Strefa Rodzica - Rozmowy z Ekspertami - 45 - Samobójstwa wśród dzieci i młodzieży

Strefa Rodzica. Podcast Polskiego Radia Dzieciom. Karina Terconi. Słuchacie Polskiego Radia Dzieciom, to Strefa Rodzica, a już teraz porozmawiamy o zdrowiu psychicznym. Ze mną w studiu dr Halszka Witkowska, ekspertka Biura ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, a także koordynatorka serwisu Życie Warte Jest Rozmowy. Dobry wieczór, cześć. Dobry wieczór. Wyniki raportu na temat samobójstw w Polsce No dają troszkę optymizmu, bo jak z nich wynika, jest największy spadek liczby samobójstw od 10 lat. Niemniej sytuacja chyba nadal jest trudna i wymagająca dalszych działań.

Oczywiście, bo musimy pamiętać, że za każdą liczbą stoi ludzka tragedia, wielki dramat. Zarówno próba samobójcza, jak i samobójstwo wpływa na całe otoczenie. Najnowsze badania pokazują, że w przypadku jednej śmierci samobójczej cierpi aż 135 osób. Bo jeżeli weźmiemy pod uwagę na przykład śmierć samobójczą dziecka, nastolatka, To cierpili nie tylko najbliższa rodzina, dziadek, babcia, rodzice, siostra, wujek, ale także koledzy w szkole, koleżanki, dyrektor, nauczyciele, koledzy z klubu sportowego. To jest ogromna fala rażenia w takiej sytuacji. Więc, jeżeli moglibyśmy powiedzieć, to w tej chwili mamy lekki optymizm, bo zostały podjęte działania w Polsce,

Tych działań jest sporo, o tym też możemy dzisiaj porozmawiać. Natomiast, czy tak powinno być? Nie. Jakbyś mnie zapytała, to ja bym chciała, żeby te wyniki były bliskie zero, albo najlepiej, żeby wynosiły zero, bo wiem, ile cierpienia i tragedii jest. Za każdą próbą samobójczą. Natomiast tutaj warto, żeby zauważyć na samym początku, że w latach 2021-2022 mierzyliśmy się ze wskokowym wzrostem prób samobójczych wśród dzieci i młodzieży i wzrostem samobójstw. I moment, kiedy w końcu możemy powiedzieć, że liczba samobójstw spada i to aż o 12%, a liczba prób samobójczych wśród dziewcząt, wśród całej populacji dzieci i młodzieży wzrosła o 3%, a nie na przykład 86, jak w roku 2021.

No to jest to światełko nadziei, natomiast sam fakt, że tych prób mamy nadal w naszym kraju ponad 2000 rocznie, z czego większość to niestety próby samobójcze dziewcząt i to przytłaczająca większość w tym przypadku, a to są powody, które nie mogą pozwolić na to, żebyśmy spali spokojnie, prawda? To są dane, z którymi wiadomo, że coś trzeba zrobić. Właśnie szczególnie w przypadku młodych dziewcząt, który ten cały skokowy wzrost właśnie w latach 2021-2022, to jest wzrost wśród dziewcząt. I jeżeli porównamy rok 2020-2023, to ten wzrost wyniósł aż 315%. Przerażające. Czy to jest tak, że myśli samobójcze, próby samobójcze, czy w końcu samobójstwa zawsze wiążą się z jakąś chorobą, na przykład z depresją?

Tak więc ważne, żebyśmy sobie tutaj też zdawali z tego sprawę i w suicydologii właśnie zwracamy uwagę, że czym innym będzie takie Co jakiś czas myślenie o śmierci, o tym, że nie mamy siły i może lepiej byłoby się kiedyś nie obudzić i to są takie myśli rezygnacyjne. Zwracamy też wtedy uwagę na ich częstotliwość, no to w jakich kontekstach się one pojawiają. I bardzo ważnym momentem jest to, czy one potem przeradzają się w myśli samobójcze, które już nie dotyczą tylko tego, że chcielibyśmy zniknąć, zachorować czy zginąć, tylko bierzemy pod uwagę to, że sami moglibyśmy sobie to życie odebrać. I kolejnym takim bardzo już niebezpiecznym przełomem, alarmującym zarówno u nas samych, jak i u naszych najbliższych jest moment, kiedy te myśli samobójcze już nie dotyczą tylko, byśmy powiedzieli, takich abstrakcyjnych rozmyśleń o śmierci i samobójstwie, ale już zaczynają się przeradzać w konkretne plany.

