Więcej niż policja i ABW: Jak budować system antyterrorystyczny?
dr Kacper Rękawek, Międzynarodowego Centrum na rzecz Zwalczania Terroryzmu ICCT w Holandii
TOK FM. Na każdy temat, z każdej strony. Gościem jest pan dr Kacper Rękawek, Międzynarodowe Centrum na Rzecz Zwalczania Terroryzmu ICCT w Holandii. Dzień dobry panie doktorze. Dzień dobry panie redaktorze, dzień dobry państwu. Miesiąc temu rozmawialiśmy o Ostrołęcej, pytałem czy Polska jest gotowa na terroryzm. Miesiąc później, co by pan odpowiedział? Chyba bym nie odpowiedział inaczej, panie redaktorze, że pewne struktury, które my kojarzymy ze zwalczaniem tego zjawiska są i pokazały to chociażby podczas tej interwencji, tu chodzi o policję akurat w tym wypadku, że są na to gotowe, natomiast ciągle, no a to jest tylko miesiąc, więc to by też było trochę nie fair, brakuje nam pewnych innych elementów tej naszej odpowiedzi.
Zobaczymy, czy one się pojawią. Sprawca nie żyje, więc nie będzie przesłuchania procesu, nie będzie ostatniego słowa. Czy to w ogóle jest konieczne dla zrozumienia terroryzmu? Czy może w ogóle nigdy nie ustalimy tutaj motywu, ale czy to jest konieczne? Ja bym powiedział, panie redaktorze, że ten człowiek wszystko wskazuje na to, że chciał, żeby to się tak zakończyło. Że to miało być jakieś gloryfikowane samobójstwo, więc dla niego więzienie byłoby gorszą karą. Byłoby ryzyko, że zacząłby wykorzystywać ten proces pod siebie, przepraszam, że tak powiem, i pod swoje jakieś pewne żądania, pomysły, czy jakieś wizje, no ale tego nie wiemy. Ja powiem szczerze, ja bym wolał, żeby on żył z racji tego, żeby poniósł taką karę, której nie chciał, to raz, a dwa,
Tak, byłaby wtedy szansa na pewno na ustalenie większej liczby faktów, o co w tym tak naprawdę chodziło, bo tutaj mamy orgie interpretacji nadinterpretacji, starć, które podzieliło nas tak pięknie, jak wszystko inne nas dzieli. Pięknie, tutaj wielki cudzysłów. Pojawia się w przestrzeni medialnej termin właśnie zamach terrorystyczny, terroryzm, ale są tacy, którzy mówią, że to jest jednak taka klasyfikacja może trochę na wyrost, może niepotrzebna w tym przypadku. Panie redaktorze, nawet jeśli tak się okaże, bo o co chodzi? Kwestia jest motywacji. Atak na cywilów, takich przypadkowych,
Nie każdy musi być terroryzmem, ale jeśli był motywowany jakimiś względami ideologicznymi czy politycznymi, takim terroryzmem się staje. Natomiast metodologia tego ataku, przepraszam, to okropnie brzmi w kontekście tego, co się stało, jest jakby przekalkowana z pewnych ataków, czy z pewnych, z olbrzymiej ilości ataków terrorystycznych, które powiedzmy przez ostatnią dekadę, dekadę i pół, jeśli licząc od czasów Breivika, to jest lato 2011 roku w Norwegii, No to jest przekopiowane z tego typu, z tego typu uderzeń czy z tego typu ataków. Stąd myślę, że na razie mówienie o tym, że to mógł być atak terrorystyczny jest jak najbardziej na miejscu, ale to zobaczymy co tam, że tak powiem, co tam w tej trawie piszczy. Z jednej strony mamy służby, które próbują ustalić okoliczności tego zdarzenia, także różne wydarzenia, które wiodły do tej tragicznej soboty, no a z drugiej strony mamy jakieś oczekiwanie publiczne, że będziemy wiedzieć wszystko albo jak najwięcej dzisiaj, teraz, natychmiast i pewnie w odpowiedzi na to
Takie proste i takie jasne, że ubieranie się na ciemno czy na czarno, że rysowanie jakichś niezbyt wesołych obrazków automatycznie wskazuje, że w przyszłości będziemy mieli takie tragiczne zdarzenie jak w sobotę. Panie redaktorze, może zanim dosłownie na to odpowiem, to taka uwaga. My przechodzimy taki przyspieszony kurs społecznego radzenia sobie z tego typu incydentami. Miesiąc temu i teraz mamy kolej. Ta intensywność tego jest bardzo duża, nic się u nas nie działo i to są swego rodzaju klasyczne reakcje. Bo z jednej strony, tak jak pan redaktor słusznie zauważył, tak, trzeba było zauważyć, trzeba było to tak zinterpretować, ale z drugiej strony, panie redaktorze, są te nieśmiertelne komentarze sąsiadów i dalszej rodziny, że to był taki dobry chłopak.
