Mentionsy Mentionsy
Sprawy Wschodu
Sprawy Wschodu

[ROZMOWA] Gołąbek i Strzyżewski: spirala wojny

06.04.2026 ·1 godz 12 min

W tym odcinku Bartosz Gołąbek i Marcin Strzyżewski przyglądają się światu, w którym konflikty nie wygasają, lecz układają się w coraz bardziej złożony i trudny do zatrzymania proces.Rozmawiają o teraźniejszości — o tym, jak funkcjonuje dziś Rosja w warunkach przedłużającej się wojny i globalnej presji — ale też o przyszłości: o scenariuszach, które nie są jeszcze przesądzone, a jednak zaczynają się rysować coraz wyraźniej.Czy mamy do czynienia z pojedynczym konfliktem, czy raczej z ich narastającą kumulacją? Jakie mechanizmy sprawiają, że napięcia nie znikają, lecz się wzmacniają? I co to oznacza dla świata, który coraz częściej przypomina system pozostający w stanie permanentnego kryzysu?To rozmowa o procesach, które już trwają — i o tych, które dopiero mogą się ujawnić.Wesprzyj Sprawy Wschodu:☕ BuyCoffeeTo: https://buycoffee.to/sprawywschodu❤️ Patronite: https://patronite.pl/sprawywschoduSprawy Wschodu w sieci:📸 Instagram: https://www.instagram.com/sprawywschodu📘 Facebook: https://www.facebook.com/sprawywschodu▶️ YouTube: https://www.youtube.com/@sprawywschodu🌐 https://sprawywschodu.online

Dzień dobry. Tu kanał Sprawy Wschodu. Włączyli Państwo podcast Czytamy po rosyjsku, nagrany w Wielki Piątek, 3 kwietnia 2026 roku. Przed mikrofonem Bartosz Gołąbek. Wracamy dziś do formuły, którą bardzo dobrze Państwo znają, rozmowy z redaktorem Marcinem Strzyżewskim o tym, co dzieje się tu i teraz w rosyjskiej przestrzeni politycznej, medialnej i społecznej. Dziś spróbujemy spojrzeć szerzej, nie tylko na pojedyncze wydarzenia, ale na kondycję współczesnej Rosji jako systemu, który funkcjonuje pod rosnącą presją wojenną, ekonomiczną, społeczną i informacyjną. W tym kontekście pojawia się też pytanie o przyszłość. Co stanie się z Rosją po Putinie? Także w wymiarze samej wojny. Wiele wskazuje na to, że obecne kierownictwo na Kremlu

Nie rozważa wycofania się z tego krwawego projektu, zwłaszcza w obliczu zmieniającej się sytuacji międzynarodowej. To z kolei rodzi zasadnicze pytanie, czy ewentualna zmiana na szczycie władzy oznaczałaby zmianę kursu, czy raczej kontynuację, być może w innej formie, ale przy zachowaniu tej samej logiki działania państwa. Spróbujemy też wyjść krok dalej, bo Rosja nie funkcjonuje dziś oczywiście w próżni. Widzimy narastające napięcie w różnych częściach świata, konflikty, które zaczynają się zazębiać, przenikać i wzajemnie wzmacniać. Pogróżki Łukaszenki, że oto jego armia szykuje się do wojny. I choć określenie trzecia wojna światowa wciąż pozostaje bardziej kategorią publicystyczną niż analityczną, to nie da się ignorować faktu, że żyjemy w czasie trudnej kumulacji konfliktów, które zmieniają globalny porządek.

Zazwyczaj jest to Rosja przede wszystkim i jej otoczenie. Tak będzie i tym razem. Widzę, że taki duży temat, który dzisiaj pali media, te takie popularne rosyjskie, na przykład Marcinie, to jest katastrofa. Te technogenne katastrofy w Rosji pojawiają się regularnie i czy wojna, czy nie wojna, to bywają Obfitujące w ofiary. Tutaj akurat wykolejenie się pociągu. Obwód Ulianowski. To dzisiejsze też informacje z Komsomolskiej Prawdy. I w sumie, no cóż, ciekawe co tam się wydarzyło. W wiarygodnych źródłach międzynarodowych nie mamy jakiegoś rodzaju informacji, że to zamach, albo jakieś takie historie związane z wojną właśnie.

