S03E38: "Spragnieni miłości" (2000) -- CLASSIC

W dzisiejszym odcinku opowiem o jednym z najbardziej ukochanych klasyków kina współczesnego. O filmie, który miał swoją premierę na Festiwalu Kaneńskim w maju roku 2000 i który nigdy nie opuścił serc kinomanek, kinomanów, którzy wówczas go obejrzeli, a także, którzy obejrzeli ten film później. Byłem zaskoczony z jaką radością i z jak obszernie zostały polubione posty, w których poinformowałem o tym, że właśnie filmem z pragnieni miłości Wonga Karwaja zajmę się w odcinku Spoilermastera. Okazuje się to ukochany film wielu osób. Film, który zapisał się na trwałe i do którego bardzo chętnie wraca się jako do jednego z najbardziej romantycznych, delikatnych, dojmujących i poruszających intymne struny filmów w całej historii kina.

W dzisiejszym odcinku opowiem o historii powstania tego filmu, opowiem też trochę więcej o jego twórcy, Wongu Karwayu, którego od tej pory będę nazywał Wongiem, i o tym, w jaki sposób ten film powstawał, jaki był proces powstawania Spragnionych Miłości, albowiem nie był to wcale tak oczywisty i zwyczajny proces, jaki kojarzymy z typową filmową produkcją, w której zaczyna się od scenariusza, przechodzimy przez Okres zdjęciowy, montaż i dostajemy gotowy film zgodny z intencją zapisaną w scenariuszu. W przypadku Spragnionych Miłości było zupełnie inaczej. Jak zawsze w przygotowaniu do odcinka pomogły mi materiały, które zgromadziłem. Korzystałem przede wszystkim z książka Petera Brunette pt. Wong Kar Wai wydanej w serii Contemporary Film Directors.

Korzystałem także z książki Tonego Rainesa pt. In the Mood for Love wydanej w serii BFI Film Classics. Szczególnie cenna książka, od razu podkreślę, ponieważ Tony Raines jest nie tylko wybitnym znawcą kina azjatyckiego, ale także przez wiele lat był zaangażowany jako pomocnik i współpracownik Wonga Karwaya, zresztą pojawia się w napisach Do spragnionych miłości, a zatem ma dużo wiedzy takiej insajderskiej, wewnętrznej, którą fascynująco wplata w swoją interpretację spragnionych miłości. Korzystałem także z książki Ewy Mazierskiej pt. Uwięzieni w teraźniejszości i inne postmodernistyczne stany, twórczość Wonga Karuaya, wydanej w Warszawie w roku 1999. A zatem jeszcze przed premierą Spragnionych Miłości, także tam ten film akurat nie jest omawiany, a także z wydania Criterion Collection filmu Spragnieni Miłości, In the Mood for Love, z licznymi dodatkami tam zawartymi, między innymi z obszernymi fragmentami scen, które do filmów nie weszły i które są dosyć szokujące.

Tyle powiem z perspektywy filmu, który znamy, więc o tym jeszcze za chwilę. Jak zawsze korzystałem też z anglojęzycznej Wikipedii. Spragnieni miłości to film, który, jako się rzekło, wszedł na ekrany w roku 2000 i od razu zyskał bardzo duże poważanie, od razu zyskał wielu fanów, okazał się też największym sukcesem kasowym w karierze reżysera z Hongkongu, właśnie Wonga Karuaya. Ten film błyskawicznie awansował na taką pozycję właśnie klasyka kina współczesnego i też bardzo szybko bardzo wiele osób mówiło o tym filmie w sposób niesłychanie emocjonalny, podkreślając, że porusza on tak delikatne, intymne struny uczuć,

że tylko garstka filmów historii kina może mierzyć się ze spragnionymi miłości, jeżeli chodzi o, no właśnie, pewną delikatność, wnikliwość, pewną ażurowość struktury, która sprawia, że wydaje się, że jeżeli tylko dotknąć tego filmu, to on rozsypie się nam w palcach, Ponieważ jego konstrukcja jest tak cieniutka, delikatna i misterna, a z drugiej strony wnika w nasze ciało, w nasz umysł, w naszą pamięć, w nasze emocje tak bardzo głęboko, że raz obejrzany nigdy nie może być zapomniany. Ten film przypieczętował pozycję Wonga Kar-waya jako najważniejszego reżysera, którego wydało kino z Hongkongu i jednocześnie przez następne lata był takim tytułem, na który wskazywano,

Jako w ogóle najlepszy film, który wywodzi się z kręgu kultury chińskiej. Parę lat wcześniej film Chena Kai Ge pod tytułem Żegnaj moją konkubinę otrzymał złotą palmę w Cannes, ale tutaj właśnie ten film z Hongkongu, który w momencie premiery filmu był już jakby z powrotem w orbicie władzy chińskiej po okresie Zazwyczaj ten film ląduje Na pierwszym miejscu. Kim był Wong Kar Wai?