Prawda? Tak dobrze się sprawował, nigdy by to się nie mogło stać i tak dalej. I te dwie interpretacje się ze sobą ścierają i, że tak powiem, siebie miażdżą w dużym stopniu. To nie jest tak, że jak chodzisz ubrany na czarno i coś narysujesz, to automatycznie jesteś kandydatem na terrorystę. To jest za mało. Tylko tam powinno być jeszcze dużo innych rzeczy, ewentualnie stwierdzonych, przechwyconych przez szereg różnych instytucji, Kolegów, koleżanki, rodziców, szkołę i tak dalej i tak dalej, żeby to się tak naprawdę na taki obraz ułożyło. Tylko panie redaktorze, ja powtórzę, my nie mamy narzędzi, żeby takie sygnały wyłapywać. Inaczej, mamy je, ale my nie myślimy o nich w ten sposób, żeby takie sygnały wyłapywać, a później gdzieś przekazywać. I niekoniecznie na końcu, żeby przekazywać je do ABW i policji, żeby kogoś takiego zaaresztowały.
Jak ten atak już jest szykowany, to po prostu przechwycenie go Gdzieś tam wcześniej na tej drodze, wcale nawet niekoniecznie radykalizacji, ale tak naprawdę kłopotów, problemów osobistych, zanim on mógłby się skierować w taką stronę. Ale słusznie, dwie relacje takie, że trzeba było, albo że nie trzeba było, że wszystko było dobrze, albo że wszystko było źle, absolutnie się ścierają w naszej przestrzeni publicznej teraz, tak, w tym przyspieszonym kursie. W momencie tragedii oczywiście znajomi, przyjaciele, koledzy, koleżanki ze szkoły pewnie chętniej opowiadają o tym, co się działo, ale w momencie, kiedy jest to nasz znajomy czy kolega, powiedziałbym kontakt z nauczycielem, nauczycielką czy ze służbami pewnie przez wielu może być odebrany jako wychodzenie poza pewien obowiązujący
Kodeks etyczny, czyli krótko mówiąc, nie bądź kapusiem. No tak, panie redaktorze, my jesteśmy takim społeczeństwem, gdzie to jeszcze to sformułowanie jak najbardziej jest na miejscu. Natomiast to się chyba i tak trochę zmieniło. Ja bym postulował za tym, bo to jest właśnie to, że jednak pierwszą grupą, która mogłaby coś wychwycić, to są ci, którzy są najbliżej, a to najczęściej są rówieśnicy. To wcale nie jest, nie wiem, ktoś z kółka zainteresowań, czy nie wiem, z kościoła drużyny piłkarskiej i tak dalej. Więc tu jest ta zmiana, którą my musimy zrobić, że tak powiem, wstrzyknąć ją. Bo po tych przypadkach nożowników, no tu są pewne sygnały świadczące o tym, że on też te swoje plany mógł jakoś zdradzać.
