Spory o politykę Józefa Becka | Prof. Stanisław Żerko

Mówię o cykliczności, ponieważ to drugie z kolei. Dzisiaj wydaje mi się, że mamy taką bardzo Dobrą okazję, żeby zapoznać się z tematem kontrowersyjnym, tematem jednak istotnym i dla stosunków międzynarodowych, i dla polskiej historii, bo prof. Stanisław Żerko, nasz oczywiście pracownik Akademii Marynarki Wojennej i nasz kolega z Katedry Stosunków Jeżeli pozwolę sobie takiego zwrotu tutaj użyć. Zaprezentuje nam spory o politykę Józefa Becka. Postać ciekawą, postać kontrowersyjną.

Wystąpienie Józefa Becka 5 maja 1939 roku, w którym oczywiście mówił on o pojęciu honoru. Żeby nie przedłużać, bo tutaj oczywiście dodam, że też jest kilka pozycji dosyć ciekawych. Ja powiem szczerze, cofnąć się do tej najdalszej, którą kiedyś jako jeszcze student historii poznawałem, czyli w tym wypadku oczywiście Józefa Becka Olgierda Terleckiego, ale są i także Takie chociażby pozycje jak najpierw Polska, która także jest takim przedstawieniem właśnie sylwetki tego polityka. Powtórzę, ministra spraw zagranicznych przecież w tym najbardziej ciekawym i niestety bardzo ciężkim okresie dla Polski. Żeby nie przedłużać, ja serdecznie zapraszam do wysłuchania oczywiście wystąpienia wykładu profesora Stanisława Żerki.

To tyle z mojej strony. Panie profesorze, oddaję panu oczywiście głos. Dziękuję bardzo, witam państwa. Szanowni państwo, rzeczywiście jak powiedział prof. Bogusław Gogol spośród tych kilku większych projektów badawczych, jakie dotychczas realizowałem, no to właśnie ten kompleks zagadnień związanych z polityką Józefa Becka, pułkownika Becka, wydawał mi się Najciekawszy i chyba najważniejszy, a więc polityka Becka, polityka II Rzeczypospolitej w latach pod koniec lat 30., czyli w drugiej połowie lat 30., a mówiąc bardziej precyzyjnie i może tak powinienem zatytułować Temat naszego spotkania, bo to jest kompleks zagadnień związanych z problemem Polska, Niemcy i geneza II wojny światowej, ale oczywiście nasz czas jest ograniczony z tego względu.

Skupię się na postaci, na polityce Józefa Becka, zwłaszcza że w ostatnich latach jest to przedmiot nie tylko badań naukowych, Ale też przedmiot, obiekt bardzo żywej, publicystycznej debaty, która toczy się do dziś niekiedy wielkim takim ładunkiem emocjonalnym. Debata publicystów konserwatywnych zwłaszcza, a która dotyczy właśnie polityki Józefa Becka. Beka, która czasami jest sprowadzana do tego właśnie słynnego przemówienia z 5 maja 1939 roku, które jest z kolei skracane do tego fragmentu, kiedy to Józef Beck mówił o honorze i jest to w sposób skarykatu

Ja dziękuję prof. Gogolowi za to wprowadzenie, za wskazanie na moją książkę, która w jakimś tam stopniu przyczyniła się pod koniec lat 90. do tego, że badania nad polityką Becka Na nowo w warunkach już wolnej Polski zaczęły być, zostały zintensyfikowane. Oczywiście ta moja obszerna, źródłowa monografia o stosunkach polsko-niemieckich 38-39, ona ukazała się w roku 98 i właściwie Dopiero po jej publikacji zaczęły się pojawiać kolejne książki, kolejne monografie oparte już na szczegółowych badaniach nad polityką Józefa Becka.

Od roku 1933-1934 jest to rozdział, w którym właśnie zawarłem także kilka tezy, które kwestionowały panujące wówczas interpretacje. I to były interpretacje, trzeba powiedzieć, mocno pro-Beckowskie, ponieważ ja się nie zgadzam z tą opinią, która jest wygłaszana dzisiaj. Czasem, że okres PRL to jest okres, Tworzyła się ta czarna legenda Józefa Becka. Nieprawda, być może w latach 50., częściowo w latach 60. tak było, ale już wówczas w latach 60. ukazywały się bardzo rzetelne, gruntowne monografie o Józefie Becku.

