Tomasz Stawiszyński: Dzieje się z nami coś niedobrego
Życie jest jak podróż. Nasze drogi, z reguły proste, z pięknymi widokami, potrafią być czasem kręte i wyboiste. Bywa, że zbaczamy z trasy i błądzimy. Uciekamy przed czymś? A może po prostu się zmieniamy? Czego możemy dowiedzieć się o sobie będąc na zagubionej autostradzie? Na pytania Kamila Wróblewskiego odpowiada Tomasz Stawiszyński. To dłuższa wersja rozmowy dostępna w podcastach TOK FM. Chcesz zaproponować gościa lub gościnię? Napisz: [email protected]
Nazywam się Monika Góra, jestem reporterką, autorką podcastu Kurierzy Śmierci. To historia zgonów młodych kobiet, do których dochodziło w Krakowie. Zgonów, które łączą się ze sobą. Śmierć Julki, śmierć Oli i śmierć Eli, to samo towarzystwo, to same osoby. Dlaczego Kurierzy Śmierci mogli działać tak długo? O tym jest moje dziennikarskie śledztwo. Podcast Kurierzy Śmierci. Słuchaj na YouTube, Spotify i Apple Podcasts. Życie jest jak podróż. Nasze drogi, z reguły proste, z pięknymi widokami, potrafią być czasem kręte i wyboiste.
Jest mi również bardzo miło i też bardzo Ci dziękuję za przyjęcie tego zaproszenia. My mówimy sobie dzień dobry, bo my akurat się nagrywamy. U nas jest, proszę Państwa, czwartek, okolica południa, ale rzeczywiście jesteśmy dzień przed emisją naszej rozmowy. U Państwa będzie wieczór, godzina 21, prawdopodobnie. Będzie to już... no być może się zacznie ściemniać, bo to już te dni są coraz krótsze. Tomasz Stawiszyński, oczywiście filozof, publicysta, autor tekstów, książek, potyczki z Freudem, co robić przed końcem świata, ucieczka od bezradności, reguły na czas chaosu, misjasowy, spotkanie z filozofią, współpracujesz z Tygodnikiem Powszechnym, miesięcznikiem Znak, no i oczywiście przede wszystkim, może bym powiedział, TOK FM.
Godzina Filozofów, sobota godzina 11, czyli państwo jutro się jeszcze z Tomkiem usłyszą oraz w magazynie Filozofa również w sobotę o godzinie 12. I wiesz co, ja tak pomyślałem sobie, że w sumie od tego radia może zacznę i się spytam ciebie, tak też nawet tak osobiście o w ogóle też ten TOK FM. Powiedz mi, co ty najbardziej lubisz w tej pracy w TOKu? Wiesz co, bardzo lubię wolność i autonomię. Tutaj to są takie jakości, na które można liczyć jak się pracuje. Wydaje mi się to bardzo cenne.
Nie zawsze wszyscy goście chętnie się jakoś na to godzą, bo niektórzy wolą jednak przy zapalonym świetle, ale bywa tak, że gaszę sobie światło i mam tę swoją taką intymną, ciemną przestrzeń w studiu i to też bardzo lubię. Ty jesteś Tomku filozofem i tak w sumie, czyli na pewno też dużo myślisz. I ja się też tak wiesz co zastanawiałem, czy ty masz w ogóle na wszystko odpowiedzi? No absolutnie nie, słuchaj, to w ogóle też jest tak, że jak człowiek wybiera studia filozoficzne, to często mu się wydaje, że on te odpowiedzi uzyska, a potem przekonuje się dosyć szybko zresztą, że nie tylko nie ma tutaj specjalnie żadnych jednoznacznych odpowiedzi, ale wręcz mnożą się pytania nieustannie, więc...
Nie, no oczywiście mam swoje przekonania, mam jakieś takie poglądy, do których doszedłem czy dochodzę. Nie uważam, że zupełnie nic o niczym powiedzieć się nie da. Tak bym sprawy nie postawił, ale znacznie więcej mam niepewności i niejednoznaczności aniżeli tego odwrotnego. Co skądinąd w dzisiejszym świecie jest moim zdaniem coraz mniej popularne. To znaczy my gonimy bardzo za pewnością, bardzo chcemy mieć pewność stuprocentową, reagujemy drażliwie często na sytuacje, w których ta nasza pewność bywa podważana. To jest moim zdaniem jednak coś niebezpiecznego ten trend. To powiedz mi dzisiaj na przykład co ciebie najbardziej męczy?
