Mentionsy Mentionsy
Studio wschodnie w Radiu Lublin
Studio wschodnie w Radiu Lublin

Studio wschodnie - o sytuacji w Serbii

16.11.2025 ·38 min 33 s · 9 rozdziałów

Jaka jest Serbia rok po katastrofie budowlanej w Nowym Sadzie i trwających od listopada 2024 roku protestach społecznych? Czy w Serbii dojdzie do przedterminowych wyborów? Jaką pozycję polityczną, społeczną oraz międzynarodową ma aktualnie prezydent Aleksandar Vuczić?O tym porozmawiamy z prof. Konradem Pawłowskim z Instytutu Stosunków Międzynarodowych UMCS.

4:07 · Protesty i ich kontekst polityczny 2

Też w sposób taki niecodzienny. No były marsze właśnie. Do Nowego Sadu niektórzy szli 16 dni, czyli jeden dzień za każdą ofiarę. Pojawili się bliscy ofiar. Jedna z matek, zdaje się, budówkę rozpoczęła. Tak, no rzeczywiście. Teraz pod budynkiem Parlamentu Serbii w Belgradzie pani Diana Chyrka, mama pana Stefana Chyrki, który zginął w katastrofie budowlanej w Nowym Sadzie, ona protestuje. Ona oczywiście domaga się wyjaśnienia odpowiedzialności, kto odpowiada konkretnie za tę katastrofę budowlaną, ale także, tak jak protestujący, domaga się tego, żeby w ramach załagodzenia sytuacji wreszcie prezydent Wuczyc, bo to przecież prezydent Wuczyc w istocie jest alfa i omega tego wszystkiego, co dzieje się w Serbii, żeby prezydent Wuczyc podjął decyzję organizacji,

Names mentioned – Studio wschodnie – w Serbii. Dłuższego czasu pojawiają. Z drugiej strony sam prezydent Wuczyk przez długi, długi czas twardo stał na stanowisku, że nie ugnie się pod tą presją dotyczącą wcześniejszych wyborów. No ale jakby zmienia chyba zdanie. Mówi, wyciągam rękę do tych, którzy myślą inaczej. I apeluje z jednej strony oczywiście o spokój, ale też przeprasza studentów, przeprasza demonstrantów za też swoje wypowiedzi i reakcje.

6:16 · Ważne osoby i wydarzenia 3

No i deklaruje, że zorganizuje przedterminowe wybory parlamentarne. Czy Wuczyk się ugiął, czy jest pewny swego? Bo pamiętamy, że akurat w Serbii przedterminowe wybory to nie jest coś powiedziałbym ekstraordynarnego. No tak, no tam nawet przecież było takie pojęcie regularnych wyborów przedterminowych, czyli w czasie rządów SNS-u, partii prezydenta. Przecież te wybory były średnio, tak co dwa lata organizowane. Oczywiście to pokazuje, czy to był mechanizm wuczycia, który... Sposób na sprawowanie władz i wygrywanie wyborów. Tak jest. Dopóki miał to poparcie, które mu na to pozwoliło. Natomiast to poparcie było też konsekwencją systemu, który został stworzony, systemu politycznego, gdzie ta partia ma około 10% obywateli Serbii.

Natomiast to jest po prostu gra polityczna prezydenta Wuczycia. Dwa dni po tym oświadczeniu z 31 października, które uznano za jakąś formę przeprosin. Zresztą to oświadczenie brzmiało bardzo sztucznie. Prezydent czytał ewidentnie tekst. I mowa ciała pokazywała, że jest zdenerwowany, że nie jest to w jakiś sposób dla niego komfortowa sytuacja. Być może jest to efekt jednak nacisków ze strony państw zachodnich, które jednak wiedzą i widzą, co się dzieje w Serbii. Wuczyk dalej jest politykiem, który cieszy się poparciem Zachodu, ale jednak Nie jest to poparcie bezkrytyczne, czy coraz bardziej nie jest to poparcie bezkrytyczne. Parlament Europejski wskazywał na te protesty, które się przecież rok czasu z taką intensywnością odbywały.

Ci studenci szli i ta część tych studentów była właśnie wyznania islamskiego. I oni szli, oni się modlili. Nie szli także flagi palestyńskie. No i w mediach, w informerze właśnie wskazywano, że to są Hamasowcy, terroryści. No to jest język, który naprawdę jest językiem po prostu wulgarnym i nieodpowiedzialnym. Także pamiętajmy, że kwestie religijne pojawiały się w różnych kontekstach w latach 90. w tych wojnach na Bałkanach na obszarze wojny Jugosławii. Cóż, niektórzy po prostu mówią w Serbii, że Wuczyk nie chce rozwiązać tego kryzysu, bo najprościej byłoby go rozwiązać w ten sposób, że jeżeli ludzie naprawdę chcą wyborów, to wybory się organizują. Czyli staje przed narodem i mówi tak, będą przedterminowe wybory, ogłaszamy konkretny termin.