W latach 70., a zwłaszcza 80., przyniosły fale publikacji, które przedstawiały politykę Becka, w dużym stopniu usprawiedliwiając zarówno koncepcję, jak też realizację tejże polityki. O tych moich tezach za chwilę, ale jeszcze chciałbym wrócić tutaj do tego, co profesor Gogol powiedział, ponieważ tak się złożyło szczęśliwie kilka lat po publikacji mojej książki, że Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, o tym mówił profesor Gogol we wprowadzeniu,

Okres lat 30. jest w tej serii już zrealizowany, a więc łącznie historyk dostaje kilka tysięcy dokumentów. W tym tomie moim, na przykład mam tom pierwszy za rok 39. styczeń-sierpień do 31. Sierpnia tych dokumentów jest 522. Ale już po wydaniu mojej monografii, która później zdecydowałem się przedstawić jako podstawę mojego kolokwium habilitacyjnego, zaczęto ogłaszać inne ważne prace o polityce Becka, zwłaszcza autorstwa prof. Kornata, prof. Marka...

Kornata, taki jak jego tom, polityka równowagi 1934-39. Ja ten tytuł kwestionuję i całą politykę. Równowagi również kwestionuję o tym też za chwilę, a ostatnio, dwa miesiące temu bodajże wydana została monumentalna biografia Józefa Becka właśnie, napisana przez Przez profesora Marka Kornata do spółki z profesorem Mariuszem Wołosem. Ja z obydwoma autorami jestem zaprzyjaźniony, ale zarazem dość mocno ze sobą polemizujemy, bo nie zgadzamy się, ja się nie zgadzam

Z ich moim zdaniem zbyt daleko idącym usprawiedliwianiem polityki Becka w odniesieniu do okresu sprzed roku 1939. A może inaczej, to oni nie zgadzają się z moimi interpretacjami. Spośród innych publikacji ważna jest też w kontekście polityki Becka, jest ważna wydana kilka lat temu w Niemczech biografia ambasadora Rzeszy w Warszawie w tych latach właśnie Hansa Adolfa von Moltkego, Ta monografia ukaże się niedługo po polsku staraniem Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, a wkrótce ma się też ukazać biografia polskiego ambasadora w Berlinie Józefa Lipskiego, który był przecież jednym z głównych wykonawców

Polityki Becka. Wyszły też ważne monografii poświęcone dobrze układającej się w czasach hitlerowskich współpracy polsko-namieckiej i kultury. Ja tutaj trzeba tu wspomnieć w kontekście W Trójmiejskim zwłaszcza prace śp. prof. Bogusława Drewniaka z Uniwersytetu Gdańskiego. Prof. Drewniak zmarł rok temu, czy półtora roku temu. Profesor, tutaj jest znacznie większy jednak echa niż te monografie historyczne ukazujące się na rynku wydawniczym, ale jednak znacznie większe echa wywołały prace publicystów, publicystów prawicowych, którzy jakby

Weszli w ogień polemik między sobą, a mam tutaj na myśli zwłaszcza książki Piotra Zychowicza, Pakt Ribbentrop Beck czy też, książkę chciałem państwu pokazać, ale gdzieś mi zginęło, a druga książka to jest duży esej Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko. Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko. Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko.

Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko. Dziękuję w ogóle całe kierownictwo polskie, państwowe za podjęcie decyzji właśnie o stawieniu oporu Hitlerowi w roku 1939 i twierdzą oni, że tutaj zwłaszcza Piotr Zychowicz, że Polska powinna się wówczas porozumieć z Niemcami. I przyjąć tę ofertę wspólnej wyprawy na wschód. Tutaj lansowana jest też od pewnego czasu postać ekscentrycznego Germanofila Władysława Studnickiego, który domagał się tego właśnie w roku 1939 na kilka miesięcy przed wyborem.

Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko. I tutaj właściwie wkraczamy na drogi i rozdroża czy bezdroża historii alternatywnej, historii alternatywnej, której ja przeciwnikiem nie jestem. Historia alternatywna chwalił ją między innymi wybitny polski diopis Michał Bobrzyński i także wielu historyków się bawiło Takie uprawianie historii, alternatywnie ono może być inspirującym ćwiczeniem intelektualnym, takim rodzajem gry, ale może też wjeść na manowce i tutaj taką odpowiedzią na książkę Żychowicza stała się inna książka o podobnym tytule, książka

Proszę Państwa, chyba niepotrzebne jest przypominanie podstawowych wiadomości o ministrze Becku, no ale jednak ja strzeżonego Pan Bóg strzeże, ja też je przypomnę, bo oczywiście bez zbytniego wchodzenia W szczegóły, a więc minister spraw zagranicznych w latach 1932-1939, jeden z najbliższych, najwierniejszych współpracowników marszałka Piłsudskiego, przez pierwsze trzy lata Beck właściwie realizował wytyczne Piłsudskiego, a po śmierci marszałka w maju 1935 politykę tę kontynuował, ponieważ zapewnił sobie pozycję W dużym stopniu autonomiczną, gdyż uchodził za takiego, opowiem sobie, wykonawcę w cudzysłowie testamentu marszałka.