A rzeczywiście gro tych ludzi, które tych ataków dokonuje na całym świecie. I to mówiliśmy, panie redaktorze, o tym miesiąc temu, to jest taka troszeczkę taka ironia. że oni się z tych planów wysypują i być może to by się udało powstrzymać kiedyś, chociaż jeżeli to była jednoosobowa konspiracja, wie pan, jak bym już ją uruchomił przed tym weekendem, no to jeżeli to jest jednoosobowa konspiracja, która się nikomu już nie mówi na tym ostatnim etapie, to już jest zatrzymać bardzo ciężko. To też musimy rozróżnić, że jeżeli najlepsze konspiracje są jednoosobowe, Jeżeli to rzeczywiście była jednoosobowa konspiracja, jeżeli on nie tkwił w jakimś środowisku internetowym, w jakiejś organizacji, której mógłby opowiadać i z tego, że tak powiem, się wysypywać, no to rzeczywiście już było trudne. Ale może było coś gdzieś tam kiedyś w przeszłości, a pewne wypowiedzi pewnych osób, które też go znały, no tak jak pan mówi, no chętniej się wypowiadają, bo chcą ten swój kawałek tej historii opowiedzieć.
I są tacy ludzie z czasu, czy to z Ostrowca, czy to z innych miejsc, czy to sąsiedzi, czy to ktoś z rodziny, więc tu trzeba pływać i szukać tych jakichś znaków ewentualnych. Gościem jest pan doktor Kacper Rękawek, Międzynarodowe Centrum na Rzecz Zwalczania Terroryzmu ICCT w Holandii. Panie doktorze, kto dobrze robi takie programy, systemy prewencji antyterrorystycznej, programy wyjścia z ekstremizmu, bo Brytyjczycy mają Taki program i Holandia ma taki program. Właściwie cała Europa Zachodnia, panie redaktorze, ma takie programy. Brytyjski jest na swój sposób kompleksowo pierwszy i w sumie chyba dla nas do pewnego stopnia możliwy do troszkę podpierania się czy kopiowania, bo Wielka Brytania przy całym tym swoim takim decentralizacji jednak jest do pewnego stopnia państwem unitarnym i tak zhierarchizowanym, gdzie można było narzucić
Pewien model wszystkim instytucjom tak naprawdę państwowym, które mają za obowiązek raportować o tym, czy widzą pewne oznaki zsuwania się kogoś w takim procesie radykalizacji, fascynacji ekstremizmem. I to są instytucje od szkół, poprzez służbę zdrowia, poprzez kogokolwiek tak naprawdę. Taki ktoś ma stanąć przed odpowiednim panelem, gdzie proponuje mu się pewne pomoc. To nie jest kara, ponieważ nie zamyka się nikogo do więzienia, nie zakłada mu się jakiejś kartoteki, natomiast można mu pomóc i do tego zaprzęgnięta jest olbrzymia ilość instytucji. Często to są NGO-sy, to może być klub piłkarski, kościół, koło gospodyń wiejskich. Przepraszam, fantazjuję, ale mniej więcej w ten sposób powinniśmy o tym myśleć.
U nas ja bym takiego kogoś umieścił w KPRM-ie, posadził go w biurko w biurko z koordynatorem do spraw służb specjalnych albo w gabinet obok. Natomiast oni musieliby ze sobą wchodzić w interakcję oczywiście, natomiast robiłby to inaczej, czy robiłaby to zupełnie inaczej i używałaby do tego instrumentów, gdzie policja i służby byłoby tylko tak naprawdę dodatkiem. To jest panie redaktorze proces do tego, żebyśmy się przyzwyczaili, bo już było dzisiaj po zamachu samogłoszenia MSWiA, że będą szkolenia, przegląd procedur i tak dalej, prawda, policji i służb specjalnych. Bardzo dobrze, ale to jest tylko kawałek. My się musimy przyzwyczaić do tego, że Zaprzeciwstawianie się temu zjawisku na wczesnym etapie nie może być tylko obstawione policją i służbami specjalnymi. I o to tak naprawdę chodzi. To jest pewna mentalna zmiana, której my musimy dokonać.