Może tak od tego zacznijmy. Wong Kar Wai urodził się w roku 1958 w Szanghaju, a zatem w Chinach kontynentalnych. I dopiero w roku 1963, kiedy miał 5 lat, wyjechał z rodzicami właśnie do Hongkongu. Hongkongu, który wówczas był Wielkie dzięki i do zobaczenia! Później im bliżej jest tzw. rewolucji kulturalnej Mao Zedonga, tym większe napięcia i tym większa fala emigrantów, którzy właśnie podróżują w stronę Hongkongu i tworzą takie enklawy, można powiedzieć, ludzi przede wszystkim wywodzących się z Szanghaju.

I w takiej właśnie enklawie szanghajskiej wyrastał Wong Kar-wai. Wyrastał w rodzinie niepełnej, dlatego że jego dwójka starszego rodzeństwa musiała trochę dłużej zostać w Chinach i on dopiero zobaczył ich po 10 latach, a zatem było to takie wymuszone ... i wyrastał w swoistej izolacji właśnie takiej enklawy ludzi mówiących chińskim w tym wariancie szanghajskim w Hongkongu, gdzie obowiązywał wariant kantoński i był na wiele sposobów wyobcowany. Jeżeli spojrzymy na to, jak pracuje kamera w Spragnionych Miłości, dodajmy, w Spragnionych Miłości, których akcja toczy się na początku lat 60. właśnie w Hongkongu, konkretnie w latach 1962-1966, a zatem dokładnie w tym czasie, kiedy Wong Kar-wai tam dorastał,

I cały film Spragnieni Miłości jest naznaczony właśnie tego typu niepełnym spojrzeniem, tak bym to nazwał, ponieważ jest to film stworzony z bardzo krótkich scen, scen, które nagle się urywają, scen, które są zazwyczaj właśnie podpatrzone właśnie tak za jakieś przeszkody. Często jest tak, że kadr jest częściowo przesłonięty, czy to framugą, czy to właśnie innym meblem. I cały ten film jest utkany właśnie z takich Mikroobserwacji, które wydają się być przynajmniej w części zapamiętane, w części wyłaniają się z jakiejś takiej głębokiej pamięci i głębokiej przeszłości. Zapamiętajmy to dlatego, że Wong Kar-wai będzie mówił o tym filmie właśnie jako o takiej emanacji jego własnej pamięci i nie jest przypadkiem, że od początku dowiadujemy się, że właśnie jesteśmy w Hongkongu roku 1962,

Innymi słowy, jesteśmy w tym Hongkongu, który dopiero czeka na przyjazd pięcioletniego Wonga Karwaja, w tym Hongkongu, w którym on wyrastał i w tym Hongkongu, którego w roku 1999, kiedy to nakręcono większość zdjęć do Spragnionych Miłości, już tak naprawdę nie było, ponieważ gwałtowna industrializacja Modernizacja tego miasta w zasadzie całkowicie zmiotła ten bardziej prowincjonalny, mniej nowoczesny Hongkong, który on zapamiętał ze swojego dzieciństwa. To zresztą będzie przyczyna, dla której ogromna ilość zdjęć do Spragnionych Miłości zostanie nakręcona W Bangkoku, w Tajlandii, dlatego że Wong Kar Wai tam odnajdzie miejskie pejzaże o wiele bliższe dziecięcym wspomnieniom Hongkongu lat 60. niż cokolwiek, co mógł odnaleźć w samym Hongkongu roku 1999.

A zatem Wong Kar-wai dorasta w latach 60., w roku 80. konkretnie kończy studia projektowania graficznego i w latach 80. już jako dwudziestoparolatek dryfuje mocno w stronę telewizji i kina, pracuje przy licznych operach mydlanych w telewizji w Hongkongu, A także zdobywa szlify jako scenarzysta. To paradoks, ponieważ później będzie słynny z metody twórczej, w której scenariusz będzie absolutnie umownym tworem, efemerycznym, a czasami nawet w ogóle go nie będzie, jak w przypadku właśnie Spragnionych Miłości. Ale jednak to właśnie jako scenarzysta on zdobywa pierwsze szlify i pracuje przy licznych produkcjach.

