Europa pod francuskim parasolem nuklearnym?
Jak realistyczne są propozycje prezydenta Macrona dotyczące rozszerzenia francuskiego parasola nuklearnego nad krajami Europy? Jakie zdolności w kontekście broni atomowej posiada Francja? Z czym miałaby się wiązać taka polityka odstraszania? O możliwościach i szansach na realizację pomysłu prezydenta Francji Tomasz Zając rozmawia z Arturem Kacprzykiem, analitykiem ds. odstraszania nuklearnego.Jakimi siłami nuklearnymi dysponuje Francja?Jak mogłoby wyglądać rozszerzenie francuskiego parasola nuklearnego na państwa Europy?Dlaczego Francja wysuwa taką propozycję?Jak wygląda francuska doktryna nuklearna?Jak ustosunkowują się do propozycji prezydenta Macrona państwa europejskie?
Polski Instytut Spraw Międzynarodowych przedstawia Tu mówi PISM. Tu mówi pism. Ja nazywam się Tomasz Zając i jestem analitykiem do spraw Unii Europejskiej w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych. Zapraszam Państwa do wysłuchania fokusa naszego cotygodniowego podcastu, w którym z analitykami i analityczkami naszego instytutu rozmawiamy na wybrane przez nich tematy. Tematem dzisiejszego odcinka jest francuskie odstraszanie nuklearne i propozycja prezydenta Macrona, żeby zacząć rozmawiać o tym, czy to francuskie odstraszanie nuklearne można być może poszerzyć na inne państwa europejskie. A moim rozmówcą jest Artur Kacprzyk, nasz analityk do spraw właśnie odstraszania nuklearnego. Cześć Arturze. Cześć, nie dobrze. Arturze, tak jak wspomniałem, w marcu bieżącego roku prezydent Macron zapowiedział takie otwarcie strategicznej debaty, jak to określił, na temat właśnie tego potencjalnego rozszerzenia francuskiego odstraszania nuklearnego na inne państwa.
Chciałbym cię prosić, żebyś na samym początku tę wypowiedź osadził w takim szerszym kontekście francuskiej doktryny nuklearnej Francji, bo to jest oczywiście wdzięczny nagłówek do kliknięcia w jakimś portalu newsowym, że Francja atomówkami będzie broniła innych państw Unii Europejskiej, ale czy jest to rzeczywiście jakaś nowość i jak to się ma w ogóle do tego, co francuska doktryna mówi o użyciu broni nuklearnej? Więc ta propozycja dialogu ze strony prezydenta Macrona to jest Bardziej zmiana ewolucyjna niż rewolucyjna, bo po pierwsze od początku posiadania broni jądrowej, czyli od lat 60. Francja gdzieś sygnalizuje, że mogłaby jej użyć w obronie sojuszników. Nie robiła do tej pory tego w sposób jednoznaczny w przeciwieństwie do Stanów Zjednoczonych czy Wielkiej Brytanii, które wprost mówią, że... mogą użyć bronią do obrony swoich sojuszników.
Francuzi tego nie robią. Tutaj nowością jest, to jeszcze nie jest deklaracja, że teraz taką politykę Francja przyjmuje, ale zaproszenie do dialogu na ten temat, skonstruowanie tego zaproszenia właśnie w ten sposób, że rozmawiamy o ochronie sojuszników przez nasze siły nuklearne. To jest nowość, to jest najbardziej bezpośrednie wskazanie na taką możliwość przez w ogóle francuskiego przywódcę do tej pory. To jest jedna kwestia i dlaczego akurat Francja nie chciała tego robić otwarcie i dlaczego w tych wcześniejszych sformułowaniach jest dużo takiej nienaznaczności. Do tego może bym wrócił za chwilę. Bo drugą rzeczą i to nie jest pierwsze też zaproszenie do dialogu w ogóle na ten temat ze strony francuskiej. Natomiast co jest nowe to jest to, że teraz to jest największa nowość. Jest o wiele bardziej pozytywna odpowiedź sojuszników Francji na taką ofertę, bo te oferty padały gdzieś od lat dziewięćdziesiątych ze strony różnych prezydentów, Chiraca, Mitterranda, Sarkoziego, Macrona wcześniej, który też w 2020 roku mówił o tym, że francuskie odstraszanie nuklearne ma wymiar europejski i trzeba o tym porozmawiać z sojusznikami i zbyt wielkiego odzewu nie było.
