Przemysł II

Szkoła Bardzo Wieczorowa w Radiu Katowice. Dobry wieczór Państwu. W Szkole Bardzo Wieczorowej dziś pani Urszula Pawlik wykładać będzie o królu. O którym wiemy niewiele, ba, my nawet nie wiemy, że on był królem polskim. Przemysł II to władca z dynastii Piastów, ostatni męski przedstawiciel linii wielkopolskiej, książę poznańskiej, ale jak powiedziałem król Polski w latach 1295-1296. Czyli panował raptem kilka miesięcy. Osiem. Dokładnie osiem. Pani Urszulo, proszę przypomnieć, życiorys tego władcy, a jest on bardzo ciekawy, ponieważ młody przemysł był bardzo ambitny, rwał się do wojaczki, chciał scalać ziemie polskie, był też kochliwy, bo miał trzy żony, w tym jedna go chyba zdradziła, ale to wszystko dowiemy się.

Przemysł II. Bardzo ciekawa postać, jak pan powiedział. Postać zapomniana, a niesłusznie, bo to jest reprezentant tej linii Piastów, która wywodzi się tak naprawdę z kolebki polskości, bo początek Piastów to wcale nie jest Kraków, to jest Poznań. Gniezno, tam właśnie rozpoczął swoje panowanie Mieszko, czy też to była jego główna kwatera. Potem Bolesław Chrobry, pierwszy koronowany król Polski i tam też miał swoją siedzibę Przemysł II i rodzina.

Czy też gałąź Piastów Wielkopolskich, bo w momencie jak przemysł przychodzi na świat, Polska nie jest królestwem i nie ma z tym potężnym państwem za dużo wspólnego, które zostawił w spadku Bolesław Chrobry. Przypomnijmy, że przychodzi na świat w 1257 roku, właśnie w Poznaniu. Właśnie w Poznaniu. Polska jest podzielona dzielnicowo na mocy testamentu Bolesława Krzywoustego, który chciał zapobiec rzezi wśród swoich własnych synów Podzielił królestwo na dzielnice.

Bo moje musi być najważniejsze. Najważniejsze, bo chcą... Któremuś tam coś wyrwać i dołączyć do swojego płachetka ziemi. Ogólny interes w ogóle się nie liczy. No i w tych warunkach takiego wielkiego chaosu, wielkich walk dynastycznych o małe płacie ziemi przychodzi na świat Przemysł II. Jako czwarte dziecko księcia wielkopolskiego Przemysła I i jego żony Elżbiety Śląskiej. Przychodzi jako pierwszy i jedyny syn, bo wcześniej jest tam trójka dzieci, są trzy dziewczyny, które nie mogą dziedziczyć, bo takie jest prawo.

I przychodzi na świat cztery miesiące po śmierci ojca, czyli jest to tak zwany pogrobowiec. Ojca nie ma, wychowanie nad dzieckiem przejmuje. Matka, natomiast regentem księstwa zostaje młodszy brat Przemysła I, Bolesław, który zyskał sobie przydomek Bolesława Pobożnego. W pierwszym okresie życia wychowuje matka Elżbieta, która jest księżniczką po pierwsze dobrze wykształconą i świadomą tego, że wychowanie dzieci to także edukacja.

Dobrze. Na dodatek jest jeszcze bardzo dobrym strategiem i dba bardzo o to, żeby Jego wychowanek, jego bratanek zdobył jak największe umiejętności i szykuje go na władcę, bo on tutaj nie ma ambicji zostania kolejnym księciem wielkopolskim. Wie, że on tutaj jest tylko czy aż regentem. Ma zostawić księstwo Przemysłowi II w jak najlepszym stanie. Chłopak, jak już powiedzieliśmy, jest mądry, jest inteligentny, chłonie tę wiedzę i od stryja przejmuje dwie zasady.