Tak koniec końców nawet przy ważnych filmach tego bardzo dynamicznie rozwijającego się kina hongkońskiego, jak chociażby przy filmach Patricka Tana. Kluczową datą jednak dla Wong Kar Wai jest oczywiście jego debiut fabularny pt. Kiedy łzy przeminął. To jest rok 1988, a zatem dokładnie w wieku 30 lat Wong Kar Wai debiutuje jako reżyser. Już wtedy wchodzi w taką twórczą współpracę z ludźmi, którzy później okażą się dla niego bardzo ważni, którzy będą właściwie taką rodziną współpracowników, dlatego że główną rolę żeńską gra w tym filmie właśnie Maggie Chung, którą znamy ze Spragnionych Miłości, a także jego scenografem, ale tak naprawdę osobą, z którą on konsultuje każdy kreatywny aspekt filmu,

Jóż w tym filmie wczesnym, kiedy łzy przeminął, jest William Chung. To jest jego absolutnie najważniejszy współpracownik, nominalnie scenograf, ale tak naprawdę również odpowiedzialny za kostiumy, za wiele aspektów kreatywnych i za ciągłe konsultacje. William Chung będzie współpracownikiem Wonga Karwaya przy jego wszystkich następnych filmach. To bardzo istotna, kreatywna persona, która jest także współodpowiedzialna za wygląd tych i za cały kształt artystyczny filmów Wonga Karwaya. Kiedy łzy przeminą, pozornie mają bardzo mało wspólnego ze Spragnionymi Miłości, dlatego że jest to w zasadzie kino gangsterskie, dosyć mocno zainspirowane i falą kina gangsterskiego, która wówczas świetnie się rozwijała w Hongkongu, ale także wyraźnie nędznymi ulicami Martina Scorsesego.

Właściwie ten film powtarza trochę centralną relację tamtego filmu pomiędzy Harveyem Keitlem, Robertem De Niro, czyli Johnem Boyem. Tutaj ta relacja też jest powtórzona, właśnie dwóch młodych mężczyzn uwikłanych w świat ściągania długów dla mafii, spośród których jeden jest właśnie taki trochę emocjonalnie niezrównoważony, niedojrzały, tak jak ów Johnny Boy, i ten drugi w takim braterskim geście musi się nim opiekować. I kiedy łzy przeminął, to film co prawda znacząco inny od późniejszych filmów Wonga Carwaya, ale jednocześnie zawierający bardzo wiele ziarenek jego późniejszego stylu. Przede wszystkim był to film niezwykle wysmakowany wizualnie. Obecność neonowych świateł, bardzo wyrazistych kolorów, trochę inspirowanych MTV i światem wideoklipów, jednocześnie taka skłonność do prowadzenia akcji i do chwilowego zawieszania jej w takich sekwencjach, w których najważniejsze jest połączenie dźwięku i obrazu, ruch, postaci, kamery, takie właśnie chwilowe zawieszenie samej narracji dla momentów czystego filmowego piękna,

To wszystko już pojawia się w tym filmie, zwłaszcza w bardzo rozbudowanych scenach bujek, w których zastosowane jest też zwolnione tempo i taki proces zwany stretch printing, czyli kręcenie troszkę mniejszej ilości klatek na sekundę, a następnie wyświetlenie ich w normalnej prędkości, tak że obraz się na naszych oczach rozmywa. To wszystko już tu jest i to potem będzie się pojawiało w kolejnych filmach Wonga Karuaya i także w Spragnionych Miłości. Co prawda nie będzie tamtego stretchprintingu, ale będzie chociażby dosyć obszerna zabawa z ruchem zwolnionym, a także właśnie z takimi scenami, w których akcja zostaje zawieszona, jest uruchomiona muzyka w tle i nagle znajdujemy się w takiej poetyckiej zawiesinie czasu. Dni naszego szaleństwa

Na chińskim rynku ten film funkcjonował pod identycznym tytułem z filmem Nicolasa Reya z 1955 roku pod tytułem Buntownik bez powodu, a zatem była to historia buntowniczej młodzieży, takiej młodzieży niepoprawnej. Osadzona, uwaga, w Hongkongu roku 1960. A zatem Wong Kar Wai właśnie w dniach naszego szaleństwa po raz pierwszy cofa się do Hong Kongu swojego no bardzo wczesnego dzieciństwa. Nawet takiego czasu, którego on nie mógł pamiętać, bo w roku 1960 miał zaledwie dwa latka. Ale ten film skupiony wokół postaci męskiej, niejakiego Yadiego, Który jest trochę zawieszony między dwiema kobietami, które być może kocha, być może ich nie kocha. Jedna reprezentuje większą stabilizację, druga reprezentuje taką sferę przygody, nieodpowiedzialności.

