Mentionsy Mentionsy
Tomasz Raczek
Tomasz Raczek

TOMATO o seksie | Rozmawiają Marcin Szczygielski i Tomasz Raczek

19.10.2026 ·1 godz 17 min

TOMATO o seksie – rozmawiają Marcin Szczygielski i Tomasz Raczek | Ekran Tomasza Raczka

Dzisiaj młodsi od nas ludzie nie używają ZSRR, tylko mówią Sowiety. Tak to mówili przed wojną. No i teraz tak mówią ci, którzy są, wiesz, patriotami i w ogóle są młodsi, a ZSRR mówią ci, którzy żyli za czasów ZSRR, czyli no troszkę starsi i w dodatku nieliczni mówią ZSRR, większość ludzi mówi ZSSR. Jest to film amerykański, zatytułowany w oryginale Sex in the Soviet Union, Związek Radziecki, nie ZSRR. Ale po polsku seks jest w Związku Radzieckim. Tak, rzeczywiście to ja podkleiłem ZSRR, ale czy to jest aż tak istotny element, żeby poświęcać mu tyle wypowiedzi?

Ja go uściślam. Uważam, że ZSRR, Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, to jest nazwa, która dokładnie, jakby skrót, która oddaje dokładnie to, czym był ten twór. No to tak jak wiesz, mówimy czasem PRL, Polska Rzeczpospolita Ludowa, ale otocznie się mówi Komuna. No tak, no ja nie wiem czy można by na ZSRR mówić Komuna. Nie, ale na Sowiety się teraz mówi. Tak, no Bolszewia się kiedyś mówiło. No to już tak ze złą intencją. Bolszewicy, Sowieci, Rosja, jeszcze był Kraj Rad. KRAJ RAD było takie pismo, wydawane w Związku Radzieckim po polsku dla Polaków, bo to była indoktrynacja. Bardzo ładnie, na kredowym papierze.

Tak, z Kresów, jest przemocą przez NKWD, wywieziona nocą z domu, z rodziną, ale rozłączona z matką wkrótce w transporcie i trafia do takiego obozu pracy w Kazachstanie. Najpierw trafia do kołchozu, później zostaje jakby przytulona przez grupę Kazachów wędrujących przez Kazachstan, a w trzecim tomie Antosia w Płotrzasku trafia W tryby gułagu, systemu gułag, czyli tego całego ogromnej takiej organizacji, właściwie nawet nie wiem jak tak ładnie określić gułag, no to był system pewnego rodzaju obozów pracy i represji wobec obywateli Związku Radzieckiego, którzy nie myśleli tak jak życzyła sobie tego władza.

Jaki to jest oficjalny seks? Był prezentowany na przykład w dziełach sztuki, ze czasów komuny, co było dozwolone, a co nie było dozwolone. Były na przykład biennale zdjęć Wenus. Dziś takich rzeczy nie ma. Organizowane przez Związek Polskich Artystów Fotografów w Krakowie. I to były coroczne wystawy przez wiele lat wyłącznie aktów kobiecych. I to były świetne wystawy na bardzo wysokim poziomie pod tytułem Wenus. No gdzie teraz macie Wenus? No wiesz teraz to jest tak ze zdjęciami w ogóle, że po pierwsze to każdy robi zdjęcia i każdy robi zdjęcia erotyczne. Chyba nie ma, niewiele jest osób, które by takich zdjęć nie robiły. Ja już widzę te komentarze, że ja nie robię takich zdjęć gołych.

Też określone parki, określone alejki po ciemku. Tam się szło na spacer i z drugiej strony ktoś szedł. I gdzieś na boku były krzaki w parku z Karyszewskim, na przykład tak było. I tam były naloty właśnie w tych krzakach na przykład. No czyli władza jakby wyłapywała tych ludzi, zbierała na nich haki i ich potem szantażowała. Tych przynajmniej, którzy się dawali szantażować, bo nie wszyscy się dawali szantażować. Niektórzy żyli nawet w tamtych czasach na tyle otwarci, że nie mieli się właściwie czego wstydzić, bo i tak każdy wiedział, że to jest gej albo nie gej. Ale ten wątek właśnie w Związku Radzieckim był traktowany jako jedno z takich wiodących narzędzi represji wobec niepożądanych jednostek, bądź też takich, które należało skaptować, czyli zmusić do współpracy.

I naprawdę problem z głowy i nie trzeba walczyć. Kreatywy nie są szczególną atrakcją, moim zdaniem, językową. Raczej bym myślał w kontekście przyszłości o upraszczaniu języka, niż o utrudnianiu go. To prawda, ale to co ciekawe, W tej naszej krótkiej dyskusji na temat języka wcale nie odeszliśmy od tematu seksu, bo to nadal seksu dotyczy. Ale wiesz co, no niby o seksie, ale głównie mówisz o polityce, o prześladowaniach i tak dalej. Tak, bo to jest szalenie ciekawe. Ja jakby sobie tego wszystkiego nie uzmysławiałem, dopóki nie obejrzałem tego filmu. On pewnie nie jest jakiś wybitny, natomiast jest interesująco zrobiony. Na przykład kiedy po rewolucji Po siedemnastym roku, kiedy już właściwie ukonstytuowała się taka komunistyczna władza w Związku Radzieckim, Lenin ogłosił, że seks ma być równie dostępny jak szklanka wody, przy czym oczywiście przede wszystkim dotyczyło to kobiet, to znaczy każda z nich miała być dostępna jak szklanka wody, bo raczej rzadko się zdarzało, rzadziej przynajmniej, żeby kobieta jakiegoś mężczyzny sobie upatrzyła i powiedziała proszę bardzo idziemy,