Oszczędzać krew. Czyli tam, gdzie się da uniknąć bitew, gdzie się da uniknąć konfliktu zbrojnego, załatwiać wszystko na drodze negocjacji pokojowych. I drugie, potęga księstwa to zdrowe finanse. Przydomek pobożny nie jest wzięty z sufitu, bo Henryk jest rzeczywiście pobożny, bardzo dba o Duchowieństwo i kościół w Wielkopolsce jest kościołem bardzo silnym i tutaj uczy też Bolesław Przemysła tego, żeby zachował dobre stosunki z kościołem i odpowiednio dobierał sobie doradców właśnie w tej dziedzinie.

Wtedy w modzie są turnieje rucerskie, które towarzyszą wszelkim spotkaniom władców, wszelkim negocjacjom, wszelkim wielkim zjazdom. Tymczasem Bolesław zabrania mu uczestniczenia w tych turniejach, bo to nie jest tak całkiem bezpieczne. Zdarzają się tam okaleczenia. A nawet wypadki śmiertelne. Natomiast przemysł rwie się do takiej bitki, do wojaczki. Natostream mówi, że lepiej zachować siły i zdrowie na poważną wojnę, a nie na tego typu igrzyska.

Wielkopolskiej. Co jest celem wyprawy? Celem wyprawy jest Nowa Marchia, czyli tereny, które kiedyś zostały zdobyte przez Bolesława Chrobrego i wcześniej jeszcze w części przez Mieszka i należały do Polski. Natomiast na skutek rozbicia dzielnicowego zajęli to wszystko Niemcy. Można tak powiedzieć, chociaż wtedy to jeszcze nie byli tak do końca Niemcy i między innymi na tej wyprawie Przemysłu Wsławia się tym, że prowadzi najazd na nowiuteńki gród zbudowany przez Brandenburczyków na gród Strzelce, który zdobywa w bardzo pięknym stylu i w bardzo pięknej walce.

Ostrogi na polu bitwy zdobyte, ten piętnastolatek okazał się rozsądnym rycerzem, rozsądnym Wojownikiem no i przynajmniej oficjalnie dobrym strategiem, któremu można powierzyć armię. No ale to jest ten wątek czy też ta część jego życia polityczno-państwowa. Do zadań przemysła należy również podtrzymanie rodu. Jest ostatnim Piastem Wielkopolskim, jest ostatni w tej linii i w związku z tym potrzebny jest potomek.

I już w wieku 16 lat zostaje zaręczony. I żeni się z Ludgardą, która wtedy ma lat 12 lub 13 i ona pochodzi z rodu brandenburskiego, gdzie jest to małżeństwo polityczne, które ma zapewnić spokój granic. Małżeństwo jest zaaranżowane przez Bolesława Pobożnego. To małżeństwo nastolatków, które Trwa 10 lat, kończy się śmiercią Ludgardy i tutaj mamy jak gdyby pierwszą skazę na nieskazitelnym wizerunku Przemysła.

Ten rozwód otrzymałby od Rzymu bez najmniejszego problemu. Była to tylko kwestia pieniędzy. Dziś proszę Państwa w Szkole Bardzo Wieczorowej pani Urszula Pawlik przypomina postać króla. Przemysł II. Szkoła Bardzo Wieczorowa w Radiu Katowice. Nie śpij, bo nie będziesz wiedział. Wiemy o królu dużo, bo są pisma na ten temat, historycy piszą. Ja myślę, że właśnie dobrze jest przypomnieć sylwetkę Przemysła II, o którym my słuchacze, czytelnicy niewiele wiemy, bo w szkole, tak jak powiedzieliśmy kilkanaście minut temu, o tym się nie mówi.

