Studio wschodnie - o kształtowaniu litewskiej tożsamości

Więc mamy tutaj jakby taką klamrę trochę spinającą ten początek i współczesność. A czy klamrą spinającą losy Polski i Litwy, której być może wiele z nas, wielu z nas nie zna, czy nie ma tej świadomości, mogła być historia rodziny Narutowiczów? Bo to jest coś, co oczywiście zdając sobie sprawę, że historycznie rzecz znana, ale pewnie powszechnie, dla mnie na pewno to była ogromna niespodzianka. To jest bardzo ciekawy wątek, oczywiście dla przeciętnego Polaka. Nazwisko Narutowicz mówi może niedużo, ale przynajmniej taka podstawowa rzecz.

Pierwszy prezydent zamordowany zresztą przez nacjonalistę, ale rodzina pochodząca ze Żmudzi. Tak, jak najbardziej. Narutowicze byli, to była właśnie stala żmudzka szlachta, co też coś mówi o tej historii, no bo to była szlachta młodzenia litewskiego, która uległa polonizacji. I co najciekawsze, to z dwóch braci Narutowiczów, gdzie Gabriel to był ten młodszy, a Stanisław starszy, to Gabriel został właśnie wybrany pierwszym prezydentem niepodległego państwa polskiego, natomiast Stanisław zasiadał w Radzie Litewskiej, która w 1918 roku

Uchwaliła, przyjęła deklarację niepodległości państwa litewskiego, chociaż on też nie był, Stanisław Narutowicz nie był w tym gronie jakimś litewskim nacjonalistą czy narodowcem litewskim, tylko właśnie raczej reprezentował tę społeczność polską czy polskojęzyczną i był orędownikiem mimo wszystko zbliżenia polsko-litewskiego, no ale jednak obaj bracia odegrali bardzo ważne role w kształtowaniu Mimo wszystko dwóch odrębnych państw polskiego i litewskiego, ale jeżeli prześledzić rosy różnych rodzin, rodów, często szlacheckich, bo tam to się chyba jednak częściej zdarzało, to możemy znaleźć więcej takich przykładów,

Gdzie te podziały przechodziły właśnie w poprzek rodziny. Ale ja też wspominam w swojej książce o prezydencie międzywojennej Litwy Antanasie Smetonie, którego żona pochodziła z rodziny Chodakowskiej, więc też z rodziny polskiej czy spolonizowanej. Więc tych przykłady myślę, że można mnożyć, a na pewno tych dwóch braci Narutowiczów zasługuje na to, żeby o nich częściej wspominać. To jest oczywiście wielki dramat w przypadku Gabriela Narutowicza, że on też się pojawia po prostu na dosłownie moment w naszej historii.

Wiemy, że został wybrany na prezydenta, wiemy, że został zaprzysiężony też w bardzo dramatycznych okolicznościach w obliczu protestów organizowanych przez skrajną prawicę, no a potem ginie zamordowany. Ale nie bardzo właśnie wiemy skąd ten Narutowicz się pojawia. On się pojawia dosyć nagle, niewiele wiemy o jego przeszłości i warto tę jego przeszłość trochę odkryć, odkopać, Proszę się przekonać o tych niuansach, o tych zawiłościach, które bardzo dużo nam mówią o tej naszej wspólnej polsko-litewskiej historii. Osobnym elementem pana opowieści są relacje litewsko-żydowskie i można powiedzieć, no to nie jest łatwa część historii.