Teraz mamy, no nie tylko ze strony władz Polski, wyrażenie zainteresowania tą rozmową, bo przecież i prezydent Duda i premier Tusk pozytywnie się o niej wypowiadają. Zresztą i rok temu, bo Macron od 2020 roku parę razy tę ofertę powtarzał, ale i rok temu wypowiadają się o niej pozytywnie i w tym roku. I premier mówi, że ta oferta jest gdzieś rozważana, badana. Też pozytywne wypowiedzi, że warto o tym rozmawiać ze strony części państw nordyckich, części państw bałtyckich. No i przyszłego kanclerza Niemiec, najprawdopodobniej przyszłego kanclerza Niemiec, Friedricha Merza, na którego to wypowiedź Macron się wprost powołał w tym wystąpieniu z 5 marca narodu francuskiego, o którym mówisz, o którym w ogóle rozmawiamy. Wtedy Merz powiedział, że Europa obliczył zmiany w polityce amerykańskiej, Europa musi rozmawiać o niezależnym odstraszaniu, a dokładnie to po prostu zaapelował do Francji i Wielkiej Brytanii, czyli dwóch państw posiadających broń jądrową w NATO w Europie, żeby wzmocniły ochronę dla Niemiec.
Więc teraz tym głównym impulsem skłaniającym i Macrona do takiego mocniejszego powtórzenia tej oferty i sojuszników do... większego zainteresowania się nią. Jest oczywiście z jednej strony ta coraz bardziej polityka agresywna Rosji, jej różne groźby nuklearne, o których już parę razy rozmawialiśmy też w tym formacie. No ale przede wszystkim zmiany w amerykańskiej polityce, od kiedy Trump po raz drugi objął urząd prezydenta. I tutaj moglibyśmy długo wyliczać co niepokoi, prawda, sojuszników europejskich od próby resetu z Rosją, od naciskania na Ukrainę, by zgodziła się ona na jakieś zawieszenie broni czy porozumienie pokojowe z Rosją, chociaż to Rosja jest agresorem. Czy zapowiedzi zmniejszenia obecności amerykańskiej w Europie, raczej sugestie, że tak będzie, bo Stany Zjednoczone będą się bardziej skupiać na rywalizacji z kinami w Azji. Czy w ogóle ostrzejsza, bardziej transakcyjna polityka wobec sojuszników, których tutaj przykładów jest bardzo dużo.
Od nakładania ceł, przez nawet groźby pod kątem Danii, jeżeli chodzi o kontrolę nad Grenlandią, po jakieś sugestie ze strony części administracji amerykańskiej, w tym wiceprezydenta J.D. Vance'a, że... nie ma już wspólnoty wartości transatlantyckiej i że Amerykanie mogą wspierać partie uznawane przez większość europejskiej klasy politycznej za skrajne, jak AFD w Niemczech. No tych przykładów jest dużo, no ale po prostu w Europie narasta niepewność co do wiarygodności USA jako sojusznika i przyszłości USA, ich zaangażowania wojskowego w NATO i Francuzi trochę się, no z jednej strony obawiają się tego oczywiście, bo to też będzie miało skutki negatywne dla ich bezpieczeństwa, no ale z drugiej strony... Tak jak De Gaulle, decydując się na finalizację tego programu nuklearnego, na wejście w posiadanie broni jądrowej, kierował się obawami o gwarancję ze strony amerykańskiej i ich wiarygodność, też chciał, aby ten nuklearny arsenał Francji, niezależny od amerykańskiego, dawał Francji lepszą pozycję do budowania pozycji lidera w Europie i lidera tej europejskiej części Sojuszu Północnoatlantyckiego i też Macron to też mu przyświeca po części.