A w drugą stronę to było bardzo często. Myślę, że w sferach wysokopolitycznych to mogło tak być, że... Że były kobiety u władzy, które... Ja nawet wyobrażam sobie, że Nadjeżda Krupska mówiła do Lenina tak, chodź Władimir, Władimir. Już zostaw to, zostaw, teraz idziemy. Tak, no może tak było. Ale wiesz, to było bardzo fajnie wytłumaczone. Dlaczego to było w ogóle? Bo ja wcześniej myślałem, że to po prostu była jedna z takich idei komunistycznych, wszystko dla wszystkich i wszystko jest wspólne, również ciało. To komuny takie były hipisowskie. Potem tak. Tak, to wprowadzali Ale wiesz czemu służył ten aspekt takiej rozpasanej, no nie może nie rozpasanej, ale takiej otwartej seksualności, bo tak, no w Związku Radzieckim po rewolucji zostało zniesione karanie za homoseksualizm, on został zaakceptowany jako jedna z form absolutnie normalnej, no akceptowalnej formy współżycia.

I to na długo zanim to zostało zrobione w Anglii. Tak, w Polsce w 1932 roku, tego co pamiętam. Ja nie pamiętam, czy jest tego drugiego. Mi się wydaje, że w 32 roku, kiedy zaraz zobaczymy. Takie mam wrażenie, ale może to jest jakieś głupie wrażenie. Opowiadaj. Nie wiem, czy mam opowiadać jak jest w Związku Radzieckim, czy jak w Polsce. O tej Anglii zacząłeś mówić. O tej Anglii, że bardzo długo tam było karane i pamiętam, że jeszcze pierwszy raz byłem w 1979 roku, to wtedy jeszcze były naloty na kluby gejowskie i na kina gejowskie, że wpadała policja, legitymowała i zabierała. Rejestrowanie takie oraz zamykanie lokali i były też różne sprawy karne.

To sztuczna inteligencja. Sztuczna inteligencja, ale ufam jej tutaj, bo ja pamiętałem, że to 1932 rok. No właśnie różnych dat możesz nie znać, ale tę to zapamiętałem. Zapamiętałem, ale wracając do tego Związku Radzieckiego. Wydawało mi się, że to po prostu właśnie tak było, że ten seks miał być dostępny, bo wszystko jest dostępne dla każdego. Nie jest równość, wszystkim porówno. A tymczasem okazało się, że to był celowy zabieg, który miał przyciągnąć młodych ludzi z innych krajów, Ponieważ tak, była w ogóle naga plaża, nie, była naga plaża blisko Kremla w Moskwie. Gdzie tam jest plaża? Nad rzeką Moskwą? Nad rzeką Moskwą. Było miejsce do opalania dla nudystów i widać było Kreml, to widać, pokazują to w tym filmie.

Pokazywali pierwsze kondomy radzieckie w tym filmie, które po prostu były grube jak dętka samochodowa wielokrotnego użytku oczywiście. Ale podobno pękały w kluczowym momencie. Tych ciąż było bardzo dużo, trudno było je jakoś pozbyć się ich, w związku z czym ogromne rzesze dzieci trafiały do domów dziecka i do sierocińców, które były w opłakanym stanie. Oczywiście różne były w różnych miastach i w różnych miejscach, ale to doprowadziło do takiego sporego kryzysu bezdomności i sierotstwa tych dzieci i on, ten taki rozpasany seks, właściwie po dekadzie został Bardzo szybko przykręcona została śruba i wręcz w drugą stronę wahadło poszło.

W drugiej połowie lat dwudziestych władzę przejął Stalin, który w 29 roku oficjalnie zlikwidował NEP i zastąpił go gospodarką. Na kazowo-rozdzielczą. Czyli 8 lat trwały. Tak, tak. No i tyle mniej więcej trwała też ta rewolucja seksualna, która absolutnie jakby no w ogóle wyprzedziła pół wieku rewolucję seksualną na całym świecie. A później z kolei po II wojnie światowej, kiedy Związek Radziecki stracił tak ogromną rzeszę obywateli, żołnierzy i nie tylko żołnierzy, tych, którzy po prostu zostali zamordowani w trakcie działań wojennych, no to w ogóle jakby Aborcja stała się niedostępna, no bo szybko należało się rozmnażać. No ale wiesz, generalnie, jeśli mnie pytasz o to, jak w PRL-u, czyli za czasów komuny, jaki był stosunek np. do aborcji, no to ona była legalna.

...aktora z tamtej epoki, który by tak był prezentowany na ekranie. Nie wiem jak wy uważacie. No dobrze, to teraz Ty, bo już będziemy kończyli, a to Ty opowiedz teraz o swoim filmie. Teraz Ty, bo już będziemy kończyli. Opowiedz o swoim filmie, co będziesz miał opowiedzieć na początku, bo ja nie wiem, o czym chcesz mówić. No bo ja chcę o dobrym filmie powiedzieć, wiesz, nie naciągać tu jakiejś historii. O Janusiu był złym. Nie, nie, Ty nie chciałeś o Janusiu, tylko o seksie w Związku Radzieckim opowiadałeś. No to tak, to był tak. Polecam ten film jeszcze raz. A ja polecam film niemiecki, bo ja w ogóle bardzo lubię niemieckie filmy. Kino LGBT. Nie, zupełnie nie. I to jest film, w którym gra moim zdaniem największa współczesna europejska aktorka Sandra Hüller.

Pokazano wszystkie 12 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.