Aczkolwiek dzisiaj wszystko w Rosji kojarzy się z wojną przecież. Tutaj mówimy o pociągu, który jechał z Czelabińska do Moskwy i mamy informację o przynajmniej siedmiu poszkodowanych, chociaż sądząc po kadrach z miejsca wydarzeń mogło być znacznie gorzej niż siedem osób rannych, bo No właśnie, to wygląda dosyć przerażająco, trzeba powiedzieć. Wygląda. To, co widać na zdjęciach. Natomiast tutaj dwie kwestie. Po pierwsze, to nie jest nic niezwykłego, choć częściej wykolejają się w Rosji pociągi towarowe. Od początku wojny, kiedy zacząłem to uważnie śledzić, takich przypadków było już wiele w tych ostatnich latach. Natomiast to jest stuprocentowo z wojną związane.

A przypomnisz mi, będziesz wiedział tak na szybko, kto objął kontrolę tą formalną nad wywiadem ukraińskim? Olech Iwaszczenko. Olek Iwaszczenko, biorąc pod uwagę dotychczasowe, bo to dosyć niedawna historia z objęciem przez Budanowa tej funkcji takiej bardziej powiedziałbym cywilnej jednak mimo wszystko, chociaż wojna trwa, to za jego władania służbami wydawało mi się, nie wiem czy to byś potwierdził, Ukraina, Ukraińcy niespecjalnie często i chętnie Tak przyznawali się do różnego rodzaju działań dywersyjnych czy zamachów. Rosjanie oczywiście natychmiast bardzo często przekierowywali snop reflektorów światła właśnie na Kijów, że to tam są wszystkie złe siły i jak oni to mówią terroryzm, który Ukraina wobec Moskwy uprawia.

Zespół, który przygotował wniosek o wpisanie barszczu na listę podkreślił, że nie istnieje jeden właściwy przepis, a jednym z celów było również uchronienie tego dania przed zawłaszczeniem przez kulturę rosyjską. Bo właśnie rosyjscy propagandziści niekiedy próbują podważyć ukraiński charakter barszczu. Na przykład w 2019 roku Rosyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych napisało na Twitterze, że barszcz to jedna z najbardziej znanych rosyjskich potraw. To zaczęło tzw. bitwę o barszcz, czyli spór pomiędzy Ukrainą a Rosją, do której nacji należy barszcz. Bitwa miała miejsce głównie w internecie i na Wikipedii jest nawet poświęcony jej artykuł. Natomiast w kwietniu 2022 roku rzeczniczka tego ministerstwa, Maria Zacharowa, oświadczyła, że pierwszy raz w historii barszcz został wymieniony jako rosyjski.

I na podstawie cen tych produktów oblicza się tak zwany indeks barszczu, który pokazuje jak naprawdę żyją ludzie. Czyli jeżeli drożeje barszcz, drożeje życie. I dlaczego to wszystko jest tak ważne? Bo barszcz to nie tylko kuchnia. To kultura, która przetrwała okupacje, kryzysy i wojny. A dla Ukraińców było ważne, żeby pokazać, że barszcz to część ich kultury i trzeba ją chronić. A przy okazji wpłynąć na PR swojego kraju i zagrać na nosie rosyjskiej propagandzie. W tym kontekście ciekawie wygląda to, co dzieje się równolegle w Rosji. Tam od pewnego czasu mnożą się inicjatywy związane z tradycyjnymi wartościami, a państwowy system norm GOST przygotował już zestaw około 130 standaryzowanych przepisów na dania kuchni rosyjskiej, w tym także barszcz.

Nie pomyliłem. Czyli generalnie postać kluczowa, bo w Rosji to tak działa, że lennicy Putina dostają jakieś obszary, jakieś potoki, tak jak dawniej rycerze dostawali ziemię. Tak na przykład Siecin dostał ropę. Większość przepływu ropy naftowej w Rosji. Czyli możecie sobie wyobrazić, jak wysoko jest w tej hierarchii. Jeśli on by faktycznie przejął proces negocjacyjny, to realnie moglibyśmy stwierdzić, że coś się zmieniło i że Rosja zaczyna rozmawiać z Zachodem na poważnie.