Francji, która od czasu tej słynnej konferencji, czy osławionej z polskiego punktu widzenia, osławionej konferencji w Locarno w roku 1925, Francja po prostu coraz wyraźniej Polskę lekceważyła i stawała się podatna na argumenty tej właśnie antypolskiej propagandy. Tyle tylko, że Piłsudski sam sobie zdawał sprawę z tego, że ten okres, ten okres z wypchnienia dla Polski, że ten okres długo nie potrwa. Są takie zapisy w wypowiedzi Piłsudskiego z roku 1934 właśnie. On mówił wówczas w zamkniętym Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko.

Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko. ze Związkiem Radzieckim w roku 1932 i z Niemcami właśnie w roku 1934. To jest taka jego znana wypowiedź, mianowicie, że siedzimy na dwóch stołkach, pytanie tylko, z którego stołka szybciej spadniemy. I to dla Piłsudskiego nie ulega wątpliwości, że ta polityka to jest rozwiązanie prowizoryczne, tymczasowe, a co dalej, no chyba nawet Piłsudski nie wiedział. Rok 1935, zabraku Piłsudskiego, Józef Beck kieruje już polską polityką zagraniczną jako wierny uczeń marszałka, który rzeczywiście do tej roli namaścił.

Jest jeszcze termin trzeci, który też mocno kwestionuję. To jest taka rzekoma polityka balansowania Józefa Becka Polski lat 30. między Niemcami a ZSRR. Proszę Państwa, otóż nie. Jeżeli Polska lawirowała, czy balansowała, a rzeczywiście balansowała w latach 1934-1938 do początków roku 1939, to raczej między Niemcami a mocarstwami zachodnimi, to było balansowanie między Niemcami a Ja tej polityki nie krytykuję. Uważam, że była ona słuszna. Krytykować mogę najbliżej jej realizację, która moim zdaniem była chwilami bardzo mocno odbigała,

Dobrze, w każdym razie panuje w tej kwestii spór, gdyż część polskich historyków usprawiedliwia postępowanie Becka. Tak jest też właśnie w tej nowej biografii ministra. Wskazuje się często na to, że Polska jedynie odpłaciła Czechom za zbrojne Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko. Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko. Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko.

W tym Francuzi celowali, to był taki trochę mefistofeles ówczesnych stosunków dyplomatycznych, a więc czarna legenda pułkownika Becka rodziła się wówczas właśnie, a jego polityka, która uchodziła w Europie za polityką proniemiecką, była zresztą bardzo mocno krytykowana w Polsce oczywiście przez opozycję, Ale była ze sceptycyzmem traktowana przez nawet część obozu rządzącego. Ja tutaj tytułem przykładu tylko zacytuję Państwu taki przykład,

Ja o tym pisałem dość obszernie w swojej książce, a ostatnio Bardziej szczegółowo przedstawił to w swojej książce Krzysztof Rak. To jest książka polska niespełniony sojusznik Hitlera, która właśnie przedstawia te wszystkie zabiegi niemieckie o zwerbowanie Polski jako tego junior partnera tego sojusznika. Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko. Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko.

To była iluzja. Hitler dążył do wojny w ZSRR, pisał o tej wojnie już w Mein Kampf, że tam właśnie na gruzach pokonanego Związku Radzieckiego znajdzie się miejsce dla niemieckiego Lebensraum, Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko. Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko. Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko. ...blokady i niezależna od Niemiec Polska po prostu blokowała dalszą ekspansję hitlerowskiej rzeszy.

I tutaj pozwólcie państwo, że jeszcze z 5-6 minut państwa czasu Zabiorę, ponieważ tutaj pojawia się problem polskiej decyzji z roku 1939, tej decyzji o odrzuceniu, już o definitywnym odrzuceniu niemieckich propozycji. Proszę Państwa, w tych propozycjach oczywiście nie chodziło tak naprawdę o Gdańsk, który był urządzony już od roku 1933 przez narodowych Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko. Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko.

Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko. Juniora w tych feudalnych stosunkach wasalnych, junior byłby podporządkowany niemieckiemu seniorowi. Właśnie część publicystów prawicowych, Piotr Ryzykowicz, Rafał Ziemkiewicz właśnie uważa, że gdyby Polska przyjęła sojuszniczą ofertę niemiecką, Później Niemcy nazywali tę ofertę, wspaniałomyślną ofertę, ofertą Führera. Wtedy uniknęlibyśmy losu późniejszego. Wiadomo, sześć milionów ofiar, Polska zniszczona, a poza tym Polska znalazła się na okres lat 45.

Polaków po prostu nie wchodziło w grę w roku 1939. To takie podporządkowanie dobrowolne Polski i Niemcom po prostu nie wchodziło w grę, nie wchodziło w rachunek. Powstanie warszawskie za kilka dni będziemy opodzieli setną rocznicę III Powstania Śląskiego. Ta wcześniejsza polityka Józefa Becka, którą można nazwać polityką Spory o politykę Józefa Becka Prof. Stanisław Żerko.