możliwe użycie broni jądrowej w ich ochronie w Europie. I czy to jest też symbol takiej autonomii francuskiej? Myślę, że to jest właśnie symbol, to jest bardzo dobre słowo, bo ani złożenie deklaracji, że możemy użyć broni jądrowej w broni sojuszników przez Amerykanów, ani uczestniczenie w jakimś planowaniu z sojusznikami, nie zmienia tego, że zawsze to amerykański prezydent dostatecznie podejmuje decyzję o użyciu broni jądrowej i to mu absolutnie nie wiąże rąk. Więc tutaj myślę, że bardzo demonstracyjnie Francuzi nie robią albo nie mówią pewnych rzeczy. Stąd też to, że akurat Macron użył takich słów, a nie innych, jest dość istotną zmianą. Super. I powiedziałeś właśnie, rozumiem, na czym polega jakaś tam względna nowość tej ostatniej deklaracji. Czy możesz nam teraz powiedzieć, czy ta debata rzeczywiście się zaczęła? No bo sam mówiłeś o tym, że Macron gdzieś już wspominał o tej chęci rozmawiania o rozszerzeniu tego parasola nuklearnego.
I że państwa dobrze reagowały. Natomiast czy rzeczywiście toczy się jakaś dyskusja? Wiem, że jesteś ekspertem i uczestniczysz w różnych ważnych gronach i może gdzieś tam w kulisach ktoś o tym wspomniał. Czy masz takie poczucie naprawdę, że na jakimś takim wysokim szczeblu politycznym ktoś rzeczywiście o tym rozmawia i że rzeczywiście się mówi o tym, że to jest jakaś opcja, którą może trzeba będzie wdrożyć? Tak, no bo nawet mamy wypowiedzi premiera Tuska, że ten temat był poruszany z Francją, jest poruszany i będą dalsze rozmowy. Mamy wypowiedzi Macrona już po tym jego ostatnim apelu, gdzie on zapowiedział, że już są uzgodnione spotkania na różnych szczeblach z zainteresowanymi państwami. Więc tak, te rozmowy się chociażby z tych oficjalnych wypowiedzi wiemy, że się toczą. Plus mamy też dyskusję ekspercką, która w ogóle toczy się już od jakiegoś czasu, też od poprzednich wypowiedzi Macrona we Francji toczy się w ogóle od dekad na ten temat.
To jest dość istotne, bo mamy za dwa lata wybory prezydenckie we Francji i do tej pory faworytką w sondażach była Marine Le Pen, która już formalnie nie jest liderem Zjednoczenia Narodowego, ale jest przewodniczącą, ale wiadomo, że jest liderką i faworytem w ogóle bycia kolejnym prezydentem. A jest ona zdecydowanym przeciwnikiem wypowiedzi prezydenta Macrona, bo twierdzi, że właśnie gdzieś te jego wypowiedzi o tym, że można tych sojuszników chronić bronią drogą, podważają niezależność francuskiego zrażania nuklearnego. Nie wiem w jaki sposób, no ale generalnie tak mówi takie jest jej zdanie, jest temu przeciwna. No teraz wiemy, że pod dużym znakiem zapytania po ostatnim wyroku jest jej kandydatura. Zdaje się, że jeszcze będzie się tam apelować, więc to nie jest pewna sprawa. Ale mówię o tym dlatego, bo przewodniczący formalny tej partii, pan Bardella, Akurat mówi, że od zawsze francuskie odstraszanie nuklearne nie służyło tylko ochronie Francji, ale również wybranych sojuszników, co jest pozytywnym sygnałem, że inaczej mówiąc, gdyby on wystartował i wygrał, może ta kwestia rozszerzenia odstraszania nie byłaby całkiem zamknięta.
