#150 Czy Bach miał poczucie humoru?

Gardiner ma tu całkowitą rację. Oczywiście można powiedzieć, że my, ludzie XXI wieku, zostaliśmy natrwale skażeni romantycznym myśleniem. Wiele razy na obciążenie romantyzmem zwracam uwagę w tych audycjach. Według tego myślenia kompozytor, który napisał dzieła tak genialne jak Pasja Mateuszowa, Kunst der Fuge czy Musicalisches Opfer musi być kimś wyjątkowym. Zapewne pierwsze kantaty pisał już w wieku siedmiu lat, a w wieku dziesięciu zagrał improwizowaną fugę sześciogłosową, Zanim skończył 15 skomponował już 50 suit, w ogóle nie chodził spać i znał na pamięć całą Biblię zanim nauczył się czytać.

Christoph Wolf, bodaj najsławniejszy badacz życia i twórczości Bacha, nazwał ten zbiór zaginionym wcześniej ogniwem łączącym wirtuozowski styl kanoniczny wariacji Goldbergowskich z subtelniejszym i technicznie trudniejszym zbiorem Musicalisches Opfer. Peter Harrow, badacz w latach 80-tych również przejrzał się z bliska tym kanonom i odkrył w nich poczucie humoru Bacha. Jak pisze w swoim artykule Bach the Humorist Na pierwszy rzut oka nie ma w tych kanonach niczego zabawnego, ale ich celem było nie tylko zapewnienie rozrywki miłośnikowi kontrapunktu, ale także rozwinięcie jego świadomości i ostrości percepcji w wykorzystywaniu możliwości, które daje pojedynczy temat.

A był to fragment w wykonaniu monachijskiego Collegium Bachowskiego pod kierownictwem Hans-Jurg Albrechta, nagranie dla wytwórni EM Classics z 2008 roku. Ostatni przykład, który w tej audycji chcę przywołać, zapewne wielu z Was zaskoczy, bo dzieło w żadnym razie nie należy do burlesek, weselnych kantat, kwodlibetów albo do tanecznych cykli. Jest to jeden z bachowskich monumentów skomponowanych pod koniec życia. Stanowiących klejnot w koronie polifonicznych osiągnięć i będący jednym ze składników Bachowskiego Muzycznego Testamentu. Chodzi o kryjącą się pod numerem katalogowym 1079 muzyczną ofiarę czyli Musicalisches Opfer.

I w której występuje gra słów Weihen, co może oznaczać zarówno dedykuję, jak i poświęcam, a budzi to zatem nielubiane przez monarchę skojarzenia religijne. Sonata triowa, która znajduje się w centralnym miejscu cyklu, napisana była prawdopodobnie z myślą o tym, by Fryderyk mógł ją wykonać, bo ma partię fletu. Utrzymana jest w formie sonaty da Chiesa, a nie da Chamera. Podobno w Bibliotece Muzycznej Pałacu Sanssouci nie było ani jednej sonaty da Chiesa. Dalej, kanonów jest w Musicalisches Opfer 10, co wiąże się z dziesięcioma przykazaniami. Znów aluzja religijna. O ile to wszystko brzmi jeszcze jak domysły i teoria spiskowa, to Gaines zwraca uwagę, że między czwartym a piątym kanonem mamy konkret muzyczny.

Kolejny dowód, że lipski kantor miał poczucie humoru i to, co nasz poczciwy Zagłoba nazwałby dowcipem. Obiecuję Wam w przyszłości odcinek o Musical.ish as Opfer, bo wtedy spróbujemy te tezy Gainsa zweryfikować. W tej audycji to już wszystko. Pożegnam się z Wami. Pozwólcie na wesoło uroczym tercetem z cantaty o kawie w wykonaniu niderlandzkiego Towarzystwa Bachowskiego. Napijcie się kawy, rozsmakujcie w Bachu, świętujcie jego urodziny, a my usłyszymy się już za dwa tygodnie. Kłania się nisko Mateusz Ciupka, to była Szafa Melomana, pierwszy polski podcast o muzyce klasycznej. Do usłyszenia za dwa tygodnie.