To jest oczywiście optyka zegaria, cały czas tak mówisz. To jest cały czas tak. Wersja, o której on mówi, że miała nastąpić. Ona, jak wiemy, nie nastąpiła. W tej chwili ten proces, tak zwany pokojowy, w zasadzie tkwi w martwym punkcie i można wprost powiedzieć, że nie dzieje się w nim zupełnie nic wartego uwagi. Rosja wystosowała ultimatum do Ukrainy, żeby Ukraińcy wycofali się z Donbasu. Oczywiście Ukraińcy pukają się w głowę, no bo co innego mają zrobić. Dlaczego według Zygaria do tego wszystkiego nie doszło? Dlaczego Putin zdecydował, że jednak można jeszcze popróbować szczęścia?

To przyznają już w tej chwili masowo komentatorzy rosyjscy i prorosyjscy, ci tak zwani korespondenci wojenni, że wojna jest po prostu w martwym punkcie, że dotarli do, jak to się mówi po rosyjsku, tupik, po prostu w ślepy zaułek to zabrnęło. A czy nie sądzisz w związku z tym też, takie drugie pytanie mi się nasunęło, kiedy sformułowałeś swoją myśl, że ta sytuacja, w której się znaleźliśmy w gruncie rzeczy, trochę paradoksalnie, ona odciąża masę Rosjan, którzy jednak zaangażowali się też emocjonalnie w ten konflikt, w tą wojnę. Teraz bardzo mocno eksploatowany był ostatnio, jak doskonale na pewno wiesz, wątek Oscara dla filmu Pan nikt kontra Putin.

I zwłaszcza po stronie ukraińskiej odczytywałem bardzo sporo takich głosów. Naturalne to dla mnie, że tak to było formułowane. Że oto znowu Zachód próbuje przerzucić winę za to co się dzieje na wojnie w ogóle w regionie, w otoczeniu Rosji na Putina. A z drugiej strony oczyścić biednych, małych Rosjan, którzy w zasadzie nie są w żaden sposób winni temu, co się dzieje, ponieważ mają prane mózgi, nie są w stanie samodzielnie myśleć i właściwie jest to tylko i wyłącznie wojna Putina. Ja to jeszcze bym podbił takim wątkiem, że wydaje mi się, że

Sytuacja jest jak zwykle w takich momentach bardzo skomplikowana. Ukraińcy mają swoją perspektywę i ja ją doskonale rozumiem z emocjonalnego punktu widzenia, bo Rosjanie robią im ogromną krzywdę. I oczywiście, że nie jest to wojna tylko Putina, bo to Putin nigdy się nie zbliżył do frontu Nawet na taką odległość, na którą ja się zbliżałem, a kim jestem ja, a kim jest Putin. Były pokazywane obrazki, którym trudno wierzyć, w jakichś bunkrach, w jakichś szałasach gdzieś tam raporty przyjmował, chociaż tak jak mówisz, myślę, że to były inscenizacje. Wiesz co, generalnie to zazwyczaj było gdzieś tam geolokalizowane, generalnie było ustalane, no tak blisko jak ja to nie był, a ja jestem bardzo ostrożny w tych moich wycieczkach.

Więc wiesz, ja to rozumiem, że Ukraińcy widzą żołnierzy, którzy przychodzą na ich, bandytów tak naprawdę zwykłych, którzy wchodzą na ich ziemię i To oni walczą i to jest wojna bardzo wielu Rosjan. Tych, którzy się nie sprzeciwiali, tych, którzy pracują w fabrykach zbrojeniowych, tych, którzy poszli do armii po to, żeby... Zdobyć pieniądze. A byli tacy, którzy poszli, bo po prostu chcieli mordować. Albo bo po prostu uważali, że Ukraina to część Rosji i powinna być od nich zależna, bo mieli imperialne poglądy.

I takich Rosjan są miliony. Tylko, że z drugiej strony ja bym tutaj chciał pozostać w jakimś balansie, żeby nie twierdzić, że to jest wojna tylko Putina, bo oczywiście, że nie tylko jego jednego. Tam jest masa ludzi, którzy uwierzyli w propagandę, którzy mają szowinistyczne podejście do Ukraińców. Natomiast nie jest to też wojna wszystkich Rosjan, w tym sensie, że są i tacy, którzy na przykład aktywnie jej przeciwdziałają, biorąc udział w akcjach partyzanckich na terenie Rosji. Albo protestują, albo po prostu wyjechali z kraju. Ja też bym chciał uszanować tych Rosjan, którzy podjęli dobrą decyzję, bo to też nie jest łatwe wystąpić przeciwko swoim.