Oficjalnymi zapowiedziami. Mam taki trochę zabobonny lęk przed takim nadmiernym mówieniem. Zanim jeszcze to nie pójdzie do oficjalnych zapowiedzi, to trochę nie chcę jeszcze o tym mówić. W każdym razie to jest taka książka, która, to tyle mogę na pewno powiedzieć, która jakoś jest w tym continuum, w którym są ucieczka od bezradności i reguły na czas chaosu. Jest w jakimś sensie, można powiedzieć, jakimś kolejnym etapem w tych tematach, czy w tej problematyce, która już w ucieczce od bezradności była poruszana. Ale to jest bardzo inna książka i od jednej, i od drugiej. Myślę, że tak, tyle mogę powiedzieć.
Ja sobie go wyobrażałem jako takiego jakiegoś strasznego radykała, bo też i środowisko bez dogmatu było tak przedstawiane wówczas w mediach, również w Gazecie Wyborczej pisano o nich jako o takich krwiożerczych ateistach i antyklerykałach, radykałach, etc. Dziś w zasadzie językiem bez dogmatu mówi główny nurt debaty. To też jest ciekawe, jak to się wszystko pozmieniało. W każdym razie, jak tam przyszedłem do Chwedeńczuka na zajęcia, to się okazało, że on jest otwartym, przemiłym człowiekiem, bardzo takim nastawionym na dyskusję, rozmowę, gotowym do modyfikowania swoich twierdzeń, jeśli ktoś przedstawia argumenty wskazujące na to, że dałoby się właśnie je jakoś inaczej sformułować. Ale on napisał taką książkę, ja cały czas pamiętam, jakie było pytanie, żeby nie było.
Ty jasne, bo ja widzę, że krążysz, krążysz. Napisał taką książkę, która się składa właśnie z esejów publikowanych na łamach bez dogmatu zresztą. Trzeba w coś wierzyć ze znakiem zapytania. I to się nazywa dokładnie Trzeba w coś wierzyć ze znakiem zapytania i inne eseje z filozofii praktycznej. To jest nieduża książka, niestety chyba już prawie nie do dostania, a przydałoby się ją wznowić, myślę. Wydawictwo Aleteja by mogło zdecydowanie tutaj Podziałać w tej sprawie. W każdym razie te eseje mi się właśnie takie strasznie radykalne wydawały, bo on tam stawiał taką tezę, że nie tylko nie trzeba w coś wierzyć, ale właściwie należy unikać wierzenia w cokolwiek, a trzeba coś wiedzieć, tak tam pisał dokładnie.
Więc przypomniało mi się to, kiedy mnie zapytałeś o to, czy w coś wierzę, czy też, że właśnie muszę w coś wierzyć. Na pewno tak, na pewno tak, bo myślę, że ten program sformułowany przez Bogdana Chwedeńczuka, który brzmi nie należy wierzyć, należy wiedzieć, w nic wierzyć nie powinniśmy. On jest po prostu nie do wykonania chyba tak myślę dzisiaj. Nie da się nie wierzyć. Po prostu nie mamy wystarczającej wiedzy o różnych sprawach, a zakładać pewne Dzieje się z nami coś niedobrego.
Chciałbym się ciebie spytać, no to spytam też może rzeczywiście tutaj konkretnie wprost i może się zapytam ciebie też jako dziennikarz polityczny. To wierzy pan w to życie po śmierci czy nie? Proszę o krótką odpowiedź, bo mamy mało czasu. No wiesz, jak kiedyś Bertranda Russella o to zapytano, to się żachnął i stwierdził, że jest to komplit absurd, więc Z pewnego punktu widzenia zgadzam się z Bertrandem Rasselem, że wszystko to co wiemy o świecie, o mechanizmie powstawania świadomości, o tym czym jest mózg, czym jest ludzki organizm, jak działa biologia i tak dalej, no raczej podpowiada nam, że
Ale jest to przynajmniej zastanawiające, że nasza nieświadomość tak to odmalowuje w snach właśnie jako podróż, jako wielką zmianę, jako przejście z jednego stanu w drugi. Z pewnego punktu widzenia chciałoby się, żeby to jednak nie był koniec, bo zdaje się, że jest to dość absurdalna sytuacja, że tak bach, koniec i do widzenia i to wszystko, jak w tym przejmującym wierszu Tadeusza Różewicza poświęconego pamięci Konstantego Puzyny. No, ale tak wiesz, to są takie właśnie kwestie, o których i trudno mówić i w zasadzie trudno tutaj sformułować jakiś pogląd. Wszystko to, co wiemy o świecie, każe nam sądzić, że nic tam nie ma dalej w każdym razie.
