotyczno-niepodległościowym, w tym Powstania Styczniowego 1863 roku. Socjalista, uczestnik ruchów rewolucyjnych 1904-1905 roku a następnie członek Legionów Polskich. Ale największy ślad swojej działalności pozostawił w Warszawie, gdzie jako minister Poczty i Telegrafów doprowadził do uzyskania przez Polskę bezpośredniego kontaktu telefonicznego z całą Europą. Co dziś kryje się pod nazwą Boernerowo, czy znajdziemy ślady masztu radiowego, który połączył Polskę z USA, i czy osiedle dla dawnych pracowników czeka dogęszczenie zabudowy? Zapraszam na audycję Warszawa w optyce, Adam Tecław. fot. Ludwik Ożarowski, kmkm.waw.pl
To jest audycja Warszawa w optyce w Radiocampus. Jak co tydzień w sobotę i jak co tydzień po 12 zapraszam Państwa na spotkanie z audycją poświęconą historii miasta, jego architekturze, ale przede wszystkim na spotkanie z ludźmi, którzy fenomenalnie o tej historii opowiadają. Podoba Ci się? Daj znać, zasubskrybuj i zaobserwuj Radiocampus. Same sztosy. Jeśli pamiętają Państwo ostatnie audycje Warszawa w optyce poświęcone m.in. osiedlu jazdów czy osiedlu przyjaźń, były to inwestycje w mieście stworzone z myślą o konkretnych grupach odbiorców, o konkretnych grupach mieszkańców miasta. Były stworzone z myślą o pracownikach biura odbudowy stolicy czy osiedle przyjaźń, które powstało z myślą o tym, aby zaspokoić potrzeby mieszkaniowe robotników.
Potem mamy ten kryzys gospodarczy i znowu to Boernerowo powstaje w wyniku tego kryzysu, w wyniku gigantycznego deficytu mieszkaniowego i powstaje w całkowitym napustkowiu. Obok mamy oprócz radiostacji poligon na północny wschód od tego terenu i tak naprawdę pola uprawne i dopiero 6 km dalej zaczyna się Warszawa. Więc jak powiedziałeś o relacji Bemowa i Boernerowa, no to tak, nie było Bemowa, powstało Boernerowo, a po wojnie nazwa Boernerowo została zakazana, więc nawet to osiedle nie mogło oficjalnie używać przez prawie 40 lat. Tej nazwy dopiero w 1987 roku przywrócono.
O tym osiedlu będziemy właśnie za chwilę rozmawiać, o tym jak zostało zaprojektowane i co z tego osiedla mamy do dziś. Adam Tesław i mój goście Mateusz Potemcki i Marek Piłowarski rozmawiamy o osiedlu Bernerowa. Kiedy myślimy o strategii rozwoju miasta, o tym jak łączyć osiedla z centrum miasta, to zawsze przypominają mi się inwestycje Stefana Sarzyńskiego, prezydenta miasta, który na przykład tramwaj nr 6 dociągnął do Gocławka, do miejsca, gdzie przed wojną w latach 30-tych były pola i właściwie nikt nie myślał o tym, żeby tam podróżować w jakimkolwiek celu, ale wizją
A taka synergia wielu różnych inicjatyw, bo jest jakby wspólny cel. Mamy stację telegraficzną, mamy dużą inwestycję infrastrukturalną, łączność ze światem w ogóle, z Europą przede wszystkim. Poczta wtedy też zaczęła mocno funkcjonować, żeby właśnie łączyć te... Części państwa, które były po rozbiorach takimi w ogóle odrębnymi bytami i powstaje coś wspólnego. Coś wspólnego. Ty powiedziałeś tutaj o celu, tak jak o celu mówiłeś, kiedy wspominałeś o osiedlu przyjaźni czy osiedle jazdów, a tutaj bym powiedział, że jeszcze większym przesłanką nie jest samo to celowość, bo komuś to mamy zrobić, tylko taka przyczynowość. Od Boernera do Bemowa.
Pamiętajmy, że w Polsce, w tym państwie, w którym naprawdę trzeba było tą infrastrukturę stawiać od zera, brakuje pieniędzy. Tak jest, więc jest próba właśnie zbudowania czegoś tanio, czyli ta architektura drewniana z wykorzystaniem własnych zasobów. To się dzieje równolegle w Szwecji, w Finlandii, w Niemczech, w Stanach Zjednoczonych. Śledzimy to w tej książce, że to jest zjawisko bardzo, bardzo współczesne. Dla tego obszaru i też sposób organizacji później dalej tej budowy. No myśmy się też dowiedzieli później jak to się działo. Były przetargi, był wykonawca, który zgłaszał jakieś uwagi do architektury, więc jakby były pewne zmiany w tej architekturze. Może Mateusz o tym więcej powie. Całe osiedle budowano etapami. Tak, etapami, ale był jeden wykonawca, tak żeby właśnie były cztery różne projekty, żeby to było modelowe, więc to wszystko pokazuje bardzo ładnie.