Po zimnej wojnie kolejni prezydenci francuscy raczej mówili o straszaniu nuklearnym w tym europejskim wymiarze, w tym kontekście, że trwa integracja europejska. Jesteśmy coraz bardziej powiązani politycznie, ale też gospodarczo. Nasze te żywotne interesy, a żywotne interesy ma właśnie chronić od straszania nuklearne francuskie. Coraz bardziej się nakładają na siebie, więc w związku z tą postępującą integracją sygnalizowali gdzieś, że to użycie broni jądrowej w obronie innych państw Unii jest jakąś możliwością. I tutaj właśnie stąd na przykład wzięły się te wypowiedzi o europejskim wymiarze odstraszania nuklearnego. ze strony Macrona, sprzed paru lat, o których wspominałem. I też warto wspomnieć, na tym się opiera jego propozycja obecna. Natomiast ostatnia rzecz, o której warto wspomnieć, to sondaże. Sondaż z lutego tego roku, już po objęciu urzędu przez Trumpa, a przed tą wypowiedzią Macrona, o której ty mówiłeś, ale po powtarzaniu innych jego wypowiedzi na ten temat, wskazywały, że prawie 60% frontyzów popiera jakieś rozszerzenie odstraszenia nuklearnego na sojuszników.
Jeżeli chodzi o jaśniejszą politykę deklaratoryjną, jak to się mówi, czyli najlepiej, żeby wprost powiedzieli, możemy użyć broni Andrzeja w ochronie sojuszników. I Macron zasugerował, że może to zrobić. Jeśli nie to, albo przynajmniej jeśli teraz jeszcze nie to... Są inne, mniej, powiedziałbym, korzystne, ale inne sposoby służące zasygnalizowaniu tego mocniej, ale w zgodzie z jakimiś francuskimi, czerwonymi liniami. Na przykład z Wielką Brytanią jeszcze w latach dziewięćdziesiątych Francja przyjęła taką deklarację, która mówiła, że o wspólnocie tych żywotnych interesów generalnie, że żywotne interesy jednego państwa nie mogą być zagrożone, jednocześnie nie tworząc zagrożenia dla żywotnych interesów drugiego państwa. Więc można sobie wyobrazić, że takie sformułowanie na przykład by się znalazło w traktacie obecnie dwustronnym negocjowanym między Polską a Francją. To znaczy nie zdziwiłbym się, gdyby coś takiego się tam pojawiło i też byłoby jakimś sygnałem, że ten francuski parasol gdzieś się tutaj zbliża nuklearny.
zredukowała swój arsenał z ponad 500 po zimnej wojnie i tak jakby tworzy nowe głowice nuklearne, ale nie po to, żeby dodawać je do arsenału, tylko tak jakby, żeby zastępowały te starsze. Więc tutaj potrzeba by więcej pieniędzy zainwestować w ogóle w pracę nad tym i też w rozbudowę prawdopodobnie infrastruktury do tego potrzebnej. I więc tutaj mogę dać konkretny przykład, bo prezydent Macron ostatnio zapowiedział, że powstanie we Francji w jednej z baz lotniczych, stanie się ona czwartą bazą, gdzie... Właśnie to lotnictwo francuskie będzie miało te pociski nuklearne. I tam w ciągu 10 lat mają trafić i nowe wersje tych pocisków, i 40 nowych samolotów Rafale w nowej wersji do tego przystosowanych. Teraz nie wiemy jeszcze, czy tak jakby te samoloty tylko zastąpią te stare, które już istnieją, i czy jeżeli nie zastąpią, tylko będą dodatkiem, to czy dla nich będą dodatkowe pociski.
Pokazano wszystkie 12 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Jak realistyczne są propozycje prezydenta Macrona dotyczące rozszerzenia francuskiego parasola nuklearnego nad krajami Europy? Jakie zdolności w kontekście broni atomowej posiada Francja? Z czym miałaby się wiązać taka polityka odstraszania? O możliwościach i szansach na realizację pomysłu prezydenta Francji Tomasz Zając rozmawia z Arturem Kacprzykiem, analitykiem ds. odstraszania nuklearnego.
Jakimi siłami nuklearnymi dysponuje Francja?Jak mogłoby wyglądać rozszerzenie francuskiego parasola nuklearnego na państwa Europy?Dlaczego Francja wysuwa taką propozycję?Jak wygląda francuska doktryna nuklearna?Jak ustosunkowują się do propozycji prezydenta Macrona państwa europejskie?