11:55 · Analiza wyborów i kontynuacja sytuacji 4

My wiemy, że te przynajmniej planowe wybory parlamentarne mają się odbyć w roku 2027. Czyli należy sądzić, że Wuczyk nie był szczery, a jeśli, czy bardziej po prostu te jego słowa wynikały z pewnej politycznej kalkulacji? Ewidentnie tak, bo jest to kalkulacja obliczona na to, że prezydent gra na czas w jakimś sensie i trochę mu się nawet to udaje, dlatego że jednak te protesty osłabły, studenci wrócili na wydziały, wznowiono zajęcia. Oczywiście atmosfera jest napięta, ale jednak już nie blokuje się tych wydziałów uniwersyteckich, więc w jakimś sensie były wakacje, ludzie pojechali na urlopy i te protesty, troszeczkę ich dynamika jednak spadła.

Natomiast i tutaj Wuczyk gra na czas i po prostu czeka na moment, kiedy będzie można stwierdzić, że ma szansę wygrać te wybory i wtedy je ogłosi. Więc prezydent Wuczyk powiedział bardzo enigmatycznie, zresztą to nie była jego pierwsza wypowiedź o wyborach. On już od upadku rządu premiera Włóczewicia, czyli od lutego 2025 roku mówił, że albo nowy rząd, albo idziemy na one wybory. To gdzieś tam wisiało. Oczywiście po prostu, jak mówią serbscy analitycy, rządzi się ratingiem i doskonale musi sobie zdawać sprawę, że w tym momencie, w takiej sytuacji tych wyborów mógłby nie wygrać. Po prostu czeka na moment, kiedy te słupki mu się poprawią i wtedy ogłosi wybory. Ta jego wypowiedź o tym, że wybory odbędą się przed okresem tym regularnym, czyli powiedzmy do grudnia 27 roku powinny odbyć się wybory, ona tak naprawdę niczego nie wyjaśnia.

To jest bardzo enigmatyczna wypowiedź, ponieważ protestujący dzisiaj, czyli najważniejszym postulatem, oprócz oczywiście wyjaśnienia katastrofy, ukorania odpowiedzialnych osób za tę katastrofę budowlaną, ale jest właśnie to żądanie politycznej organizacji wyborów, Wuczyk po prostu powiedział, że tak, będą wybory przedterminowe. Ale pamiętam, jak zapowiadał prezydent Wuczyk wcześniej te wybory, to jednak mówił, że na przykład na wiosnę, w maju, może w kwietniu, gdzieś tam pojawiała się jakaś sugestia daty. Natomiast tutaj nic takiego się nie pojawiło, co pokazuje, że prezydent po prostu czeka na moment, kiedy Ogłosi te wybory po to, żeby wykorzystać trochę zaskoczenie, być może po prostu rosnące poparcie. I cóż, także można się spodziewać, że te wybory będą w przyszłym roku, ale kiedy?

Nikt tego nie wie. Być może prezent Wuczyk sam jeszcze tego nie wie. A czy ktoś wie kiedy i kto zostanie pociągnięty do odpowiedzialności za samą katastrofę? Bo oczywiście były pewne roszady na szczeblu politycznym po samej tragedii. Tak, to w ogóle te reakcje władzy były takie no właśnie reaktywne, ponieważ te protesty jakby narastały, więc trzeba było coś zrobić. Ewidentnie było widać na początku, że władza po prostu chciała zamieść pod dywan tą katastrofę. Pamiętamy tą wypowiedź po katastrofie prezydenta, gdzie prezydent Włóczyś mówi, że wszystko żeśmy tam odnawiali na tym dworcu w Nowym Sadzie, ale tylko żeśmy tego zadaszania nie odnawili. Gdzie potem okazuje się, że jest to po prostu czysta

19:35 · Zakończenie rozmowy 1

To jest też część społeczeństwa, która tam jest. I pytanie oczywiście, na ile Wuczyk stracił poparcie w elektoracie. To jest otwarte pytanie. Czy są właśnie jakieś badania, sondaże na tyle niezależne od władzy i wiarygodne, które pozwoliłyby dać pewien obraz, rzetelny obraz aktualnej pozycji Wuczycia? Powiem szczerze, że w ostatnim czasie nie widziałem takich sondaży. Myślę, że prezydent Wuczyk ma jakieś takie badania. Natomiast niektórzy protestujący mówią, że już jesteśmy większością, że jednak większość obywateli nas popiera. Ale czy tak jest w istocie? To też tak naprawdę ciężko jest powiedzieć, bo w Nowym Sadzie 1 listopada było około 110 tysięcy ludzi.