No tak, ale ty się też opierasz na wiedzy innych, ale mam też cały czas takie wrażenie, że ty nie chcesz sam zdradzić, czy ty osobiście wierzysz, że coś z nami się po śmierci dzieje, czy nie? Nie wiem. Nie mam tutaj takiego stuprocentowego poglądu. Ja raczej w tych sprawach jestem właśnie agnostykiem, to znaczy raczej mam wrażenie, że my nic na ten temat specjalnie powiedzieć nie możemy. Jest we mnie oczywiście jakiś rodzaj tęsknoty czy pragnienia, żeby coś było. I stąd ta moja inklinacja metafizyczna. Zawsze mnie pasjonowały takie nurty myślowe, takie prądy filozoficzne, kulturowe, także religie różne zresztą, które no właśnie wskazują na to, że jest coś więcej w świecie niż tylko to, co nauka dzisiaj wykrywa, czyli niż materia.
Ja mam problem ze świadomością tutaj akurat w kontekście odchodzenia, śmierci. Chociaż akurat w marcu jak byłem w szpitalu, Dzieje się z nami coś niedobrego. Names mentioned, Tomasz Stawiszyński, Kamila Wróblewska. W sensie takim formalnym, apostatą? Tak, tak, wystąpiłem. Ale to nie to, żeby komuś zagrać na nosie, tylko stwierdziłem, że chcę być uczciwy ze sobą i też nie podwyższać sztucznie statystyk.
To nie jest jakaś złośliwość. Stwierdziłem, że chcę być fair ze sobą, no i dlatego formalnie jakoś to postarałem się zakończyć. Natomiast ten wątek wiary i jedna z tych formułek, którą ja zapamiętałem z liceum, jedna z nielicznych, szczerze mówiąc, bo miałem akurat tutaj bardzo mądrego duchownego, z którym się spotykałem na lekcjach religii, bo on uczył o religii, a nie Robił jakieś tam pranie mózgu i wiesz, i odpytywał, czy było się na mszy, czy nie. Zawsze tak Bożek się sprawdzał listę obecności, to mówi się jestem, byłem. A on uczył o tej religii. Tak, pamiętam, pamiętam. A co, ty byłeś, chodziłeś?
Chodziłem, tak, tak, oczywiście. A zdarzało się, że powiedziałeś jestem, byłem, a jednak kłamałeś? Zdarzało się. I co? Do spowiedzi później? Oj, zdarzało. Słucham? I do spowiedzi później? Oszukałem księdza albo siostrę. Z tą spowiedzią to jakoś nigdy mnie do tego za bardzo, muszę powiedzieć, nie ciągnęło, więc zdaje się, że tylko w sytuacjach, kiedy naprawdę nie było wyjścia, no bo trzeba było zaliczyć tę komunię, bierzmowanie, no to wtedy tam jakoś byłem, ale nie przepadałem za tym, przyznam. To ja byłem dwa razy po spowiedzi. Dzieje się z nami coś niedobrego.
Dzieje się z nami coś niedobrego. Tam chyba to było 17 lat temu. Ja przez tę kratkę zobaczyłem, jak on tak zaczyna nasłuchiwać. No i tam mówię, że obraziłem Pana Boga następującymi grzechami. A ten ksiądz tak się nasłuchał, nasłuchał. No dobrze, a czy nie miał Pan na przykład myśli nieczystych? Ja sobie myślę, oż Ty, gdzie mnie? No tak, naprawdę Pan nie miał żadnych myśli nieczystych? Gdzie mnie? Skąd? No, ale to... Zostawmy to. Więc jest ten wątek wiary i u mnie jest akurat problem właśnie z tą świadomością, bo wiesz, ja też tak o ten wątek zahaczyłem, bo w ostatnim czasie tak byłem bliżej też tego wątku, bo wątku śmierci i odchodzenia.