No dobrze, ale tak, zamachowiec z legalną bronią, niekarany, czy to w ogóle było do wychwycenia przez służby? Na tym etapie już pewnie nie, panie redaktorze, bo tu znowu wracamy do tej konspiracji. Że jeżeli mamy kogoś takiego i ten ktoś jest zdecydowany, Na powiedzmy gloryfikowane samobójstwo, no bo to tak mniej więcej w tym momencie wygląda, czy na dokonanie takiego ataku. Ma dostęp do broni, no to w tym momencie już mogą nas chronić te ostatnie linie w postaci, ktoś go zobaczy jak on tę broń ładuje, prawda, ktoś mógł usłyszeć jak on morduje swoją rodzinę, prawda, w mieszkaniu. Mógł go przypadkowy patrol, prawda, drogówki na drodze z Ostrowca do Krakowa zatrzymać, bo jechał za szybko, tego typu rzeczy. No to jesteśmy już na tym etapie, więc ma pan rację, że ten system już by tego nie wyłapał.
W tej sytuacji, jeżeli on nie zostawił jakichś niesamowitych śladów na przykład w sferze online, gdzie mówiłby o tym, nawet w tej ostatniej chwili. Natomiast kwestia jest taka, żebyśmy przezłapali go wcześniej, zanim on wpadnie na taki pomysł. I tu jest ta cała trudność, bo my jesteśmy lepsi w te ostatnie klocki, a gorsi w te początkowe, że tak powiem. Czy obawia się pan naśladownictwa w najbliższym czasie? Myślę też o tym jako o czasie świątecznych jarmarków, zakupów. Na pewno, panie redaktorze, trochę takiej myśli będzie. Tak jak pan pamięta, były te ataki nożowników, to zaraz policja zdaje się około setki kolejnych kandydatów na kandydatów na nożowników aresztowała w ten piątek. Więc tego typu próby, tak, myślę, jakieś będą.
Tylko właśnie tu znowu Jak budować system antyterrorystyczny? To jest chyba tak naprawdę przygniatające, ale to nie znaczy, że my się teraz wywrócimy, że kraj padnie albo, że zaleje nas taka fala tego i przygniecie.
Nie. Natomiast, no, na swój sposób musimy się z tym nauczyć żyć. No i teraz, co powinien zrobić słuchacz albo słuchaczka, nie wiem, rodzic, nauczyciel, kolega z klasy, który czyta dzisiaj o, nie wiem, rysunkach w zeszycie albo jakimś ubraniu, albo każe mu się właśnie być czujnym i teraz myśli sobie, ja też kogoś takiego znam. No to musi to powiedzieć panie redaktorze, jeżeli jest, że tak powiem, poniżej 18 roku życia, dobrze by było, gdyby to powiedział rodzicom. Nauczycielom. I to powinno iść dalej, jeśli tam są inne czynniki. Inne elementy. Dobrze, to pierwsza linia, tak, pierwsza linia naprawdę obrony to są ci, którzy są najbliżej, więc ja bym paradoksalnie bym był za tym, żeby, inaczej, źle to brzmi paradoksalnie, ja byłbym za tym, żeby jednak o takich rzeczach mówić, nad takimi rzeczami się zastanawiać, pochylać też w szerszym gronie, w gronie starszych, w gronie nauczycieli, w gronie kogoś, kto jest blisko, kto mógłby tę osobę też znać.
Bo my musimy improwizować, panie redaktorze, pewien system, którego nie mamy. To jest smutne, ale to wielokrotnie już w historii naszej czy naszego postrzegania problemów społecznych Polakom pomagało, że naszymi siłami oddolnymi byliśmy w stanie o pewnych rzeczach się dowiedzieć, przechwycić, zobaczyć pewne sprawy i tak naprawdę nadać Nadać kontrsprawą tak naprawdę biegł, więc ja bym był za tym. Czyli nie to, że do rodziców, że rozmawiajcie z dziećmi, je tam cudzysłów przesłuchujcie, nie. Pytajcie o kogoś, kto się fascynuje przemocą ekstremalną, kto się fascynuje jakimiś morderstwami, gwałtami, grabieżami, dzieli się z tym w internecie, chce was do tego wciągnąć. No i wtedy nad tym się zastanawiajmy, co z tym dalej tak naprawdę robić, ale to tak, podkreślam, to nie znaczy, że każdy kto jest ubrany na czarno, ja też jestem ubrany na czarno i kto jest powiedzmy samotnikiem jest kandydatem na terrorystę.