I zresztą nazywa się Su Li Zhen, to jest postać zagrana w filmie przez Maggie Chang, która dokładnie będzie nosiła takie samo imię w Spragnionych Miłości. Ten film jest pierwszym właściwym wylewem stylu Wonga Kar-Wai'a. To znaczy, to jest pierwszy prawdziwy film Wonga Kar-Wai'a, w którym po pierwsze cofa się on w przeszłość, Przeszłość pełną nostalgii kontempluje temat straconych szans, pewnych wyrzutów związanych z tym, co się nie udało w życiu, z ciągłą niemożnością zaspokojenia miłosnego i z ultrawągowskim tematem bólu bycia odrzuconym.

Ten operator zrobi z Wongiem w sumie siedem filmów i będzie bardzo ważny w procesie odnajdywania języka filmowego, języka wizualnego, charakterystycznego dla Wonga Carwaya. Doyle, swoją drogą, jego ścieżki zaczną się z łągiem rozchodzić właśnie przy realizacji Spragnionych Miłości, gdzie powolny, żmudny proces kręcenia w końcu zmęczy Doyla i ktoś inny przejmie stronę fotograficzną tego filmu. Ale jednak nie da się przecenić tej współpracy. Ona pomogła obydwu tym panom. Doylowi zdecydowanie, ponieważ jego asocjacja z Wongiem okazała się dla niego bardzo nobilitująca w kolejnych latach, a jednocześnie Wongowi w znalezieniu języka wizualnego. I dni naszego szaleństwa, które całe są skąpane w takiej właśnie lekko rozmytej poświacie czegoś na poły podpatrzonego, czegoś nigdy do końca wizualnie nieustrukturowanego,

Cały czas jest to właśnie podpatrzony fragmencik i z tych fragmencików tworzy się jakiś taki pejzaż emocjonalny, w którym oni żyją. To był rok 1990 i film, który poniósł co prawda porażkę finansową, to zmusiło także Wonga w kolejnych latach do założenia swojej własnej firmy producenckiej pod tytułem Jettone, ale odniósł sukces artystyczny. Między innymi otrzymał takiego hongkońskiego Oscara dla filmu Roku. I był to film, w którym zdecydowanie Wong poczuł, że odnalazł swój własny język. Kolejne lata to długa i bardzo trudna produkcja filmu Prochy Czasu , w którym Wong Kar Wai nakręcił swoją własną wersję filmu Wuxia, a zatem filmu takiego sztuk walki, który toczy się wiele wieków wcześniej, opowiada o takim wojowniku na zlecenie, można powiedzieć,

Innymi słowy jest filmem trochę historycznym, trochę właśnie filmem walki, jednocześnie przepuszczonym całkowicie przez wrażliwość Wonga Carwaya. Film o fabule bardzo poskręcanej, bardzo trudnej do śledzenia, jednocześnie ogromnej urody wizualnej i skupiony znowu na takim portrecie bohatera, Który ciągle żyje pewnym odrzuceniem z przeszłości, który ciągle pielęgnuje swoje złamane serce i do którego przychodzą kolejne osoby z różnymi zleceniami, prośbami właśnie do niego jako tego wojownika i on wchodzi z tymi osobami w rozmaite Interakcje. Ten film miał tak długą i tak skomplikowaną produkcję, historię produkcji, po latach zresztą Wong Kar-Wai przedstawił nową wersję montażową tego filmu, Ashes of Time Redux, w 2008 roku konkretnie, że bardzo zmęczył Wonga Kar-Wai'a.