No teraz akurat jesteśmy raptem dwa dni, kiedy my się nagrywamy po informacji o śmierci Jerzego Sztura. Mam też cały czas, siedzi też we mnie ta myśl i pamięć o Łukaszu Lipińskim z tygodnika Polityka, który też zmarł po chorobie. I też tak się, przy okazji też przypomina mi się nasza rozmowa, potem jak wspominaliśmy Ewy Wanat. I wiesz, i to jest, tutaj mi się też takie nasuwa, wiesz co, pytanie, które ja też zresztą coraz zadaję u siebie w audycjach, w rozmowach. Czy ludziom wierzącym jest łatwiej w ogóle w życiu? Wiesz, ja bym jeszcze dodał do tej listy smutnej profesora Zbigniewa Mikołajkę, który był w kwietniu tego roku, a który po prostu był dla mnie też osobiście bardzo ważną postacią i jakoś tak przeżyłem tą jego śmierć, bo byłem związany z profesorem bardzo od wielu, wielu lat.
Z drugiej strony jednak przerażenia ogromem zła, cierpienia w świecie bez władzy, bez sensu. Jest gigantyczny. Natomiast myślę, odpowiadając już bezpośrednio na twoje pytanie, że tak, myślę, że wiara jest chrześcijaństwo, to religia w naszym kręgu kulturowym wciąż jeszcze jakoś dominująca. To jest coś, co jest ogromnym pocieszeniem, źródłem ogromnego pocieszenia. Ja sądzę, że też często ludzie krytyczni wobec religii czy Kościoła nie dostrzegają tego, co tam jest moim zdaniem najważniejsze właśnie, to znaczy tego, że to jest jakiś rodzaj odpowiedzi na tragizm życia,
Prawdziwe bowiem samopoznanie, jak wyjaśniał Jung, wcale nie wiedzie ku osiągnięciu głębokiego wewnętrznego spokoju, lecz przeciwnie, Ze spokoju skutecznie wytrąca. Spokój zatem, a nie pokój, jest celem autorefleksji. Nie zgoda ze sobą, lecz w rzeczy samej nie zgoda. Mamy mniej więcej dwie minuty w tej części antenowej, żebyśmy ten wątek zaczęli. Wiesz co, ja tak sobie pomyślałem, czytając ten fragment, mi się w sumie to skojarzyło trochę z tym wstępem, który ty przeczytałeś na początku audycji Zagubiona Autostrada i ta niezgoda ze sobą to jest chyba też trochę taka Zagubiona Autostrada. Myślę, że tak. To jest ogromnie istotna perspektywa, ta jungowska.
Bo wiesz co jest bardzo ciekawe? Ciekawe jest to, że z kimś i do kogo się nie odzywałem w zaproszeniu też do audycji, to wszyscy mówili, że oni są właśnie teraz na zagubionej autostradzie. No, takie czasy też myślę, że trudno o takie poczucie właśnie inne też, ale… Ale każdy też na swój sposób jest na zgubie na autostradzie. To też chciałbym wyjaśnić. Bo na przykład Gośka Serafin, którą tutaj gościliśmy ostatnio, ona powiedziała, że ona jest na rondzie na przykład, tak? Ale… O, też fajna metafora. Mariusz Szczygieł z kolei powiedział, że jego zagubiona autostrada to jest blokada z kolei, tak że on nie może tworzyć, nie może pisać. Więc każdy też na swój sposób tę zagubioną autostradę interpretuje i myślę, że to jest też w ogóle bardzo ciekawe, bo to jest też w sumie tak jak z filmem też zagubiona autostrada, gdzie oczywiście ta niejednoznaczność w ogóle wiesz u Davida Lyncha i surrealizm,
Dzieje się z nami coś niedobrego. Wiesz, ja jednak bym się zidentyfikował z tym, co wcześniej powiedziałem, to znaczy z tym poczuciem takiego bycia permanentnie na zagubionej autostradzie, dlatego że ja jednak tak doświadczam życia po prostu, jako czegoś dziwnego, osobliwego, niewyjaśnionego, niepokojącego, oczywiście pięknego pod wieloma względami, ale też strasznego, takiego, które
Wiąże się w sposób konieczny z cierpieniem, stratą i tak dalej. Myślę, że takie jakości jak, nie wiem, przemijanie, odchodzenie tego świata, który się zna, ludzi bliskich, to jest coś, co też z racji tego, że w wiek średni już wkroczyłem, staje się takim bardzo namacalnym dla mnie doświadczeniem. Ale ja zawsze miałem poczucie jakiegoś takiego, nie wiem, niepokoju, niedopasowania, nieadekwatności, takiego trochę... To też oczywiście jest kwestia, powiedzmy, ściśle już związana z jakimiś życiowymi przejściami, historiami itd., ale właśnie jakiegoś takiego gdzieś
