Odcinek 128 – Rafał Kowalczyk – Wszystko, co powinniście wiedzieć o Lisie i Jenocie

I wydaje mi się, że może nie tylko w edukacji, bo tak jak mówisz, no ty jesteś też aktywny w zabieganiu o skuteczniejszą ochronę przyrody. Wydaje mi się, że tutaj ta fotografia też może pomagać. Ja pamiętam, jak w jednym z odcinków rozmawiałem z Piotrem Harą, który po drugiej stronie Polski, na zachodniej granicy, umiłował fotografię ptaków i z takim dużym poświęceniem, bo pamiętam, jak Piotr opowiadał o czołganiu się po lodzie w kombinezonie do nurkowania i takiej fotografii na przykład w bardzo trudnych warunkach. Ale też jest obdarzony takim darem i te fotografie robią niesamowite rzeczy. I właśnie pamiętam, jak opowiadał o tym, że wielokrotnie w różnych instytucjach, urzędach, jak rozmowa szła pod górkę, czy było szorstko, to jak wyjmował tablet czy komputer i pokazywał, zaczynał pokazywać, to po prostu ludzie zaczynali mięknąć, przyjmowali argumenty, bo uruchamiała się wyobraźnia.

Międzynarodowy zespół badaczy, w tym badaczy z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, przeanalizował ponad 21 tysięcy obserwacji 179 gatunków ptaków, by sprawdzić, co wpływa na wybór strategii ucieczki. Czy lepiej lecieć w panice, czy tylko odskoczyć z rozwagą? Ptasi strach. Kiedy uciekać? To krótki materiał przygotowany właśnie przez Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu. W nowym artykule opublikowanym w czasopiśmie Animal Behaviour międzynarodowy zespół badaczy, w tym znany wam profesor Piotr Tryjanowski właśnie z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, analizuje, co wpływa na wybór sposobu ucieczki ptaków przed potencjalnym zagrożeniem. Jak powiedziałem wcześniej, badanie oparto na ogromnym zbiorze danych, ponad 21 tysięcy obserwacji i 179 gatunków ptaków z 15 europejskich lokalizacji.

Duże ptaki częściej wybierały mniej energochłonne, ale bardziej ryzykowne formy ucieczki, natomiast drapieżniki i owadożercy odlatywały częściej. Wbrew oczekiwaniom czynniki takie jak temperatura, opady czy stopień urbanizacji miały tylko niewielkie znaczenie. Od lat badamy, jak blisko człowieka ptaki pozwalają podejść, zanim odlecą. Tym razem zapytaliśmy, dlaczego jedne odlatują, a inne tylko odskakują. Okazuje się, że ta decyzja bardziej zależy od samego gatunku niż od pogody czy miejsca. To pokazuje, że zachowania ptaków mają swoją wewnętrzną logikę, mówi prof. Piotr Tryjanowski. Autorzy podkreślają, że decyzja o momencie ucieczki i o sposobie realizacji są ze sobą powiązane.

Ptaki, które odlatywały, reagowały na człowieka z większej odległości niż te, które tylko odskakiwały. Oznacza to, że strategie unikania zagrożenia tworzą spójny system zachowań łączący kalkulację ryzyka i kosztów energetycznych. Wyniki są ważne dla ekologii miejskiej. Pokazują, że nawet w miastach, gdzie ptaki stają się bardziej tolerancyjne wobec ludzi, podstawowe mechanizmy decyzji o ucieczce pozostają podobne jak na terenach naturalnych. Wiedza ta może pomóc w projektowaniu przestrzeni przyjaznych zwierzętom i w lepszym zrozumieniu ich reakcji na obecność człowieka. Każdy ruch ptaka, nawet drobny odskok, to wynik ewolucyjnego uczenia się, jak przetrwać w świecie pełnym drapieżników. Dziś jednym z tych, przynajmniej w ptasich oczach, stał się człowiek, dodaje prof. Tryjanowski.