Największe zaskoczenia naukowe 2024 roku

I zaczynamy od takiej naprawdę spektakularnej porażki, czyli statku Starliner firmy Boeing. który miał być poważną konkurencją dla SpaceX i ich kapsuły Dragon. Chodzi tak naprawdę o loty załogowe na Międzynarodową Stację Kosmiczną, od kiedy przestały latać promy kosmiczne, wahadłowce. Pojawił się problem jak zabierać ludzi i materiały, sprzęt na Międzynarodową Stację Kosmiczną i odbierać ich stamtąd. No i prawda jest taka, że problem był duży, przez wiele lat robiła to Rosja ze swoimi skądinąd znakomitymi

statkami Sojus. Biorąc za to ogromne pieniądze, potem sprawy zaczęły komplikować. Ameryka chciała się, zwłaszcza Ameryka, uniezależnić od Rosji. Były specjalne, można powiedzieć, konkursy, kontrakty na załogowe kapsuły. No i... Skracając nieco historię, tam w finale znalazło się kilka tych kapsuł. Ostatecznie tak naprawdę za robotę zabrało się SpaceX oraz Boeing ze swoim Starlinerem. I słuszne okazały się właśnie te dążenia do usamodzielnienia się względem Rosji, no bo to co nastąpiło w 2022 roku zdecydowanie przekreśliło perspektywy takiej współpracy.

Tak, no w ogóle sam fakt tego, że jeszcze na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej są i Rosjanie i nie Rosjanie jest stałym polem do konfliktów, ale to jakby inna opowieść. W każdym razie Starliner. On miał startować po raz pierwszy w 2017 roku. Bardzo długo, wielokrotnie przekładano starty tych kluczowych kosmicznych, można powiedzieć, kroków misji. W końcu pierwszy taki bezzałogowy test orbitalny z 2019 roku zakończył się częściowym niepowodzeniem. W maju 2022 roku dopiero się udało polecieć. No i teraz wreszcie w czerwcu 2024 roku Starliner miał polecieć z załogą, dostarczyć tam ludzi, odebrać ich po kilku dniach.

No i w tym właśnie administracji Trumpa Kennedy ma zostać sekretarzem Departamentu Zdrowia i Opieki Społecznej. Nie brzmi to groźnie, dopóki się człowiek nie zorientuje, kim ta osoba jest. No tak. No i można tylko powiedzieć na wstępie, że ta kandydatura wywołała istny popłoch wśród ekspertów zdrowia publicznego w Stanach Zjednoczonych. A tenże Robert F. Kennedy Jr. jest synem byłego prokuratora generalnego Roberta F. Kennedy'ego, tego który został zastrzelony, jak również jest bratankiem prezydenta Johna F. Kennedy'ego, też ofiary zamachu. No i oprócz tego jest prawnikiem i to jest tyle, co można o nim powiedzieć neutralnie.

Sam Trump może nawet nie wyznawał tak jednoznacznie antyszczepionkowych poglądów. On się kręcił wokół nich na różne sposoby, jak to zresztą Trump. Natomiast tu decyzje związane z Kennedy bardzo wyraźnie wskazują na kierunek myślenia najbliższego kolejnego prezydenta USA. Otóż Kennedy rozprzestrzenia wszelkie możliwie fałszywe informacje na temat szczepień. Właściwie jedną z szerzy dezinformacji, można tak powiedzieć. Mówi rzeczy, które nie mają naukowych podstaw. Na przykład to, że szczepionki powodują autyzm, co jest oczywiście nieprawdą. No i właśnie te jego wypowiedzi stoją w jawnej sprzeczności z konsensusem naukowym.

istnym samobójem, takim golem samobójczym w Stanach Zjednoczonych, który doprowadzi do po prostu realnego i konsekwentnego pogarszania się stanu zdrowia Amerykanów. Który i tak już jest bardzo kiepski. Już jest bardzo kiepski, to prawda. Stwierdzenie, że rok 24 był rokiem sztucznej inteligencji jest tak banalne, że właściwie nie wypada. Powiedzmy tak, te systemy generatywnej sztucznej inteligencji weszły do powszechnego użytku trochę ponad dwa lata temu. I ten mijający, miniony już rok był tym, w którym właściwie stały się naprawdę użyteczne, to znaczy przestały być nieporadną często ciekawostką i zaczęły bardzo wiele zmieniać.