Takiej niemożliwości jakby takiego włączenia się w ten nurt. Miałem wrażenie, że ludzie jakby w tym nurcie jakoś płyną, a ja ciągle gdzieś muszę się tam przebijać, przedostawać, mam ciągle jakiś problem tu, jakieś prądy mnie znoszą i tak dalej. I to jest jakieś takie poczucie, które mi towarzyszy. Outsider? Myślę, że to by dobrze mnie jakoś opisywało. Chociaż zarazem ja mam dużą potrzebę też takiego bycia w grupie, w zespole, w jakimś gronie większym. Mam grono przyjaciół, nie jakieś super liczne, bo też myślę, że takie prawdziwe, głębokie przyjaźnie nie mogą być takie no właśnie liczne, że to zawsze jest coś, co jakoś
Zdarza się, ale wcale nie tak często bardzo. No, ale w każdym razie to jest dla mnie też bardzo ważne, więc nie jestem takim stuprocentowym outsiderem oczywiście, ale jakiś rodzaj takiej osobności w myśleniu, no też trochę w życiu po prostu zawsze mi towarzyszył i w tym sensie jakoś ta metafora zagubionej autostrady, ona mi bardzo odpowiada. A film oglądałeś? Oglądałem, tak, oczywiście. W kinie byłem, wiesz, jak się ukazał, bardzo dobrze to pamiętam, w Muranowie. Ogromne wrażenie, muszę powiedzieć, na mnie ten film zrobił. Zresztą to był taki chyba ostatni film Lyncha, który mnie tak naprawdę głęboko poruszył. Ja go lubię, ale już potem, no jeszcze Mulholland Drive jakby był świetny, ale już mnie to tak nie wzięło, jak mnie wzięła ta zagubiona autostrada.
To rzeczywiście pamiętam, że zupełnie było niesamowite przeżycie. Mulholland Drive myślę, że był takim chyba najładniejszym wizualnie w ogóle też tym filmem Davida Lynch'a i swoją drogą też pamiętam jak rozmawiałem tutaj w studiu z Mariuszem Szczygłem to jemu się zagubiona autostrada w ogóle pomyliła z Mulholland Drive i na początku no opowiadał o Mulholland Drive myśląc, że opowiada O Zagubionej Autostradzie. Ale jak wyszedłeś nawet wtedy z tego, wtedy wyszedłeś z kina, z kina Muranów. To jest kino dla tych z Państwa, którzy też nie są z Warszawy, wytłumaczę, to jest kino, które jest kino studyjne, to jest kino w ogóle gutka, gutek film, dystrybutora kina takiego bardziej europejskiego, artystycznego, użyjmy tego słowa, bardziej ambitnego, tak to może, możemy to też tak ująć.
Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Monika Góra przedstawia podcast i przedstawia gościa, Tomasz Stawiszyńskiego.
Kamil Wróblewski przedstawia program Zagubiona Autostrada i rozmawia z Tomaszem Stawiszyńskim o jego pracy w radio.
Tomasz Stawiszyński rozmawia o swojej pracy jako filozof i relacjach z duchowieństwem, w tym o swoim postanowieniu apostazji.
Tomasz Stawiszyński rozmawia o kwestiach wiary, śmierci i zagubionej autostradzie, podkreślając swoje agnostyczne poglądy.
Kamil Wróblewski pyta o zagubioną autostradę i metody refleksji, na które Stawiszyński odpowiada, podkreślając swoje osobiste doświadczenia.
Tomasz Stawiszyński omawia rolę kryzysu w poznawaniu siebie i podkreśla, że kryzys jest stanem permanentnym, który pozwala na odkrywanie prawdy o życiu i śmierci.
Stawiszyński opowiada o swoim doświadczeniu z psychoterapią, zaznaczając, że kryzysy w życiu prowadzą do odkrywania autonomicznych elementów, które uniemożliwiają normalne funkcjonowanie.
Stawiszyński opisuje swoją praktykę yoga i medytacji, podkreślając, że ta praktyka zmienia jego postrzeganie ciała i świata.
Tomasz Stawiszyński rozmawia o problematyce utrzymywania znajomości z osobami, które już nie żyją na Facebooku.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.