Tak, tak i my mamy jako Polacy do tego pełne prawo myślę i nawet w jakimś sensie jesteśmy zobowiązani do tego, żeby takiej prawdy historycznej trochę bronić, prawda? Tak mi się wydaje, że trzeba po prostu każdego człowieka traktować w jakiś sposób indywidualnie i w obie strony. W obie strony tutaj i nikogo nie oskarżyć za dużo i nikogo nie oskarżyć też za mało, nie wybielić Rosjan, bo oni są wszyscy niewolnikami Putina, bo wielu z nich po prostu okazało bierność albo i współpracę z tym reżimem gdzieś po drodze przez te 25 lat.

Współpracując po to, żeby powstał taki nieludzki, autorytarny i agresywny reżim, ale jednocześnie wiesz co, jak ja tutaj mówię, że śmierć Putina mogłaby Zakończyć ten konflikt prawdopodobnie nie natychmiast, ale w jakiejś perspektywie. No tak byłeś ostrożny. Ja to usłyszałem, myślę, że nasi słuchacze także, że nie powiedziałeś, że tak, od razu wszystko wróci do normy. Mówisz, że w jakiejś perspektywie czasowej to się zmieni. Powiedziałeś, zacytuję z pamięci Marcin, że zazwyczaj historycznie to było tak, że śmierci liderów, którzy te wojny wywoływali i prowadzili, zmieniały sytuację dosyć znacząco. Dziękuję. To chciałem przekazać. I wiesz co, wydaje mi się, że nie chodzi tutaj o to, że pozostałe elity, pozostała część tak zwanej elity politycznej Rosji jest jakaś bardziej humanitarna, albo że oni wszyscy kochają Ukraińców i pokój i tak dalej.

Oczywiście do pewnego stopnia wojna niektórym pozwoliła zarobić, Ale ostatecznie widzimy, że ona potężnie uderza w interesy Rosji. Już mamy w lutym drugi miesiąc rzędu luty bieżącego roku. To był miesiąc, w którym oficjalnie Rosjanie zanotowali kurczenie się gospodarki. Oficjalnie. Myślę, że sytuacja w rzeczywistości jest jeszcze gorsza. No to się odbija na interesach konkretnych ludzi. Wydaje mi się, że wielu z nich, jak tylko dałoby się powiedzieć światu, że... Sprawy Wschodu.

Zgodnie z taką motywacją mogliby spróbować tę wojnę zakończyć, chociaż oczywiście to jest wielka niewiadoma możliwe, że władzę po Putinie przejąłby ktoś, kto jednak zdecydowałby się tę wojnę kontynuować. Nie możemy mieć pewności jak będzie wyglądała przyszłość. Sprawniej? Zrobiłby to sprawniej? Lepiej? Skuteczniejszy by się stał? Ten ktoś nowy? Lepiej by coś rozwiązał w tej sytuacji, w której się Rosja znalazła? Wiesz co, to jest oczywiście możliwe, natomiast to wymagałoby tak gigantycznej przebudowy, bo ten system jest niewydolny z pewnych powodów, takich kleptokratycznych, bo w takim niewydolnym systemie się lepiej kontroluje ludzi, wygodniej się kradnie, nie ma takich, co ci patrzą na ręce albo się sprzeciwiają.

Fejkowe, tak. Wiesz co, to jest bardzo ciekawe, co mówisz o tej przebudowie i tak sobie też zacząłem rozmyślać, że w sumie, może to nie jest jedyny przykład z dziejów Rosji, ale jakbyśmy popatrzyli na historię reformy, Giga reformy Piotra I, cara, którą przeprowadził na armii, która dostawała łupnia na początku, a później zaczęła po różnego rodzaju modyfikacjach, zmianach, dostrojeniach. Wieloletnim procesem się to toczyło, ale jednak zmieniła swój format. Tak sobie myślę, że teraz, oczywiście to będzie, nie chcę porównywać w żaden sposób, to nie jest porównywalne, mówię tylko o takim przykładzie historycznym, że