Tak jak w Kampinosie, tylko nawiana tutaj najbardziej tutaj na południowej części już Wysoczyzny Warszawskiej i bardzo właśnie duża różnica zróżnicowania terenu i to zróżnicowanie terenu tam pozostawiono, to znaczy splantowano tylko drogi i zostawiono dzikie górki, które stanowiły pasy zieleni towarzyszące temu kośćcowi. No ale myślenie, którego dzisiaj na pewno nie znajdziemy. Mówimy o dogęszczaniu, zagęszczaniu zabudowy, o psuciu właściwie dobrej architektury przemyślanej i spójnej poprzez właśnie zaburzanie tego porządku, który 100 lat temu był wymyślony, że mógł pokazać wzorzec dla innych państw jako przykład takiej dobrej architektury podmiejskiej. 17 listopada 2023 roku obchodzono stulecie wybudowania
Trzecia, ale najważniejsza. Tak, last but not least, jak to mówią Anglicy. Powiedzcie panowie o koncepcji architektonicznej jeszcze tego osiedla, bo tworzy je 56 domków w tej chwili? No nie, prawie 300. Prawie 300. Obecnie kto je zamieszkiwał po wojnie? No bo przed wojną wiadomo, że była to wspólnota, która tworzyła jednocześnie mariaż inwestycji państwowych, telekomunikacji polskiej, obecnie tak byśmy powiedzieli, i prywatnych inwestorów. A po wojnie co się z tym całym dorobkiem tego osiedla stało? Zostało przejęte przez tych samych właścicieli? Mieszkańcy osiedla, od początku to była bardzo zróżnicowana grupa i tak też to osiedle było pomyślane. Z jednej strony od pracowników najniższego szczebla, na przykład pracujących na poczcie, po pracowników ministerstwa.
Objmowali oni udziały w organizacji budujących kolejne etapy i brali kredyt, czy kupowali swoją działkę i swój dom. Mądrość tego rozwiązania polegała na tym, że kredyty gwarantowane przez ministerstwo były adekwatne do zarobków, czyli było realne, żeby taki dom i taką działkę spłacić. Domy, jak tutaj Marek wspomniał, oparte o koncepcji domu rosnącego, Zaczynały się od najmniejszej wersji tak zwanego typu A o powierzchni niecałych 33 metrów kwadratowych, po typ D prawie 100 metrowy, a można było też zbudować dom prawie 190 metrowy typ E.
Czy komuś zaczął, że tak powiem, przeszkadzać to, że tworzy się niezależna tutaj inicjatywa? Po pierwsze, to miało historię piłsudczykowską to osiedle i miało taki charakter, który nie odpowiadał na pewno ówczesnym władzom, ale także bardzo ważne jest to, że na pobliskich polach, jak mówiliśmy o poligonach na górkach szwedzkich, była też przestrzeń do testowania samolotów już jeszcze z czasów... W czasie wojny stacjonuje tam też Luftwaffe, a po wojnie jest podjęta decyzja o zbudowaniu tam lotniska wojskowego oraz zbudowaniu Wojskowej Akademii Technicznej. Jeden z bardzo ciekawych projektów przedwojennej Warszawy powstał na osiedlu, które z czasem otrzymało nazwę swojego patrona Ignacego Boernera, człowieka niezwykle zasłużonego dla rozwoju komunikacji dwudziestolecia międzywojennego.
To tam powstała najwyższa radiostacja, która łączyła Polskę z Europą, a nawet ze Stanami Zjednoczonymi. Niezwykle strategiczne miejsce, które zostało tak zaprojektowane, by świetnie wkomponować się w krajobraz wokół lasów, które przecież w Kubernerowa, Babic, Kampinosu się znajdują. Marek, powiedz mi na dzień dzisiejszy, jak oceniasz to, w jakim stanie znajduje się to osiedle? Czy ono zostało jakoś zmodernizowane? Czy są jakieś pomysły na to ze strony deweloperów, żeby tą zabudowę jednorodzinną dogęścić? Czy te pomysły, o których mówiłeś, o tym, żeby to tworzyło spójny architektoniczny pejzaż z poszanowaniem zieleni, czy to zostało utrzymane? Czy mamy do czynienia z tym, co w wielu miejscach w Polsce, że po prostu...
Czyjś pomysł, inicjatywa, założenia urbanistyczne niestety nie wytrzymują presji, inwestycji i takiego dążenia do tego, żeby za wszelką cenę gdzieś coś zbudować, nie myśląc o konsekwencjach dla całości. Powiem tak, że ja jak chodzę po tym osiedlu, to myślę, że jest to taki przykład, gdzie można prowadzić studentów czy decydentów i powiedzieć o roli urbanistyki. To znaczy, po co się robi urbanistyka? To znaczy, to jest po pierwsze osiedle, które jest dobrze zaprojektowane urbanistycznie, co powoduje, że jeśli mamy na przykład silny kościec takich ram, W tych przestrzeni pasów zielonych, dzikich, zupełnie zostawionych po prostu przyrodzie, a w nich kwartały posparcelowane, to powoduje, że jakiekolwiek tam powstają klocki, czy to jest klocek A, B, C, D, E, to on jest osadzony w silnej ramię.