Jednak większość poniżej 5 na 10 przeżyła te samobójstwa. Dla niektórych to była i taka atmosfera trudna tych świąt. I pamiętajmy, że przy nich dobrze wychodzi ta więź emocjonalna. Czy ona jest, czy ona nie jest? Bo może się nagle okazać, że siadamy przy rodzinnym stole I nic nas nie łączy wzajemnie, bo nie ma o czym rozmawiać. Myślę, że tak jest bardzo często, ale chciałam jeszcze wrócić do tej historii taty i nastolatki, bo oczywiście, jeżeli jesteśmy na początku naszej drogi rodzicielskiej i takie osoby na przykład nas teraz słuchają, Fajnie, bo mogą sobie wprowadzić te rady w swój styl życia, no ale na pewno jest masa ludzi, którzy gdzieś tam się zgubili w tym pędzie życia, zajęć pozalekcyjnych, wyścigu szczurów w pracy i tak dalej, i tak dalej, no i stracili ten kontakt, więc bardzo ważnym by było dla mnie, żebyś opowiedziała, co ty im doradziłaś, jak oni mają wrócić do tej rozmowy, do komunikacji, do w ogóle odnowienia, nawiązania tego kontaktu.

Więc jeżeli my się o tym dowiemy, to musimy koniecznie potem dowiedzieć się, co za tym stoi. Może być też tak, że dziecko nie będzie chciało nam o tym powiedzieć. Zdarza się, że my częściowo się przyłożyliśmy do tego kryzysu, nawet nieświadomie, tak? Więc, jeżeli dziecko nie chce rozmawiać, to pamiętajmy, że to nie jest równoznaczne z tym, że nas nie kocha. Albo, że jesteśmy beznadziejnymi rodzicami. Tylko zaoferujmy wtedy też to, że może wsparcie uzyskać gdzieś indziej, że może być wizyta u psychologa, terapeuty, pedagoga szkolnego, tak? Że są inni dorośli, Którzy mogą porozmawiać, gdzie to dziecko będzie w bezpiecznej przestrzeni i też uszanujmy to, bo to też będzie znowu kolejny krok do budowania tego wzajemnego szacunku i zaufania. A jeżeli jest taka sytuacja, że rzeczywiście te myśli są nawracające, budzi to nasz niepokój, bo brzmi jako coś poważnego, chociaż pewnie każde użycie słowa samobójstwo w kontekście naszych bliskich budzi niepokój.

Po pół godziny odzwoniła do mnie ta sama dziennikarka i mówi tak, wie pani co, na czwartek jestem umówiona. Żeby była w szoku, tak? Bo to, co powiedziałeś przed chwilą, jest tak silna narracja medialna na to, że tej pomocy nie ma. Cały czas mówi się właśnie o pandemii samobójstw wśród dzieci, prawda? No w zeszłym roku, w styczniu, taka informacja ubiegła Polskę, która była nieprawdziwa, tak? No bo my w zeszłym roku już mieliśmy, w tym 2023 poprzednim, pierwszy spadek samobójstw. I niestety te dane przedostały się do opinii publicznej, nieprawidłowo zinterpretowane. Skupiający się na tym, że tych prób samobójczych jest więcej niż w roku poprzednim, bardzo szybko zostało brane w taką narrację, że rekordowa liczba prób samobójczych. No ale z jednej strony oczywiście rozumiem, ta liczba była wysoka, ale wzrosła, tak jak powiedziałam wcześniej, tylko o 3%, a wcześniej mieliśmy wzrost o 86%, tak?

No niestety narracja medialna jest trudna, a z drugiej strony ja jestem ogromnie wdzięczna środowisku dziennikarskiemu, naprawdę, bo pracując w Krajowym Programie Zapobiegania Samobójstwom mamy dwa zadania dotyczące współpracy z dziennikarzami i silnie wierzę, że do spadku samobójstw w Polsce także Przyłożyli się dziennikarze, którzy coraz lepiej, coraz odpowiedzialniej informują o zachowaniach samobójczych, którzy coraz częściej zapraszają ekspertów. W zeszłym roku, 2024, Zespół z Biura ds. Zapobiegania Samobójstwom udzielił 200 wywiadów. I te wywiady dotyczyły właśnie tego, jak zauważyć kryzys, jak pomóc, jak zareagować, jakie są mity dotyczące samobójstw. Tak, przeróżne tematy i to jest taka ogromna edukacja społeczna. I dziennikarze chcą o tym pisać, chcą o tym mówić, czują swoją sprawczość i silnie wierzę w to, że ogromnie przyłożyli się do wzrostu właśnie takiej

Świadomości społecznej właśnie o pierwszej pomocy emocjonalnej. I to co jest dla mnie szalenie istotne w tych statystykach, że mamy ten spadek 13% właśnie u dzieci i młodzieży, bo to pokazuje, że coś zaczyna działać. Że pewne po prostu przedsięwzięcia, projekty, chociażby takie jak teraz pani minister Polina Piechna-Więckiewicz wprowadziła do szkół standardy właśnie przygotowane przez specjalistów Biura do Spraw Zapobiegania Samobójstwom. To są standardy dla nauczycieli i szkolnych specjalistów. Każda szkoła w Polsce je dostała. Nauczyciele są szkoleni jak rozpoznać ten kryzys u dziecka. Silnie wierzę to, że połączenie kilku tych działań powoduje, że te statystyki są po prostu mniejsze. No i pozostaje nam trzymać kciuki, ale też myślę, że po naszej stronie rodziców jest duża praca, nieustanna właściwie, żeby przyczyniać się do tego, żeby te statystyki po prostu spadały.