Tak pokrótce rzecz ujmując, chociażby w maju OpenAI, które wciąż, czyli twórca Chata GPT, który wciąż jest w dużym stopniu, można powiedzieć, synonimem sztucznej inteligencji w tej chwili, niesłusznie, ale tak się przyjęło. Pokazali model GPT-4O, to jest taki model, który świetnie radzi sobie z obrazem, z tekstem, można z nim rozmawiać już w tej chwili prawie jak z człowiekiem naprawdę. We wrześniu pokazali model O1, który naprawdę ma niezwykłe możliwości zaawansowanego rozumowania, rozwiązywania problemów na poziomie powiedzmy doktoranckim. W grudniu zapowiedzieli model O3, który ma możliwości wielotopowego rozumowania, bardzo duże zdolności matematyczne, potrafi rozwiązywać złożone problemy.

Narzędzia stały się na tyle skuteczne, na tyle niezawodne w miarę, że faktycznie zaczęły przyspieszać pracę. Prace nad różnymi dziedzinami, począwszy od opracowywania nowych leków czy szczepionek, aż po tworzenie rozwiązań na przykład związanych z energetyką jądrową. Tak, dokładnie. Zresztą świadczą o tym w jakimś stopniu tegoroczne noble. Dwa z trzech nobli tych takich stricte naukowych. Zostały przyznane za osiągnięcia związane ściśle ze sztuczną inteligencją, nawet jeśli to oczywiście nie było osiągnięcia z tego roku, no to jest to w jakimś stopniu symboliczne. Oczywiście to są też problemy, tak, to znaczy w tej chwili coraz bardziej mówi się o gigantycznym wręcz zużywaniu zasobów przez te systemy, zwłaszcza prądu.

Są wykorzystywane w polityce i nie tylko do szerzenia dezinformacji. Problemem wciąż jeszcze mało znanym jest wykorzystanie tego w celach militarnych. Już mamy sygnały chociażby wykorzystania w Izraelu ekstremalny sposób, można powiedzieć. Tam jest tych problemów bardzo wiele, chociażby teraz ostatnio pojawiła się informacja o tym, że Meta planuje tworzyć sztuczne profile na Facebooku, bo coraz mniej ludzi korzysta z Facebooka, więc będą sztuczne profile, żeby ludzie tam dłużej zostawali, żeby wyświetlać im więcej reklam. Te sztuczne profile to będą, nie wiem, napędzały ruch? Tak, znaczy one mają wchodzić w interakcje z prawdziwymi ludźmi tylko po to, żeby ci ludzie tam dłużej zostawali i zobaczyli więcej reklam. Ja powiem krótko. To jest, proszę Państwa, ostatni moment, żeby nie wypaść z gry i zacząć z tych systemów świadomie korzystać.

Świadomie, bo nieświadomie oczywiście korzystamy z nich i tak już od dawna. Myślę, że problemem dla wielu osób jest przekonanie, że te systemy są im niepotrzebne i że są dla nich za trudne. To jest trochę jak stwierdzenie pod koniec lat dziewięćdziesiątych, że internet nie będzie mi potrzebny. Ani komputery. No komputery to już wcześniej, ale internet, internet, bo to jest ten moment właśnie, kiedy ludzie uważali jeszcze internet za jakąś taką głupotkę. Natomiast jeśli chodzi o za trudne, to jest wielkie nieporozumienie w kwestii AI, dlatego że systemy sztucznej inteligencji są naprawdę degeneratywne. tak proste, jak żaden inny system, przynajmniej użytkowo, nie był do tej pory prosty, bo nie wymagają od użytkownika właściwie niczego, poza umiejętnością rozmawiania, dosłownie, więc taka na koniec pierwszej części audycji propozycja, niech Państwo spróbują skorzystać z któregokolwiek z tych systemów, czy to ChataGPT, czy Gemini, czy Claude, niech Państwo zobaczą, jak to jest proste i niech Państwo zaczną tego używać, bo świat idzie do przodu, a my wracamy do naszego tematu