Nie, to nie możemy wpaść, nie możemy wpaść w taką paranoję. Czy sobota, czy ostatnia sobota jest jakąś cezurą, jakimś punktem, gdzie Polska znalazła się, można powiedzieć, w świecie, gdzie takie wydarzenia, takich wydarzeń już nie można wykluczyć i trzeba o nich myśleć i w tym kontekście, w tym sensie trzeba jakoś Zmienić nasze myślenie na poziomie służb, na poziomie nas, na poziomie dostępu do miejsc publicznych i tak dalej, i tak dalej. Czy to było takie wydarzenie tragiczne, jednakowoż nie charakterystyczne dla naszego kraju i naszej kultury, jeśli tak można powiedzieć? Tak. Panie redaktorze piszą niektórzy obcokrajowcy, Polska straciła niewinność.
Dosłownie takie sformułowania po tym, co się stało w Krakowie. Cokolwiek to miałoby miało znaczyć, ale to jest tak naprawdę takie podkreślenie tego, że My w ostatnich latach byliśmy postrzegani jako takie miejsce, gdzie u nas jest tak super bezpiecznie, że każdy tu może przyjechać i czuć się dobrze. I to się w dużym stopniu nie zmieni. Natomiast to jest pewna cezura, że było przed i po. To jest najgorsze chyba w tym wszystkim, że my właściwie coś takiego, czy w ogóle terroryzm w Polsce mógł się stać 25 lat temu i pewnie wtedy miałby maskę dżihadyzmu i był to jakiś potężny zamach bombowy, w którym by zginęło więcej osób, zdecydowanie więcej. I trauma społeczna z tego mogła być dużo większa. Więc no, spójrzmy, ja przepraszam, to zabrzmi okropnie, szklanka jednak nadal jest w połowie pełna. To okropnie to brzmi, ale to jest fakt. Ja bym nie zmieniał podejścia do miejsc publicznych, podejścia do nas samych, do siebie, bo to nie znaczy, no właśnie, było to, bo mamy w sobotę, a przecież w niedzielę nie było zamachu w innych turystycznych miejscach w Polsce, więc tu w tę stronę bym nie szedł.
Natomiast szukałbym prób, czy próbowałbym ustanowić jakieś mechanizmy, które by nam pomogły temu zapobiegać. Na przyszłość, nie doraźnie, ale na przyszłość, bo doraźnie od tego mamy te instytucje, które zadziałały. Jeszcze, panie redaktorze, mamy to polskie szczęście, że tych dwóch lekarzy akurat było tuż obok. To jest tak polska historia, że już bardziej nie można. Taki przypadek, takie szczęśliwe zrządzenie losu, które w tym wypadku też pomogło i oby tym chłopakom, którzy interweniowali, uratowało życie. Panie doktorze, a jak pan ocenia doniesienia prasy niepolskiej, zagranicznej? Czy opisują to, co się wydarzyło w miarę rzetelnie, czy też jest jakaś trochę też pogoń za sensacją albo być może o jeden komentarz za daleko?
Ja myślę, że raczej, znaczy panie redaktorze, raczej słabo opisują, bo nawet nie o to chodzi, że nie znają sytuacji u nas, tylko chcą to umieścić w jakimś kontekście społecznym i politycznym. A to trzeba oczywiście robić, natomiast ja jestem takiego zdania, że ten zamach pewnie tak wyjdzie, że mógłby być, jakby to był inny człowiek, to taki zamach mogliśmy mieć w Polsce dwa, trzy, cztery, pięć lat temu, niezależnie od tego, kto rządzi, niezależnie od tego, kto jest prezydentem, kto premierem, a obcokrajowcy bardzo próbują to umieścić w tym sporze politycznym i nadać temu te barwy ideologiczne, które może tam są, prawda? Ten zamachowiec może jest z takiej czy innego, że tak powiem, parafii, tak to mówiąc oględnie, Ale oni się fiksują na tym. I tak naprawdę to jest, co w połączeniu z pewną taką naprawdę naiwnością czy ignorancją dotyczącą naszego kraju, jak to funkcjonuje.