Jego pierwsza żona umiera. Przemysł zostaje wdowcem, ale toczy się życie dalej. Przede wszystkim jest kwestia w dalszym ciągu rządzenia wielkopolską i zarządzania wielkopolską. Tutaj zaczynają się konflikty pomiędzy nim i stryjem. Czyli Bolesławem Pobożnym. Jeden z tych konfliktów, o czym żeśmy powiedzieli, to Bolesław Pobożny zabrania mu udziału w turniejach, nie chcąc w głupi sposób narażać zdrowia i życia, ale są też pewne niesnaski na zasadzie zawieranych sojuszów, aliansów i tego, jak należy postępować z poszczególnymi członkami rodziny,

Jak należy rządzić państwem? W końcu dochodzi między nimi do tak dużego rozdźwięku, że Bolesław uwięził Przemysła II. Natomiast nie był to jakiś loch, czy nie było to więzienie bardzo restrykcyjne. Książę żyje. Nadal na wysokiej stopie, z tym, że kontrolowany przez stryja i pod czujnym okiem stryja, co mu się nie podoba i pewnego dnia bierze nogi zapas i z tego luksusowego swojego więzienia, Ucieka na Śląsk do swojego kuzyna Henryka Śląskiego, do którego ma niesłusznie bardzo duże zaufanie, bo ten Henryk go w przyszłości

Zawiera z Henrykiem sojusz. No nie jest to najbardziej szczęśliwy wybór, bo Henryk żyje sobie, co prawda ma bardzo dobre stosunki i układy z dworem czeskim. Z dworem w Pradze, natomiast wśród Piastów nie jest za bardzo dobrze widziany i w związku z tym bierze się za łeb z kolejnym kuzynem co doprowadza do Bitwy. Bitwa zostaje przegrana. Obydwaj książęta dostają się do niewoli, z której przemysł wychodzi stosunkowo szybko.

No, ale zostaje nadal jeszcze kwestia pozostałych piastów. Których jest sporo. Których jest sporo. On utrzymując czy kontynuując politykę Wuja chce z każdym żyć na dobrej stopie. O Henryku żeśmy wspomnieli, to jest Śląsk, jest jeszcze inny Piast, Leszek Czarny, który rządzi w Krakowie i który Przemysła wyjątkowo lubi i ceni, ceni go. Na tyle, że umierając bezdzietnie zostawia mu w spadku Kraków oraz całą Małopolskę, czym czuje się bardzo dotknięty Władysław Łokietek, późniejszy król Polski, bo przecież on się wychowywał w Krakowie na dworze Leszka Czarnego i był pewny, że jemu przypadnie co najmniej troszkę tej schedy.

Jest też inny wuj czy też inny piast, inny krewny mściwój, który rządzi Pomorzem Wschodnim tak zwanym albo Pomorzem Gdańskim, który ma tego pecha, że urodziły mu się wyłącznie same Córki nie ma potomka męskiego, w związku z tym komuś musi te ziemie to Pomorze Wschodnie przekazać i takim jego ulubionym krewnym jest Przemysł II i Przemysł II dostaje również w spadku Pomorze Wschodnie wraz z Gdańskiem. I teraz jak się toczą losy, o ile Pomorze Wschodnie opowiada się za Przemysłem II i akceptuje go, przez co jego księstwo Wielkopolska plus Pomorze Wschodnie już jest dość spore, jest powiedzmy sobie tym asem w talii kart rozbicia dzielnicowego polskiego.

O tyle z Krakowem mu się nie udaje, gdyż chce na tym tronie zasiąść inny jego kuzyn. Jest to dynastia Przemyślidów, Wacław II, który podkupuje wielmorzów krakowskich i oni wyrzucają Przemysła II z Wawelu, przepędzają go Na szczęście Przemysł II ma na tyle sprytu, czy też na tyle zmysłu politycznego, że wywozi ze sobą polskie regalia koronacyjne, które zabiera do Gniezna i w Gnieźnie one są pod pieczą Jakuba.