I pod koniec produkcji tego filmu, tak jak mówię, uwikłany w rozmaite też finansowe problemy, On niejako na marginesie w ostatnich tygodniach zdjęć zrealizował minifilm wedle kilku pomysłów, które zapisał na serwetkach w rozmaitych kawiarniach. Film oparty na dwóch mikrohistoryjkach we współczesnym Hongkongu. Tym filmem był Chunking Express. I ten film właśnie, którego premiera odbyła się jeszcze przed prochami czasu, zadecydował o tym, że gwiazda Wonga Kar-waya na firmamencie światowego kina wystrzeliła. Dlatego, że ten film ze zdjęciami Doyla, z dwiema historiami, w których romantyzm, ironia, humor i niebywale wyrazisty portret współczesnego Hongkongu

Smak, że natychmiast zrozumieliśmy, że mamy do czynienia z kimś absolutnie wybitnym, ekscytującym i ciekawym. Rok później powstał film Upadłe Anioły, także z zdjęciami Doyla, taki przypis do Chunking Express, niektórzy twierdzą, że nawet lepszy niż Chunking Express. A w 1997 roku Wong Kar-Wai nakręcił film Happy Together o taki gejowski romans rozgrywający się w dużej mierze w Buenos Aires, który przyniósł mu jego najbardziej prestiżową nagrodę wówczas, czyli nagrodę dla najlepszego reżysera na festiwalu w Cannes. I wtedy już było jasne. Tak, Wong jest gwiazdą kina współczesnego. Trzy kolejne filmy pod rząd to przeboje kina arthouse'owego, nagroda kaneńska. Wspaniała kariera, która na naszych oczach się rozwija. Ale wówczas, kiedy na ekrany w 1997 roku wchodził film pt. Happy Together, naprawdę nikt nie mógł jeszcze wiedzieć, że szykuje się coś nawet większego, coś nawet bardziej ekscytującego.

Skąd wzięło się Happy Together? Powiem o tym, ponieważ jest to ściśle związane z genezą Spragnionych Miłości, albowiem w roku 1997, czyli w tym roku przekazania Hongkongu właśnie przez Brytyjczyków z powrotem Chinom, co prawda z pięćdziesięcioletnim okresem, pewnym takim ochronnym, który będzie się kończył w roku 2046, co dostarczy tytułu następnemu filmowi Carwaya, otóż w tym czasie różni twórcy z tamtego kręgu kulturowego podejmowali ten temat, I starali się jakoś pokazać ten moment właśnie przekazania władzy, jednocześnie bardzo niepewny dla mieszkańców Hongkongu. Dzisiaj wiemy, jak bardzo fatalny pod wieloma względami, znając wszystkie represje, które później spadły na Hongkong już za chińskiego opanowania.

Ale ten moment dużej niepewności był ograny w kinie na kilka sposobów. Między innymi Wayne Wang nakręcił wówczas film pt. Chinese Box. który pokazywał dokładnie ten moment właśnie przekazania Hongkongu Chinom. Ale Wong Kar Wai wiedział, że ten moment się oczywiście zbliża i postanowił skomentować go na swój sposób, kręcąc dwa filmy. Dwa filmy, jeden z nich miał się rozgrywać w Pekinie, a zatem jakby w sercu tych Chin kontynentalnych. Ten film miał się nazywać Lato w Pekinie. A drugi film prowokacyjnie miał się rozgrywać na geograficznych antypodach, czyli dokładnie na drugiej stronie kuli ziemskiej wobec Hongkongu. I tak się składa, że te antypody to jest Buenos Aires. Te filmy miały funkcjonować jako rodzaj dyptyku.

I jeden z tych filmów powstał, to jest Happy Together, które rzeczywiście w dużej mierze rozgrywa się w Argentynie i w dużej mierze rozgrywa się w Buenos Aires. Ale ta część pekińska nie powstała, mimo że powstały nawet plakaty do niej, dlatego że Wong Kar-wai zbierał pieniądze na ten film, przygotował już plakat. Miało powstać właśnie lato w Pekinie. No i nie powstał ten film. Tam miały być trzy nowelki. Jedna z nich nazywała się Opowieść o jedzeniu. Między innymi dlatego, że władze chińskie nie chciały się zgodzić na model pracy Wonga Kar-waya, w którym on nie chciał przedstawić gotowego scenariusza, ponieważ, jak za chwilkę powiem więcej, on wedle gotowych scenariuszy zazwyczaj nie pracuje. A zatem co prawda nie powstało Lato w Pekinie, ale powstała jedna z nowelek Lata w Pekinie i tą jedną z nowelek są właśnie Spragnieni miłości.