Oczywiście pod warunkiem, jeśli zachowane są pewne zasady. Te zasady, które mówią o wysokości tej zabudowy, o ilości tej kubatury na działce, od frontu działki i tak dalej. Taka baza, taka podstawa dla funkcjonowania urbanistyki, coś czego obecnie w mieście mamy coraz mniej. Brakuje nam takiego spojrzenia troszkę urbanistycznego, właśnie to próba jest do tego powrotu. Teraz przy nowej ustawie o planowaniu przestrzennym, czyli było malowanie jakby przeznaczeń w planach miejscowych, natomiast nie było takiego myślenia, O charakterze urbanistycznym, czyli trochę takim jak te klocki w stosunku do zieleni, jak przestrzenie wspólne do przestrzeni prywatnych mają się być zorientowane. To właśnie, co świetnie zostało właśnie w nawiązaniu troszkę do tego, co przecież wtedy też było niezwykle modne, czyli do koncepcji miast ogrodów, do jednostki sąsiedzkiej Perego, do tak zwanych osiedli społecznych, które powstawały właśnie w tym czasie w całej Europie.
Także tam było to świadome myślenie młodych bardzo architektów. Tutaj warto też wymienić Pamięci ich tutaj Jan Reda, Bernerowa, Bernerowa-Brzechwa, tak? Nie pamiętam imienia. Wanda chyba. Wanda, tak, Wanda. Bratanica samego Bernera. Która była autorką w ogóle projektów, jeśli chodzi o domy. Tak, to jest bardzo ciekawa historia, ponieważ ministerstwo miało swoją pracownię projektową, która projektowała placówki pocztowe i centra pocztowe. No i ten przy Nowogrodzkiej to jest dzieło architekta Puttermana. Tak jest, tutaj Julian Puterman Sadłowski jest kluczową postacią, bo on jest nie tylko autorem gmachu centralnego Telegrafuj Telefonu przy Nowogradzkiej, ale także szefem tej pracowni i także prawdopodobnie nauczycielem młodych architektów i architektki, których zaprasza do swojej pracowni.
Czyli właśnie wymienionego Jana Redę, Wandy, wówczas Boerner, Przewłockiej i Stanisława Łodyńca-Dobrowolskiego. I ich zaprasza do projektowania tego osiedla i oni rzeczywiście je rysują. Więc trzeba sobie wyobrazić, że projektanci mają przed trzydziestką około trzydziestki. I to jest też niesamowite, bo pokazuje jak funkcjonowało to w tamtych czasach i jak nowoczesny, dynamiczny zespół wykonuje ta grupa projektowa. No i wiesz co, to są architekci, którzy tworzą projekty na skalę europejską, bo to są wzorce, z których potem, to co wspomniał Marek, że są pokazywane jako projekty poza granicami, w Niemczech, w Szwecji. Co więcej, takie projekty powstały przecież na warszawskiej Woli, osiedle Koło.
Poza osiedlem Koba, o którym wspomniałeś, było też osiedle na Bielanach, taki tani dom własny. Wtedy, to jest dokładnie ten sam czas jak budowano Boernerowa. No tak, jeszcze osiedle Żoliborza Oficerskiego i tak dalej. No to są takie perełki, które nam zostały do dzisiaj. I zobacz, jak one przetrwały próbę czasu, że do dzisiaj wracamy do tych rozwiązań. Co więcej, są wzorem nawet dla współczesnych, tylko... Dokładnie tak uważamy. Dokładnie tak uważamy, że myślenie o projektowaniu, o tym co Marek powiedziałeś, o tym wzorze urbanistyki, no to jest, to tak jest. Panowie, bardzo Wam dziękuję za wizytę w studiu Redia Campus. Niestety to jest już koniec naszego spotkania dzisiaj, a wiem, że moglibyśmy bardzo dużo rozmawiać o tym. Państwa zachęcam do tego, by sięgnęli po książkę, którą wydaliście na Politechnice Warszawskiej, właśnie o osiedle Boernerowo.
Pokazano wszystkie 15 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
firma WSC i pomagali nam przedstawiciele stowarzyszeń lokalnych
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
„firma WSC i pomagali nam przedstawiciele stowarzyszeń lokalnych"
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Ignacy Boerner, postać wybitna i tak skomplikowana jak losy Państwa Polskiego.Z pochodzenia Niemiec, wychowany w duchu patriotyczno-niepodległościowym, w tym Powstania Styczniowego 1863 roku. Socjalista, uczestnik ruchów rewolucyjnych 1904-1905 roku a następnie członek Legionów Polskich. Ale największy ślad swojej działalności pozostawił w Warszawie, gdzie jako minister Poczty i Telegrafów doprowadził do uzyskania przez Polskę bezpośredniego kontaktu telefonicznego z całą Europą. Co dziś kryje się pod nazwą Boernerowo, czy znajdziemy ślady masztu radiowego, który połączył Polskę z USA, i czy osiedle dla dawnych pracowników czeka dogęszczenie zabudowy? Zapraszam na audycję Warszawa w optyce, Adam Tecław.
fot. Ludwik Ożarowski, kmkm.waw.pl