Świnki, bardzo chwalebnej postaci, bardzo zasłużonej, który staje na skutek różnych starań, zabieg, intryg, w których bierze czynny udział również Przemysł II na czele polskiego duchowieństwa, co ma ogromne znaczenie, bo świnka bierze się za porządki w kościele, to jest bardzo prawy człowiek. Mamy wtedy taką tendencję, że księża przyjeżdżali głównie z Niemiec, nie znając nawet języka polskiego i łaciny. On ich zmusza między innymi do tego, żeby nauczyli się polskiego, nawiązywali kontakt z wiernymi.

Zmusza ich do tego, żeby nie pobierali obłat za udzielane sakramenty. I zmusza ich wreszcie do skromniejszego życia, żeby przybliżyć ten stan kapłański przeciętnemu człowiekowi. Z drugiej strony, co jest równie cenne, Świnka studiuje i w Rzymie, i w Paryżu, i w Londynie i ma doskonałe kontakty z ówczesnym duchowieństwem i tym najwyższego szczebla. Nawet przez pewien okres był sekretarzem ówczesnego papieża i on widząc co się dzieje na ziemiach polskich postanawia pomóc Przemysłowi II w uzyskaniu korony polskiej i nawiązuje stosowne kontakty z Rzymem, z papiestwem.

No ale jest jeszcze w dalszym ciągu kwestia dynastii przemysłu. Po śmierci pierwszej żony Ludgardy nie ma potomka. No żony też nie ma. Żony też nie ma. No i tym razem wybiera księżniczkę, która Z punktu widzenia interesów Polski nie ma zbyt dużego znaczenia, bo jest to córka zdetronizowanego króla Szwecji, który tak praktycznie nic nie znaczy. Wie tylko o dziewczynie, że jest wyjątkowo piękna.

Na imię ma Ryksa i Ryksa przyjeżdża do Polski. Staje się jego żoną, gdy Przemysł ma 28 lat i jest już dojrzałym mężczyzną. Ona prawdopodobnie w tym czasie ma 15 lub 16 lat. O tym małżeństwie wiemy niewiele. Wiemy na pewno, że skończyło się przed 35. rokiem życia Przemysła II, dlatego że on mając 35 lat po raz trzeci się żeni, czyli mogła umrzeć, gdy on miał lat 34, czyli małżeństwo trwało jakieś maksymalnie 6 lat.

Z tego związku przychodzi na świat dziecko, księżniczka, której również daje imię Ryksa. Z tego faktu historycy wysnuwają taki wniosek, że musiało być to bardzo dobre małżeństwo, bardzo zgodne i Przemysł II bardzo musiał kochać żonę. Czemu? Rzadki przypadek, że daje dziecku Imię matki, co się w dynastiach czy też wśród Piastów praktycznie nie zdarza. Mało tego, daje imię zupełnie obce w tej rodzinie. Z reguły imiona, które otrzymywała pierwotna córka, były imionami matki lub babki.

A tu nagle córka ma imię żony i to jeszcze takie egzotyczne. No w jakich okolicznościach umiera Ryksa, tego nie wiemy, ale na Przemyśle II tym razem nie ciążą żadne podejrzenia. Podejrzenia, zarzuty, nic. W tym układzie tron nadal nie ma następcy. Księstwo nie ma kolejnego piasta, który zasiadłby na tronie i tutaj się już mówi, że Pod naciskiem Morznych i pod naciskiem Jakuba Świnki, który się stara dla Przemysła o koronę, Przemysł wstępuje w III Związek Małżeński.

Nie napada i tutaj jeszcze jest dodatkowa kiełbasa, że wiedzą brandenburczycy i makleburczycy o staraniach przemysła o koronę, czyli w razie czego ich siostra, ich córka Zostanie Królową Polski. Zostanie Królową Polski, Królową Małgorzatą. Bo nosiła takie imię, Małgorzata Brandęgorska. Małgorzata. I rzeczywiście rok po ślubie dochodzi do tego, że zapada decyzja. Przemysł będzie królem. Starania Jakuba Świnki przynoszą sukces i będzie koronowany na króla Polski.