20:42 · Konflikt i protesty w Serbii 1

Jakby to sygnalizowało, że protesty trochę osłabły i władza zdecydowała się na bardziej takie asertywne użycie tych środków, środków przymusu przeciwko protestującym. Oczywiście cały czas nagonka na protestujących, nazywanie ich właśnie takimi no blokującymi, nazywanie ich tak terrorystami nawet. Sam Wuczyk też przy okazji właśnie W swoich wypowiedzi związanych z rocznicą katastrofy mówi o tej młodzieży, która protestuje, że najpierw robi, potem myśli. Tak, także można powiedzieć, że taki medialny szlam, który wylewał się przez te wszystkie miesiące studentów, który ich tak demonizował.

25:55 · Analiza wyborów i perspektywy polityczne 1

Te ruiny tam stoją w centrum Belgradu i cóż, od zeszłego roku wiemy, że... Zięć prezydenta Stanów Zjednoczonych jest zainteresowany budową luksusowego kompleksu hotelowego. I co więcej, ustawa została już nawet przyjęta, która ten proces budowy ma przyspieszyć. Tak, oczywiście od zeszłego roku wiemy, że takim pośrednikiem był pan Richard Grenell, były ambasador amerykański, człowiek, który jest też bliskim czy zaufanym Politykiem pana prezydenta Donalda Trumpa, przynajmniej tak był przez lata przedstawiony. Więc tutaj ewidentnie widać, że Serbia, czy wydaje mi się, że prezydent Wuczyk po prostu stawia także na Trumpa, na Zachód w tym sensie, że to poparcie z Zachodu jest jednym z elementów,

31:23 · Kryzys i budowa pozycji międzynarodowej 3

To poparcie Wuczyk miał i to jest w sumie bardzo smutna sytuacja. Rzeczywiście te ruiny są w środku miasta. Pytanie czy nie można ich odnowić i rzeczywiście zrobić tam muzeum. Pewnie większość osób by chciała, żeby tam powstało muzeum. Przy okazji część tego budynku to jest w dalszym ciągu element czy infrastruktura Ministerstwa Obrony. Serbii i tam normalnie pracują urzędnicy, więc pytanie czy w takim symbolicznym miejscu miałby powstać luksusowy hotel z jacuzzi, w miejscu gdzie ludzie zginęli, gdzie tak niezależnie od oceny wojny, prawda, tutaj Serbowie widzą to ze swojej perspektywy, tam zginęli ludzie, tam jest element, tak jak Serbowie mówią, agresji na to.

Czy to jakiś rodzaj kalkulacji też podnoszenia swojego ratingu międzynarodowego, jakaś polityczna kalkulacja, czy realna chęć wzięcia udziału w tych negocjacjach? To jest element pewnego takiego marketingu politycznego. Oczywiście to nie jest poważna inicjatywa w tym sensie, że nikt poważnie by nie chciał negocjować w Belgradzie z całym szacunkiem dla władz Serbii, dla samej propozycji, bo Wuczyk w jakimś sensie nawiązuje do polityki takiego międzyblokowego państwa, jakim była Jugosławia. On nigdy tego wprost nie powiedział, ale to jest taka trochę

Więc jakby w tym przypadku można byłoby powiedzieć, że jest pewien precedens. Pytanie, czy jedyny? Wydaje mi się, że nie. Ale to też pokazuje, że jeżeli Amerykanie wybrali Belgrad jako miejsce do spotkań między dwoma grupami Polityków afgańskich, że jednak w jakimś sensie Serbia jest państwem, które jest postrzegane przez Zachód jako polityk, tak w istocie może nie do końca demokratyczny, ale gwarantujący pewną stabilność, racjonalny polityk, z którym można robić deale polityczne i na to Wuczyk stawia. No tak to wygląda. A do czego to go doprowadzi czas pokaże. Będziemy to obserwować i mam nadzieję także komentować. Dziś o sytuacji w Serbii opowiadał Państwu profesor Konrad Pawłowski z Instytutu Stosunków Międzynarodowych UMCS.

Pokazano wszystkie 15 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.