W zasadzie już tylko drony przejęły kontrolę nad Nad tą kill zone i nad tą częścią, gdzie w zasadzie cokolwiek mogłoby się zmieniać. Także szczerze mówiąc, mnie się wydaje, że ten scenariusz, który ty rozpisałeś wcześniej w czasie naszej dzisiejszej rozmowy, mówiłeś o tym, że raczej zmiana na fotelu prezydenta w Rosji albo lidera, może on się nie nazywać, będzie prezydentem dla oczyszczenia sytuacji po Putinie, Tylko jakimś tam liderem, sekretarzem, kimkolwiek. No to raczej nie przyniesie nam kontynuacji tak silnej tej wojny. Raczej to będzie jakaś próba wycofania. Nie wiem tylko czy w obliczu tego co się dzieje teraz na świecie, w obliczu tego jak funkcjonuje administracja Donalda Trumpa ze swoim szefem, czyli z samym Donaldem Trumpem, czy mamy jeszcze jakąkolwiek perspektywę

Na jakiekolwiek w przyszłości nawet rozmawianie, dyskutowanie, nie mówię, że faktyczne sądzenie, ale dyskutowanie o tym, żeby kiedyś do odpowiedzialności pociągnąć winnych lub współwinnych temu, co się dzieje w Ukrainie. To jest bolesny temat, wiesz co, bo ja bym bardzo osobiście chciał, żeby taka sprawiedliwość zatriumfowała, żeby ktoś realnie stanął przed sądem, ale bardzo prawdę mówiąc w to wątpię, bo nie ma, nie widzę na świecie siły, która mogłaby... Faktycznie postawić Rosjan przed koniecznością wydania zbrodniarzy wojennych to by się musiało dziać wewnętrznie w Rosji.

To by musiało się wydarzyć coś na skalę tego, co działo się w Niemczech po II wojnie światowej. Tylko tam pamiętajmy, że Niemcy nie z własnej woli i nie tak po prostu doszły do wniosku, że zrobiły coś złego, tylko musiały dostać faktycznie poważnego, mówiąc brzydko, łupnia od Amerykanów. I od Związku Radzieckiego i Brytyjczyków i całej koalicji musieli to przegrać, musieli zostać państwem okupowanym i wtedy przyszły refleksje. Czy Rosjanie byliby gotowi na takie refleksje sami z siebie i czy ktokolwiek na świecie byłby gotowy na Rosjanach takie refleksje wymusić?

Wręcz przeciwnie. Tak jak mówię, to trzeba zawsze traktować w Rosji w czasie wojny z dużą dozą rezerwy, ale jednak raczej wskazuje nam to na niechęć do wojny niż jakąś chęć. Mamy dane mówiące o tym, że raczej właśnie ta rekrutacja idzie im coraz słabiej niż coraz lepiej. Pewne świeże wydarzenia Okazały się bardzo mało popularne, blokady różnych portali, komunikatorów, generalnie internetu, też masowe, przymusowe zabijanie bydła na Syberii stało się bardzo dużym problemem dla części społeczeństwa.

W najbardziej łagodnej wersji ktoś będzie musiał go zastąpić. Ale to już będzie zmiana, więc jeśli to się może zmienić, to jeszcze może się zmienić i tutaj wpiszmy dowolną rzecz, którą dany człowiek ma w głowie, dany Rosjanin i takich kwestii tam nagromadzonych zakładam są tysiące. Myślę, że to będzie miało duży potencjał właśnie społeczny. W tym, w samym aparacie państwowym, bo myślę, że tutaj także nagromadzonych jest wiele żalów, ambicji, braków możliwości realizacji tych ambicji.

Jakby nie chcę twierdzić, że natychmiast Rosja stanie się wspaniałym, demokratycznym państwem. Tak nie będzie. To nie tak zadziała, że nagle będzie Rosja z marzeń Nawalnego, bo Putina zabraknie. Chciałoby się, ale nie mam złudzeń. Tak, chociaż już też nie wiadomo, jak bardzo te marzenia Nawalnego się nie rozmyły nam w międzyczasie, prawda? Czy one rzeczywiście gdzieś nie zostały już na tyle gdzieś tam spatologizowane, że zupełnie inaczej funkcjonują niż to, co sam Nawalny by chciał proponować. Tak, ale przerwałem ci. No zdecydowanie tak, no tutaj ten ruch Nawalnego się kompletnie, jak to ująłeś, rozmył. No ale wiele ludzi bardzo intensywnie nad tym pracowało, żeby to rozmyć.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.