zaskoczeń naukowych i technologicznych po informacjach Radia Tok FM. Witamy Państwa ponownie, druga część audycji Homo Science. I ponownie Aleksandra Stanisławska. Piotr Stanisławski, crazynauka.pl i tym razem bez gościa robimy właśnie nie podsumowanie naukowe roku. Ale przegląd tych rzeczy, które nas zaskoczyły od strony naukowej. Tak jest. I mówiliśmy do tej pory o wielkiej wtopie Boeinga z systemem Starliner. O niespodziewanej nominacji Roberta F. Kennedy'ego na nowego zarządzającego służbą zdrowia w Stanach Zjednoczonych, czyli antyszczepionkowca. Tak jest, dokładnie.

To szok. I o tym, co się dzieje w systemach sztucznej inteligencji i o tym, żeby państwo, jeśli ich jeszcze nie używają, to szybciutko zaczęli, bo świat państwu ucieknie. Teraz taka wiadomość mało zaskakująca, aczkolwiek mało optymistyczna. Otóż chodzi o ekspansję wirusa ptasiej grypy. Do stycznia, do tych pierwszych dni stycznia tego roku, czyli 2025, odnotowano... Obecność tego wirusa na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australii i podejrzewam, że również Antarktydy, ale to jakoś tak... No tam akurat ptaków dużo. To prawda. Szczególnie dużo nowych przypadków pojawiło się w ubiegłym roku w Stanach Zjednoczonych. Zaraz wyjaśnię dlaczego. No ale tutaj jeszcze króciutka historia.

Zobaczymy. To ja jeszcze na koniec dorzucę, że mnie zaskoczył taki raport grupy 38 naukowców, który to raport ukazał się w prestiżowym piśmie Science, który zgłasza poważne obawy dotyczące tworzenia tak zwanego życia lustrzanego. Czyli chodzi o organizmy zbudowane z cząsteczek o odwrotnej strukturze niż wszystkie znane formy życia. Czyli lustrzane odbicia, dlatego że cząsteczki mają to do siebie, większość cząsteczek, które tworzą życie, że są chiralne, czyli albo w jedną, albo w drugą stronę nie da się ich odwrócić inaczej niż przez odbicie w lustrze. Podczas gdy naturalne DNA jest, nazwijmy to, praworęczne, a aminokwasy tworzące białka są leworęczne, no to naukowcy pracują nad stworzeniem organizmu właśnie z odwrotną chiralnością.

Zwłaszcza te bakterie budzą głębokie obawy i obecnie została właśnie wystosowana petycja naukowców, którzy proszą o to, żeby... Trzeba wprowadzić ogromne i bardzo drastyczne ograniczenia w badaniach nad tego typu strukturami lustrzanymi, żeby to nie poszło w niewłaściwym kierunku, mimo że jesteśmy dopiero na początku tych badań, no to trzeba je od tej chwili już zacząć monitorować, żeby nie dopuścić do takiej sytuacji. Tak, to jest taka sytuacja, kiedy mamy wczesne ostrzeżenie przeciwko czemuś, co może nas naprawdę stanowić ogromny problem. I od razu powiem, to nie jest tak jak z organizmami modyfikowanymi genetycznie stosowanymi przy produkcji żywności, bo tam to jest zupełnie inne.

Wiem, że analogia się narzuca, ale to nie to i to nie jest właściwe skojarzenie. Tu sytuacja jest inna, znacznie bardziej złożona. Myślę, że rok 25 będzie niezwykle ciekawy pod bardzo wieloma względami, chociażby dlatego, że rozwój sztucznej inteligencji, o której mówiłem, ogromnie przyspiesza różne obszary badań naukowych. Dzieje się niezwykle dużo i powiem szczerze, sam jestem ciekaw, o czym będziemy Państwu opowiadali za rok. Mogą to być cuda niewiarygodne, a naprawdę liczę na to, że AI pozwolą nam rozwiązać problemy nieuleczalności różnych chorób. Oby. Dziękujemy Państwu bardzo. Zapraszamy co tydzień na naszą audycję. Już kolejna będzie z gościem, gościnią i takiego formatu się będziemy zazwyczaj trzymali.

A na dzisiaj kończymy. Dziękujemy. Dziękujemy. I zapraszamy na informację Radia Tok FM.