Ja, ulubione pytanie, jakie ja dostaję, to czy jestem z Krakowa. I ludzie są zdziwieni od tych dziennikarzy. Ludzie są zdziwieni, kiedy ja mówię, że na 38 milionów Polaków 37 mieszka poza Krakowem. No bo to też pokazuje, tak, w czym ja, jak pewnie zupełnie inaczej by o tym miejscu pisano, Kacper Rękawek. Tam u niego w tej miejscowości w Ostrowcu, gdzieś tam, gdzie mogło być więcej ludzi nawet, prawda? W tę sobotę na zakupach czy coś takiego, bo w tak ikonicznym na swój sposób, ja przepraszam, że użyję takiego troszeczkę neologizmu, w takim miejscu.
Oni się koncentrują na tym, że to było tam, jakie było podłoże ideologiczne, no i co na to te siły polityczne, które u nas się wokół tego spierają. No to jest tylko część historii, chyba zdecydowanie mniejsza tak naprawdę. No tak, no i jest jakieś takie w różnych środowiskach zapotrzebowanie na natychmiastową, ale też powiedzmy prostą, uproszczoną odpowiedź dotyczącą powodów, motywów, czyli czy był Polakiem, kiedy się pojawiła informacja, że był, ale Tutaj już niestety, panie doktorze, zakończymy, bo za chwileczkę rozpocznie się konferencja prokuratury krajowej dotycząca śledztwa w sprawie zamachu w Krakowie. Pan doktor Kacper Rękawek z Międzynarodowego Centrum na Rzecz Zwalczania Terrorizmu ICCT w Holandii był gościem.
Pokazano wszystkie 23 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Redaktor rozmawia z dr Kacperem Rękawkiem z ICCT w Holandii o zagrożeniu terroryzmem w Polsce.
Dr Rękawek omawia sytuację po zamachu w Krakowie, podkreślając brak przesłuchania procesu i niepotrzebność ustalenia motywu.
Dr Rękawek omawia kwestię klasyfikacji zdarzenia jako zamach terrorystyczny, podkreślając motywację i metodologię.
Dr Rękawek omawia systemy antyterrorystyczne, podkreślając potrzebę interakcji między różnymi instytucjami.
Dr Rękawek omawia rolę społeczeństwa w wykrywaniu sygnałów zagrożenia, podkreślając brak narzędzi do tego.
Dr Rękawek omawia konsekwencje kontaktu z służbami w sytuacji zagrożenia, podkreślając konflikt z kodeksem etycznym.
Dr Rękawek opisuje holenderski model systemu antyterrorystycznego, podkreślając jego kompleksowość i skuteczność.
Dr Rękawek omawia konieczność zmian w systemie antyterrorystycznym, podkreślając potrzebę współpracy między instytucjami.
Dr Rękawek omawia obawy dotyczące naśladownictwa, podkreślając konieczność kontynuacji działań antyterrorystycznych.
Dr Rękawek omawia rolę rodziców i nauczycieli w wykrywaniu zagrożeń, podkreślając konieczność współpracy.
Dr Rękawek omawia perspektywę bezpieczeństwa po sobotnim zdarzeniu, podkreślając konsekwencje i kontynuację działań.
Dr Rękawek omawia reakcję prasy zagranicznej, podkreślając konsekwencje i niewielkie zmiany w perspektywie bezpieczeństwa.
Dr Rękawek zakończa rozmowę, podkreślając konsekwencje sobotniego zdarzenia i kontynuację działań antyterrorystycznych.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.